Woensdag 08/12/2021

Het bizarre tweede levenvan George Bush jr.

George W. Bush (63) amuseert zich. Hij staat alleen op het podium, microfoon in de hand, en vertelt dat hij eerder dit jaar aan het wandelen was met zijn hond Barney in een buitenwijk van Dallas die hij nu zijn thuis noemt. “Ik wilde goeiedag zeggen tegen mijn buren”, zegt Bush. “Ik dacht dat ze zich misschien niet meer op hun gemak voelden sinds ze gehoord hadden dat George Bush hier naartoe zou verhuizen. Ik had in acht jaar niet meer door de wijk gewandeld. Is dat niet interessant? Ook Barney had nog nooit door de wijk gewandeld. Hij kende alleen het gazon van het Witte Huis. Hij kende alleen Crawford in Texas, hij kende alleen Camp David.” Hij besloot op een buur toe te stappen om goeiedag te zeggen, zegt Bush ons. Maar net toen hij de hand van de buur wilde schudden besefte Bush dat er nog een plastic hondenpoepzakje rond zijn hand zat. Het beeld van Dubya met een hondenpoepzakje is nog vorm aan het krijgen in de hoofden van de mensen die naar hem komen luisteren in een stadion in San Antonio in Texas, maar Bush is al een volgende anekdote aan het vertellen. Laura vroeg hem een batterij te gaan kopen in een plaatselijke gereedschappenwinkel en iemand vroeg of hij wel besefte dat hij sprekend op de ex-president leek. Heb ik voortdurend voor, had hij geantwoord. “De kerel stapt verder, draait zich dan om en zegt: ‘Dat is om gek van te worden’.”Hij laat zich het applaus welgevallen. Ik kan Bush redelijk goed zien van waar ik zit, ook al is hij soms onverstaanbaar. Niet alleen vanwege de toejuichingen, maar ook omdat vier vrouwen van middelbare leeftijd luidkeels ‘oorlogscrimineel’ blijven roepen. Hij kan ze echter niet horen, en na een poosje worden ze naar buiten geleid door veiligheidsmensen. Bush voelt zich schijnbaar op zijn gemak voor dit publiek en wandelt voortdurend van de ene naar de andere hoek van het podium. Hij draagt een modieus grijs pak en glimlacht regelmatig terwijl hij ons, een grotendeels bewonderend publiek, onderhoudt met verhalen over hoe hij op zijn 63ste eindelijk leert te leven als een ‘normale vent’.

Bescheiden in de buitenwijk

We zijn op een bedrijfsseminarie dat Get Motivated heet, en Bush staat helemaal bovenaan een lijst met sprekers. Ongeveer 15.000 mensen hebben elk 10 dollar betaald om hier te zijn. Motiverende babbels zijn het speerpunt van de pensioenactiviteiten van Bush (hij vraagt naar verluidt 150.000 dollar voor een optreden), maar tot dusver heeft dat niet veel meer opgeleverd dan een paar onopgemerkte verschijningen in zijn veilige zuiden.Zijn nieuwe leven staat niet alleen mijlenver af van het Oval Office, het staat ook in schril contrast met dat van andere ex-presidenten, onder wie zijn vader (het Katrina Fund van Bush sr. en Clinton bijvoorbeeld leverde meer dan 130 miljoen dollar op voor de slachtoffers van de orkaan). Kan Bush jr. vrede nemen met zijn lot? Twee weken voor hij president af was vertelde hij aan Fox News dat hij uitkeek naar een terugkeer naar Texas. “Ik hou van Texas”, zei hij. “Ik hou van mijn vrouw. En ik kijk met spanning uit naar het volgende hoofdstuk van mijn leven.” Bush en de voormalige first lady verhuisden naar een bescheiden woning in een buitenwijk van Dallas. Om vervolgens prompt te verdwijnen. Is de beruchtste Texaan ter wereld de Lone Lounger geworden?Daria Place is een steeg in de aangename Preston Hollow-wijk in het noorden van Dallas. Het huis van het gezin-Bush telt één verdieping, is 800 vierkante meter groot, ligt op een lap grond van 4.000 vierkante meter en werd aangekocht voor 2,7 miljoen dollar. De gemeenteraad van Dallas keurde een aanvraag goed om een hek op te trekken aan het kruispunt met Meaders Lane, de enige toegang tot Daria Place.Daria Place is eigenlijk best kleurloos naar Dallasnormen. Bescheiden bungalows met één verdieping staan er zij aan zij met ruimere villa’s in Tuscanstijl (de echt grote doeningen bevinden zich elders in Preston Hollow). Het ziet eruit als een van die middenklassestraten in Dallas. En het is er rustig. Bush werd ooit gespot terwijl hij (gevolgd door iemand van de geheime dienst) aan het mountainbiken was in Rochester Park, een paar kilometer verder in de straat. Zuidelijk ligt de Southern Methodist University (SMU), waar de Presidential Library gebouwd zal worden. Wat verderop ligt de Highland Park Methodist Church, waar hij en Laura soms een dienst bijwonen. Tot voor kort stond er een agent van de politie van Dallas voor de deur, maar dat is gedaan: als gevolg van besparingen hebben de Bushes nu alleen nog bescherming van de geheime dienst.Willen Amerikanen dat hun ex-presidenten aanwezig blijven op het wereldtoneel of dat ze zoals Gerald Ford hun pensioen doorbrengen met golf spelen? Bush nam afscheid van het ambt met een goedkeuringsgraad van 22 procent (de laagste in 60 jaar), twee onvoltooide oorlogen en de grootste recessie sinds de Grote Recessie, maar laat dat vooral geen reden voor vadsigheid zijn.Nixon, wiens presidentschap pijnlijk strandde op Watergate, werkte tijdens zijn pensioen hard aan zijn rehabilitatie. Hij schreef boeken en gaf advies inzake buitenlandse aangelegenheden dat volgens commentatoren aan beide zijden van de politieke scheidingslijn beschouwd werd als doordacht en gedegen. Het nam wat tijd in beslag, maar Nixon bewees dat het mogelijk was. Toen Jimmy Carter het Witte Huis verliet in 1981 begon hij aan een ambitieuze tweede carrière als bemiddelaar voor de vrede in het Midden-Oosten, als toezichthouder op verkiezingen en als conflictoplosser. Zijn Carter Center stimuleerde zelfbedruipende landbouw in het sub-Saharagebied in Afrika, zijn gezondheidsprogramma’s in Afrika en Azië bonden mee de strijd aan met een parasiet die 10 miljoen mensen bedreigde en ziekten zoals oogbindvliesontsteking en rivierblindheid. Het Clinton Global Initiative (CGI) werd in 2005 opgericht om de strijd aan te binden met de armoede, de verspreiding van aids, zwaarlijvigheid bij kinderen en de opwarming van de aarde.

