Donderdag 26/05/2022

Het betere Italiaanse werk

Italiaanse thrillers en detectives? Leonardo Sciascia en Andrea Camilleri even buiten beschouwing gelaten, is het genre lange tijd ondervertegenwoordigd geweest. Engelstalige auteurs als Donna Leon en Michael Dibdin bedachten leuke Italiaanse avonturen voor hun commissarissen Brunetti en Zen. De laatste jaren duiken er gelukkig meer en meer Italiaanse krimischrijvers op. Op weg naar een Italiaanse noir?

Italië is een dankbaar land om krimi’s in te situeren. Elke twee weken wordt er wel een of andere don aangehouden, blijkt Zijne Uitzendende Hoogheid foute vrienden te hebben of wordt iemand op klaarlichte dag kaltgestellt. Of dat wil het cliché toch. Met Niccolo Ammaniti, Giancarlo de Cataldo, Salvo Sottile, Sandrone Dazieri, Giorgio Faletti en Roberto ‘Gomorra’ Saviano zijn er nu enkele auteurs opgesprongen die een spannend en haarscherp portret van deze tijd in Italië willen schrijven. Hoe zeer ze ook onderling verschillen, toch zijn er linken te leggen. De grote inhoudelijke thema’s in hun verhalen hebben allemaal (van dichtbij of ver) te maken met de veelkoppige hydra die de maffia is. De auteurs schetsen het beeld van een land verlekkerd op het snelle geld, dolgedraaid door domme televisie, op zoek naar eeuwige faam... en xenofoob tot in de kist. En de maffia is een staat binnen de staat geworden. Nee, Italië is niet het land van de rustige vastigheid. Maar de heren auteurs gieten daar dan wel een bijzonder sappige ironische saus overheen.

Donkerder dan middernacht kan het niet worden. Een waarheid als een koe. Een typisch Siciliaans spreekwoord ook. Geen hoop meer, enkel berusting. Je legt je leven in handen van het lot, want je hebt niks meer te verliezen. Tot die conclusie komt Rosa Martinez wanneer ze erachter komt dat haar man Nino letterlijk over lijken gaat om zijn ambities binnen de Cosa Nostra te verwezenlijken. Ze was nochtans met Nino getrouwd om haar eigen niet al te frisse en autoritaire vader te ontvluchten.

Het trouwfeest is een eerste teken aan de wand. Rosa’s familie danst in één gedeelte van het restaurant; die van Nino in het andere deel van de zaal. De taart in het midden vormt de scheidslijn. Rosa wordt veroordeeld tot een leven in eenzaamheid. Ze zit thuis. Punt. Tot blijkt dat Nino haar moet vermoorden. Kiest hij voor zijn familie of De Familie? Om het met Cesare Pavese te zeggen: “Per tutti la morte ha uno squardo.” Voor iedereen heeft de dood een blik.

Rosa verdwijnt en dan komt Elvira Salemi op de proppen. Deze jonge openbare aanklager bijt zich vast in de zaak. Ze ziet, voelt en ruikt Rosa overal. De zoektocht wordt een obsessie. Ze voelt zich steeds eenzamer in haar strijd. En Rosa speelt ondertussen een gevaarlijk spel, waar nog geen enkele andere vrouw de moed voor heeft gehad.

Donkerder dan middernacht is de tweede thriller van Salvo Sottile (°1973). Sottile is journalist en schrijver. Hij was er vroeg bij en begon al op zijn zeventiende als misdaadverslaggever voor dagbladen en de regionale televisie. Een man op zoek naar waarheid die niet tevreden is met wat gewoon maar aannemelijk lijkt. Sottile schetst een haarscherp beeld van twee vrouwen en hun leven met de Siciliaanse maffia. Het is een rauw verhaal. Geen Godfather-esthetiek, maar gruwelijke, zielige werkelijkheid. Bagger heerlijk in kaart gebracht, net zoals Roberto Saviano dat met zijn Gomorra deed. Met bijzondere aandacht voor de rol van de vrouw in maffialand (en dat met een man als auteur). Als lezer word je in dit sterk visuele verhaal van begin tot eind gegijzeld door angst. Het is een superspannende trip doorspekt met het betere dialoogwerk. En ritmisch perfect.

Giancarlo de Cataldo (°1956) woont in Rome. Hij is rechter bij het Hof van Assisen. De Cataldo is zo’n man die alle 24 uur in een dag weet te benutten. Naast rechter spelen, schrijft hij thrillers, theaterstukken, essays, tv-series en hoorspelen. Romanzo criminale is zijn grootste succes. Het boek werd verfilmd door Michele Placido, u weet wel, de legendarische Corrado Cattani uit de jaren tachtigreeks La Piovra. Het boek werd in het Nederlands vertaald als De bende van Magliana.

De Cataldo mixt in dit 600 pagina’s tellende boek allerlei non-fictie-elementen en waargebeurde feiten tot een gangsterheldendicht. Het is een bijzonder grondig gedocumenteerd verhaal dat heel streetwise en met de nodige scherpe humoristische dialogen wordt verteld. Een de- en reconstructie van de jaren zeventig en tachtig, een cruciale periode in de Italiaanse geschiedenis. Het is het tijdperk van de Rode Brigades, de ontvoering van Aldo Moro, terroristische aanslagen, de polarisering tussen links en rechts... en de overwinning van Italië op het wereldkampioenschap voetbal in 1982. De Cataldo is in dit boek geschiedenisleraar en verhaalverteller tegelijkertijd.

