Woensdag 03/06/2020

RecensieBoeken

‘Het beste uit onszelf’: kat-en-muisspel tussen vadsige vader en depressieve dochter tegen het decor van New York ★★★☆☆

New York.Beeld Photo News

Michael Bijnens’ tweede roman Het beste uit onszelf is een schrijnend en nerveus partijtje armworstelen tussen een zielige vader en een ondoordringbare dochter, ‘een wandelend raadsel’, tegen het decor van New York.

Op de drukbevolkte Bibelebontse berg van om aandacht schreeuwende debutanten wist de Antwerpse theatermaker Michael Bijnens zich in 2015 moeiteloos te handhaven. Lag het aan de pitch van Cinderella? Nogal onalledaags, zo’n eerste roman over een zoon die met zijn moeder een hoerenhuis opricht en haar eigenste pooier wordt.

De autobiografische inslag werd dik in de verf gezet. Maar Bijnens (°1990) bleek bovenal een rauwe en kleurrijke pen te bezitten, met gevoel voor goed getimede tragikomedie én rondkaatsende dialogen. “Wat ik aan mijn jeugd heb overgehouden, is het besef dat de wereld in de meeste van haar geledingen vaak zo bizar is, dat je een verdomd goeie verteller nodig hebt om haar geloofwaardig weer te geven”, vertelde Bijnens in een interview met Brussel Deze Week.

Ook in zijn tweede roman Het beste uit onszelf is er geen tekort aan buitensporigheden. Al is dit toch een héél ander boek. Gejaagder en grotesker, meegesleurd als je wordt in een achtbaan van mentaal ongerief. Overspannen gezinsrelaties en doorgedraaide personages bevolken het verhaal. Terwijl de therapeutische ‘meditation pods’ en loze hulpverleningsindustrie waar ze zich aan vastklampen, slechts wrakhout blijkt. Tenzij ze er een commercieel slaatje uit kunnen slaan.

Het decor is ditmaal New York, waar de half gesjeesde stand-upcomedian Lewis er op zijn 55ste belabberd bij loopt. Hij is een vetgemest creatuur, door iedereen uitgespuugd, een vat vol ‘geestelijke horror en lichamelijk ongemak’, een Twitter-junk, ‘een klik-, veeg- en schuifverslaafde’ van zijn mobiele telefoon. A pathetic prick, kortom, die drinkt in een verschroeiend tempo en pizza’s vreet per strekkende meter. Nee, Bijnens doet weinig moeite om sympathie op te wekken voor zijn verteller, die zich door zijn korte lontje voortdurend in de verdoemenis manoeuvreert.

Behekst

De plotse verdwijning van zijn dochter Amy, zo’n acht jaar geleden – ze heeft nooit meer een teken van leven gegeven – behekst hem. Ook heeft Lewis de scheiding van Samantha nimmer verteerd. Haar professionele succes én dat van zijn zoon (die tachtig mensen tewerkstelt in zijn ‘Nike van de geestelijke gezondheid’) steekt hem nog meer de ogen uit. Toch liep het destijds ook al niet op rolletjes in dit dysfunctionele gezin: ‘Amy, haar broer, haar moeder en ik leefden op dat moment al jaren tussen muren die perfecte tussenschotten vormden tussen onderling zwijgende kamers.’

Tot Amy vluchtig opduikt bij een van zijn armoedige optredens in een comediankelder. Wat volgt is een kat- en-muisspel waarbij Bijnens alle registers opentrekt. Lewis gaat haar achterna. Hij wil haar ‘redden’ en iets goedmaken. Amy werpt zich in een vijver, staat dan aan zijn deur én verdwijnt weer. Ze gooit haar gehate pap van alles voor de voeten, zet koffiebars op stelten en kaffert hipsters uit – goed voor een paar bravourerijke taferelen. Als ze zich voor de metro wil gooien, heeft ze uiteindelijk geen fut om dood te gaan. Er komt pas een ommekeer wanneer Amy zich voegt naar ‘de gezondheidsdictatuur’ en haar genezing een regelrechte competitie wordt. Maar het is dansen op een slap koord. Alles kan elk moment kantelen in deze nerveuze roman, waarin het lang gissen is naar de echte redenen van Amy’s vluchtgedrag.

In navolging van de Paul Verhaeghes en Dirk De Wachters van dit ondermaanse ziet Bijnens depressie als het symptoom van een op hol geslagen samenleving. ‘Wat als de gedeprimeerden, de angstigen en de verwarden in deze wereld niet ziek zijn, maar zelfs gelijk hebben?’, klinkt het. Ze bewegen zich door een ‘wereldwijde assemblagefabriek van gedachteloze zinloosheid’.

Ongeloofwaardigheden

Op zijn best is de stijlvaste Bijnens in het neerzetten van prangende, lichtjes over the top getoonzette scènes. Met mild-komische accenten tilt hij dan de buitenwereld uit haar hengsels. Maar hij vergaloppeert zich bij het almaar pathetischer wordende ritueel van aantrekking en afstoting tussen dochter en vader, om nog te zwijgen van de talloze robbertjes tussen Samantha en Lewis.

Af en toe stuiten we op ongeloofwaardigheden. Dat een haveloze bedelaar-muzikant Lewis in ondergrondse metroholen meetroont en enige gratuite levenslessen serveert? Het is flink bij de haren getrokken. Bijnens haalt nét iets te veel overhoop in deze weliswaar fascinerende roman, waarin zijn personages zich als halve zombies door de grootstad bewegen. Voorgoed getekend, voorgoed gehavend.

Michael Bijnens, 'Het beste uit onszelf', Pluim, 246 p., 21,99 euro.Beeld Pluim
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234