Blauwdruk voor ex-president

Het klopt, George W. Bush zal zijn presidentiële bibliotheek nalaten, volgens een traditie die in 1939 begon, toen Franklin Roosevelt zijn persoonlijke en openbare documenten aan de federale overheid schonk. Bush heeft in het openbaar verkondigd dat hij wil dat het George W Bush Institute - onderdeel van het George W Bush Presidential Centre in Dallas, waar zijn archieven en bibliotheek ondergebracht worden - de “menselijke vrijheid” uitdraagt en op zoek gaat naar “praktische oplossingen voor belangrijke beleidsproblemen, geleid door de principes van vrijheid, verantwoordelijkheid, kansen en medelijden”. Maar ook al maakte Bush de democratie tot de inzet van zijn presidentschap, toch heeft hij weinig geloofwaardigheid opgebouwd als het gaat over vrijheid, kansen en medelijden.“Het kan een oprechte ambitie zijn, maar ik weet niet hoe hij het kan verwezenlijken”, zegt Jacob Weisberg, journalist en auteur van The Bush Tragedy. Bush bewijst alleen lippendienst aan een traditie van publieke dienstbaarheid na het presidentschap, zegt Weisberg. “Er bestaat geen eenvoudige blauwdruk voor een ex-president. Ik denk dat Carter de rol in belangrijke mate geherdefinieerd heeft en dat hij een ongelooflijk effectieve ex-president was - in vele opzichten een veel efficiëntere ex-president dan president. Maar hij heeft de lat redelijk hoog gelegd. Clinton heeft Carter niet klakkeloos geïmiteerd, maar heeft wel geprobeerd zijn beste kwaliteiten te evenaren. En ik denk dat de eerste Bush dat in zeker mate ook heeft gedaan met zijn internationaal humanitair werk.”Maar sinds hij op 20 januari opstapte, heeft humanitair werk niet al te zwaar gewogen op de agenda van Bush. Een week na hun vertrek uit het Witte Huis gingen hij en Laura in Waco kijken naar een wedstrijd vrouwenbasketbal tussen Baylor en Oklahoma, waar hij een “lange staande ovatie” kreeg van fans. In februari bracht hij een verrassingsbezoek aan dertig studenten in de Southern Methodist University in Dallas. Toen hij de klas binnenstapte “applaudisseerden de studenten, al viel vooral op de ze geschokt waren”, zei directeur Gerald Turner.Wat heeft de man dan wel gedaan? In maart was te horen dat Bush zijn memoires zou schrijven. Publishers Crown, onderdeel van Random House, betaalde naar verluidt 7 miljoen dollar of 4,8 miljoen euro (5 miljoen dollar minder dan Clintons voorschot voor My Life) voor een boek getiteld Decision Points, dat normaal gezien eind 2010 moet uitkomen. In plaats van zijn levensverhaal te vertellen zal Bush een dozijn beslissingen in zijn leven toelichten, van het besluit om met drank te stoppen tot zijn beslissing om troepen naar Irak te sturen. “Ik wil dat de mensen de omgeving begrijpen waarin ik beslissingen moest nemen”, zei hij eerder dit jaar tegen journalisten. “Ik wil dat de mensen voelen hoe beslissingen tot stand komen en dat ze de opties begrijpen die ik voorgelegd kreeg.”Vooral de agenda van slappe actes de présences dit jaar doet echter de wenkbrauwen fronsen. In de zomer verrasten Bush en de voormalige first lady inwoners van het stadje Woodward in Oklahoma door op te dagen op hun viering van de Fourth of July. “Het is lief dat jullie een gepensioneerde iets geven om te doen”, zei hij.In oktober was Bush de belangrijkste spreker tijdens de Celebrationsconferentie in Sevierville in Tennessee, een evangelisch-christelijk evenement voor belangrijke mensen georganiseerd door Phil Waldrep Ministries. “Er waren om en bij de 8.500 mensen, het was uitverkocht”, zegt Waldrep, een doopsgezinde predikant uit het zuiden. “We hadden er ook 20.000 kunnen hebben, maar de zaal was niet groot genoeg.”Volgens Waldrep gaf Bush geen politieke speech, maar bracht hij een “patriottische hulde aan ons land en onze oorlogsveteranen”. Bush vertelde over foto’s die in het Oval Office hingen en debiteerde de gebruikelijke anekdoten. “Hij werd enorm hartelijk ontvangen”, zegt Waldrep. “Vooral toen hij praatte over zijn liefde voor ons land en voor zijn mama en papa. Ik had de gelegenheid om op voorhand wat tijd met hem door te brengen, en hij is een heel innemende, vriendelijke man. Dit is waarschijnlijk een uitdrukking uit het zuiden van het land, maar wij zeggen: ‘Hij staat met beide voeten op de grond’.”

