Dinsdag 31/03/2020

Het Bilbaosyndroom in de museumbouw

Zaterdag opent in Luxemburg een nieuw museum voor hedendaagse kunst. Het zoveelste in de rij.

Door Ward Daenen en Eric Rinckhout

BRUSSEL l 'Wie doet de moeite om al die musea nog te bezoeken?', vraagt Wouter Davidts, auteur van het onlangs verschenen museumarchitectuurboek Bouwen voor de kunst?, zich af.

Dit weekend wordt het nagelnieuwe Musée d'Art Moderne Grand-Duc Jean in Luxemburg boven de doopvont gehouden. Lokaal gesproken mag dat een gebeurtenis van belang zijn, in Europees verband is dit Mudam slechts een van de vele kunstmusea die de voorbije vijf jaar zijn gebouwd of gepland.

Binnen een straal van vijfhonderd kilometer kreeg Düsseldorf het K21 en Herford het MARTa. In Metz wordt een satelliet van het Parijse Centre Pompidou gebouwd, in Brussel moet eind dit jaar het kunstcentrum Wiels openen. Het Van Abbemuseum in Eindhoven en Boijmans Van Beuningen in Rotterdam kregen allebei een nieuwe vleugel. In een wat ruimere omgeving zijn het Kunsthaus van Peter Cook en Colin Fournier in het Oostenrijkse Graz, het MUMOK in Wenen en het geplande Museo Nazionale delle Arti del XXI secolo van Zaha Hadid in Rome het vermelden waard.

"Worden al die plekken op een goede manier gerund? Denkt men wel voldoende op lange termijn? Raakt de energie die in hedendaagse kunst wordt gestoken niet te veel verspreid?" Wouter Davidts, ingenieur-architect en onderzoeker van de UGent, heeft een boel vragen bij de recente museumboom.

Hij is geen voorstander van het idee: hoe meer musea, hoe liever. "De uitbreidingen van Boijmans Van Beuningen en het Van Abbe waren weloverwogen keuzes van groeiende instellingen. Ook over het Brusselse Wiels is lang nagedacht. Maar bij een project als het MARTa kun je je wel vragen stellen. Ik ben er nog niet geweest en ik vrees dat ik niet de enige ben. Wie doet de moeite om naar een plekje te rijden dat 400 kilometer van Brussel ligt?"

Het gebouw oogt nochtans spectaculair genoeg. Het MARTa is de Duitse variant van het Guggenheim in Bilbao. De ontwerper was dezelfde: de Amerikaanse sterarchitect Frank O. Gehry. Of het Duitse museum erin kan slagen om Herford ex nihilo op de Europese kaart te zetten zoals in Bilbao gebeurde, zal nog moeten blijken. Want Herford, een stadje van 67.100 inwoners in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, is Bilbao niet, zegt Davidts. "Bilbao is om te beginnen vijf keer groter. De vraag is: wat heeft Herford als meerwaarde? Het is naïef te denken dat je met één museum een aantrekkelijk cultureel klimaat schept."

Zal MARTa een te groot museum voor een te kleine plek blijken? "Het is te vroeg om daar nu over te oordelen." Maar hij ziet wel een algemene tendens in die richting. Over het Brugse Concertgebouw zegt Davidts zonder blikken of blozen: "Het is oversized. Dat prachtige gebouw is gemaakt op de schaal van Brugge 2002. Maar nu dat evenement achter de rug is, merk je dat er tegenwoordig bussen worden ingelegd om toeschouwers van Brussel naar Brugge te vervoeren. Dan heb je een schaalprobleem."

Ook in Gent wordt met het Muziekforum en zijn opvolger bovenlokaal gedacht. "Men gaat ervan uit dat Parijzenaars en Amsterdammers massaal naar Gent zullen afzakken. De realiteit is veel minder avontuurlijk. Mensen krijgen het culturele aanbod in hun eigen stad al nauwelijks verwerkt, laat staan dat van andere steden."

De museumboom die nu al een aantal jaren aanhoudt, hangt samen met de herontwikkeling van de steden. Heel wat nieuwe musea - maar ook theaters, concertgebouwen en bibliotheken - zijn belangrijke stukken op het schaakbord van de citymarketing en cultuurpolitiek. Davidts: "Het industrieel potentieel van onze steden is achteruitgegaan. De service-economie heeft haar plaats ingenomen. Maar om die draaiende te houden en te laten groeien heb je toeristen nodig. Die trek je niet aan met fabrieken maar met culturele infrastructuur."

Zoals met musea, en dan liefst voor hedendaagse kunst. Davidts: "Van hedendaagse kunst wordt geloofd dat ze mobiliseert, en nu en dan voor controverse zorgt. Ook de architectuur wordt in die evenementslogica ingeschakeld. Meer nog: die architectuur is an experience op zichzelf. Dat is legitiem, maar eigenlijk gaat het over het instituut dat daar wordt ingeschoven en over hoe het verzamelt, toont en denkt. Nogal wat politici trekken zich van zulke vragen niets aan. Zij lijken vooral met de opening in hun hoofd te zitten, en misschien nog met het eerste werkjaar. Maar daarna zal dat gebouw er nog héél lang staan. Als de keuzes niet overwogen zijn, is het niet ondenkbaar dat die gebouwen ooit leeg zullen komen te staan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234