In de Romeinse wijk Magliana sluiten de bendes van De Libanees en De Kille een verbond. Het doel? De onderwereld in Rome controleren. Dat lukt vrij snel. Hun geld verdienen ze met drugs en hun invloed dankzij contacten met de maffia, corrupte politiemensen en politici. Ze regelen zelfs de bevrijding van de politicus Aldo Moro. De bende is gevaarlijk, hoe lullig hun bijnamen ook klinken: Dandy, Buffel, De Dunne, Dertig Zilverlingen, De Rat, Luik, Bonenstaak, Ricotta en Arendsoog.

Geen epos zonder antagonist. Nicola Scialoja probeert tegen beter weten in achter de werkelijke identiteit van de bendeleden te komen. En dan stoot een mens op een rot systeem: politieagenten blijken mollen te zijn en rechters makkelijk te chanteren. Scialoja graaft dieper en dieper en raakt ver. Hij valt voor de prostituee Patrizia. Onwaarschijnlijke combinaties zijn soms net de interessantste. Giancarlo de Cataldo was destijds als rechter betrokken bij de veroordeling van diverse bendeleden. Hij deinst er niet voor terug om zijn neus in gore zaakjes te steken. Zaakjes die anno 2010 blijkbaar nog altijd niet aangepakt zijn. Dante Alighieri zei het al in ‘De hel, Canto 3’ van zijn Divina Commedia: “Niets is er voortgebracht in het verleden of het had eeuwigheid. Er is geen hoop voor wie hier binnentreden.” Het vereist wel wat doorzettingsvermogen om volledig op te gaan in dit lijvige boek. Maar de homo italicus die op zoek is naar een goed gedocumenteerd en spannend zomerboek, zal ervan smullen.

Giancarlo de Cataldo is ook de samensteller van de kortverhalenreeks Crime de la crime, de beste Italiaanse misdaadverhalen. De oorspronkelijke Italiaanse titel is Crimini. Jammer dat die niet behouden is. De Cataldo sprak een reeks auteurs zoals de Italiaanse Colin Dexter Andrea Camilleri, maar ook de rijzende ster aan het firmament Niccolo Ammaniti aan om korte krimi’s te schrijven. Enkele verhalen schopten het ondertussen zelfs tot film. Crime de la crime is een heerlijke anthologie van het beste dat op het Italiaanse literaire misdaadgebied te vinden is. Inderdaad, de crème de la crème.

Het is al vaak gezegd: het kortverhaal is een genre dat meestal stiefmoederlijk wordt behandeld. In het misdaadgenre is het al helemaal moeilijk om een kortverhaal (of novelle) met enige geloofwaardigheid te schrijven. Veel tijd om aan de opbouw van een spanningsboog te werken krijg je immers niet. Met zijn 350 pagina’s staat Crime de la crime garant voor 9 verhalen. Daarvan zijn alleen ‘Te veel misverstanden’ van Andrea Camilleri en ‘Wat er ontbreekt’ van Marcello Fois een beetje mak.

De zeven andere verhalen zijn recht in de roos. Literair sterk, dialogisch snedig en inhoudelijk vaak bijzonder humoristisch. Neem nu ‘Jij bent mijn schat’, het hilarische hubrisverhaal van Niccolo Ammaniti. Plastisch chirurg professor Paolo Bocchi worstelt met een serieuze cokeverslaving. Net op het moment dat hij een bekende actrice van een paar extra cupmaten voorziet, komt de politie hem arresteren. Bocchi vindt een creatieve oplossing om de coke die hij op zak heeft te verstoppen. “Daar in die borsten, schudde zijn schat.”

Nog beter is ‘De laatste grap’ van Sandrone Dazieri. Sammy Donati is al enkele jaren gestopt als komiek. Na de breuk met zijn komische partner Luca is hij uitbater geworden van een slecht draaiend podiumcafé: “Het applaus is zo lauw dat ik op de achtergrond de garderobejuffrouw kan horen kauwen.” De ene oneliner volgt op de andere. Luca verdwijnt en Sammy gaat op onderzoek tot een geniale komiek van 12 jaar zijn pad kruist. Als mensen onsterfelijk willen zijn, moeten er anderen sneuvelen.

Te lezen en te genieten op vakantie met een glaasje Italiaanse wijn bij de hand.

Peppino Impastato. Een nar tegen de maffia is een prachtig vormgegeven kleinood. De dertigjarige Giuseppo ‘Peppino’ Impastato wordt in 1978 met een lading dynamiet vermoord langs de spoorlijn Palermo-Trapani. Waaraan hij dat had verdiend? Peppino had jarenlang met zijn vrije radio Aut en eigen krant de maffiapraktijken van de Siciliaanse don Tano Badalamenti aan de kaak gesteld. Niet iedereen weet kritiek, ironie en spot naar waarde te schatten. Zeker maffiosi niet. Marco Tullio Giordano (van La Meglio Gioventu-faam) maakte er de prachtige film I Cento Passi over. Journalist Marco Rizzo en tekenaar Lelio Bonaccorso creëerden een prachtig boek: een strip van 80 pagina’s aangevuld met interviews met betrokkenen en familieleden en een historisch overzicht. De strip is geen flauw afkooksel van de film. Die vertelt alles mooi chronologisch, terwijl de strip net interessant is door de tijdsprongen. De auteurs kozen voor de stripvorm om een ander publiek te bereiken, maar ook omdat er zo weinig kritische pers is in Italië. De lezer vaart er wel bij, want dit is niet alleen (visueel) leuk om lezen, maar ook bijzonder intrigerend. Een heerlijk portret van een te vroeg gestorven rebel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234