Spreekbuis Cheney

Toen Bush president af was, zei hij dat hij geen kritiek zou uiten op de nieuwe president Barack Obama. “Hij verdient mijn stilzwijgen”, zei hij in maart tegen de gasten op een privégelegenheid in Calgary. Maar volgens sommigen klinkt er voortdurend kritiek op zijn beleid binnen de regering-Obama, en is het Bush die niet meer omkijkt. “Ik vind het knap dat hij zijn woord houdt en zich niet bemoeit. Maar is het onverschilligheid?” vraagt Jacob Weisberg zich af. “De traditie wil dat de ex-president zijn opvolger niet bekritiseert. Maar het is een rekbare traditie. En hij gaat wel extreem ver in het zwijgen over wereldproblemen. Hij is zo totaal verdwenen van de scène dat je bijna gaat denken: waarom is hij er dan ooit op geklommen? Hij is gewoon niet begaan met zulke zaken.” Weisberg vraagt zich af of hij het bewaart voor zijn memoires. “Het genie van Bush bestond erin dat hij geen verwachtingen creëerde. Ik denk dat Sarah Palin hem op dat vlak had kunnen helpen. De lat ligt gewoon op de grond.”Volgens Bruce Bartlett, voormalig adviseur Binnenlandse Zaken van Ronald Reagan en pion van George Bush sr. bij Financiën, heeft Bush jr. de aanvallen op Obama toevertrouwd aan zijn voormalige vicepresident Dick Cheney. “Ik kan alleen maar vaststellen dat Cheney het gat van de hatelijke en onverantwoorde verklaringen over het buitenlandbeleid van de huidige regering in zijn eentje vult”, zegt Bartlett. “Misschien heeft Bush wel het gevoel dat hij niets toe te voegen heeft aan wat Cheney zegt.” Waar Bush jr. wel agressief mee bezig is, is het bouwen aan een bakstenen nalatenschap die andere presidenten ook hebben. Hij treedt niet naar buiten met een Carterachtig mensenrechteninitiatief. Zoals Clinton en zijn vader en Reagan richt hij zijn bibliotheekinfrastructuur op, want dat wordt de fysieke getuigenis van zijn presidentschap en het forum om de overlevering juist te krijgen - of ze in een bepaalde richting te sturen.”En wat zeggen mensen uit de entourage van Bush over zijn postpresidentiële plannen? David Sherzer, zijn woordvoerder, zegt me dat Bush vindt dat hij zijn opvolger de gelegenheid moet geven om te regeren en daar “niet op wil wegen”. “De rol van de ex-president en de ex-vicepresident - en andere regeringsleden - is totaal verschillend”, zegt Sherzer. “Hij waardeert de diensten van voormalig vicepresident Cheney en waardeert hem en zijn sterke verdediging van het beleid dat hij ontwikkelde.”Sherzer zegt dat Bush “klaar is met de politiek, maar niet met het beleid. Hij is een jonge man en heeft het gevoel dat hij nog veel energie over heeft. Hij en mevrouw Bush kijken er erg naar uit om het instituut te gebruiken als een motor voor vrede, de menselijke vrijheid, de algemene gezondheid, verantwoord onderwijs en economische groei.”Sherzer wijst erop dat Bush sinds 20 januari dertig speeches heeft gegeven (waaronder het motivatieseminarie in San Antonio), niet alleen in de VS maar ook in India, Korea, China en Japan. In Delhi vertelde hij op een jaarlijkse bijeenkomst van zakenlui nogmaals de anekdote van de gereedschappenwinkel. Hij vloog naar Korea voor een speech over de relaties tussen Washington en Seoel op het World Knowledge Forum. “Hij houdt ervan inzichten uit te wisselen over zijn presidentschap, zijn besluitvorming en zijn managementstijl”, zegt Sherzer. Trouwens, zo voegt zijn woordvoerder er aan toe, Bush heeft al vijf zesde van zijn boek af en werkt er elke dag aan. Niet met een ghostwriter, maar met een team van onderzoekers en feitencheckers.Wat de anekdoten in zijn betaalde speeches betreft, is hij klaarblijkelijk echt naar een gereedschappenwinkel gegaan. Hij vroeg bescherming van de geheime dienst, zegt Sherzer, “omdat hij nooit zijn anonimiteit zal terugkrijgen, maar deze unieke kans wil aangrijpen om deel uit te maken van de gemeenschap in Dallas.”Ook Laura heeft haar bezigheid, met speeches overal te lande. “En ze is erg betrokken als leidster van het vrouweninitiatief in het presidentieel centrum. Ze geloven allebei dat vrouwen de voorhoede zullen vormen voor vrede in het Midden-Oosten”, zegt Sherzer. “Ze werkt mee aan het ontwerp van de bibliotheek. En ze schrijft aan haar eigen boek, dat in de lente uitkomt.”Ik vraag of Bush nog bevriend is met mensen uit zijn regering. “Hij houdt contact met heel veel mensen”, zegt Sherzer. “Hij mist het presidentschap niet, maar hij mist zijn team. Hij ziet Condi Rice nog regelmatig, en Don Evans (voormalig minister van Handel, AH) en Josh Bolten (ex-kabinetschef in het Witte Huis, AH).”

Oorlogspresident

Op het podium in San Antonio is Bush halverwege zijn speech van een halfuur. “Ik zat achter een bureau dat koningin Victoria aan de VS geschonken had”, vertelt hij tegen een massa die uit zijn hand eet. “Franklin Roosevelt gebruikte het. Hij zat in een rolstoel. Tuurlijk was ik degene die de pretzel at en flauwviel”, grapt hij, verwijzend naar het incident uit 2002. “Iedereen weet dat ik de pretzel at en amper iemand weet dat Roosevelt in een rolstoel zat.”Er zijn veel soldaten vandaag, allemaal in uniform, en hij bespeelt hen perfect, net als het vooral Republikeinse publiek. Hij zegt dat het hem kort na 9/11 opviel dat de bustes die hij had gekozen voor het Oval Office, van Churchill, Eisenhower en Lincoln, allemaal oorlogspresidenten waren. “Ik koos ze niet omdat ze oorlogsleiders waren”, zegt hij. “Toen ik campagne voerde, zei ik nooit: ‘Kies mij, ik kijk ernaar uit jullie te leiden in de oorlog’. Het is het laatste wat een president zou moeten zijn, en het is de laatste keuze van de president om zijn troepen in gevaar te brengen. Maar ik besliste dat de beste manier om het land te beschermen tegen koelbloedige moordenaars het offensief is, en dat offensief vol te houden tot ze berecht kunnen worden, voor ze ons opnieuw raken.”Als sommigen nog enigszins terughoudend zijn vanmiddag, dan volstaan een verwijzing naar zijn zuidelijke roots en een beetje zuidelijke wijsheid om ze alsnog in te palmen. “Ik ging naar Washington met een dosis waarden. Vele ervan leerde ik in Texas”, vervolgt Bush. “En ik wilde dat de mensen begrepen dat ik die waarden niet zou verloochenen. Je komt in het leven voortdurend in de verleiding om de populaire jongen uit te hangen, maar het belangrijkste is dat je in de spiegel kunt kijken en trots bent op wat je ziet.”Luid gejuich en applaus barsten los in het stadium. Sommige mensen gaan staan. “Het was niet populair”, zegt Bush. “Maar voor mij was het juist.”Het lijkt wel alsof Bush zijn beleid verdedigt - maar dan thuis, voor massa’s bewonderende fans.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234