Dinsdag 25/02/2020

Het Bende-onderzoek anno 2011: ‘Dat hebben we 20 jaar geleden al eens onderzocht’

De verwijdering van Eddy Vos als hoofd van de Cel Waals-Brabant (CWB) en van magistraat Jean-Claude Raynal lijkt het finale einde in te luiden van 29 jaar zoeken naar de Bende van Nijvel. ‘Er blijven amper nog speurders over die de feiten als volwassene hebben beleefd.’

door Douglas De Coninck

Er komen gouden tijden aan voor fantasten, psychoten en mythomanen. Door de herstructurering van de Cel Waals-Brabant (CWB) in Charleroi, die 26 jaar na de laatste moord blijft zoeken naar de Bende van Nijvel, wordt alles weer ernstig genomen. Elke tip, elke aangifte: alles is opnieuw potentieel relevant.

De Bende van Nijvel is ons nationaal trauma. Tussen 1982 en 1985 vermoordde ze 28 mensen, meestal bij paramilitaire raids op supermarkten. De Bende was eerder uit op een zo groot mogelijk aantal doden dan op een waardevolle buit, en zocht tijdens haar aftocht - meestal in een donkere Golf GTI met een dolle schutter in de open achterklep - vaak de confrontatie op met de politie. Alle mogelijke onderzoekssporen passeerden de revue: politieke terreur, extreem rechts, ordinaire misdaad, racketeering van warenhuisgroep Delhaize, Mossad, KGB, CIA, de Oost-Duitse geheime politie... Twee parlementaire onderzoekscommissies beten de tanden stuk op het mysterie. Tot vandaag staat achter de vraag wie of wat schuil ging achter de Bende van Nijvel een groot vraagteken.

Nieuw team

Deze week raakte bekend dat onderzoeksleider Eddy Vos tot een stap opzij is gedwongen. Hij leidde vanaf 1996 samen met zijn Franstalige collega Lionel Ruth (eerder al weggestuurd) de speurderscel, vandaag nog twaalf mensen sterk. De exit van Vos kwam er niet toevallig twee dagen nadat onderzoeksrechter Jean-Claude Raynal van zijn taak werd ontheven. Ook Raynal is een Bendespeurder met jaren ervaring op de teller. De leiding van het onderzoek komt nu volledig in handen van de relatief jonge magistrate Martine Michel, die Eddy Vos prompt liet vervangen door commissaris Gilles Quinet. Hij zal worden bijgestaan door gerechtelijk directeur Jean-Luc Duterme.

Het nieuwe team krijgt tijd tot maandag 9 november 2015 om de zaak nog op te helderen. Want dan zal het exact 30 jaar geleden zijn dat de Bende haar laatste moord pleegde, met een achtste slachtoffer van de avond op de parkeerruimte van de Delhaize in Aalst. Dan, omstreeks 19.50 uur ’s avonds, zal de zaak definitief verjaard zijn voor de Belgische strafwet. “Met die deadline in zicht, zijn er al geruime tijd twee strekkingen”, zegt een speurder. “De één zegt: het heeft geen zin meer, je krijgt onmogelijk nog een assisenproces georganiseerd, zelfs al vind je de daders vandaag. De andere zegt: deze zaak heeft een te groot maatschappelijk belang om het onderzoek alleen te voeren met het oog op een proces. Maar het zijn de oudere manschappen die dat zeggen, en ze vormen langzaam maar zeker een minderheid. Er blijven amper nog speurders over die de feiten als volwassene hebben beleefd en die meegemaakt hebben hoe intens de zaak het land ooit heeft beziggehouden.”

Dat de Bende van Nijvel nog altijd door vele hoofden spookt, blijkt uit de post die een ruime kwarteeuw na de laatste moord nog elke ochtend toestroomt bij de CWB. Onlangs was er een man die schreef dat hij “de reus van Bende van Nijvel deze ochtend op tv heeft gezien, hij presenteerde het tv-journaal”. Er komen ook brieven van mensen die de zaak hebben opgehelderd per glazen bol of per oorkaars. Het speurdersteam werkte met een lange lijst van te negeren BG’s, Bekende Geflipten.

“We negeren die mensen of luisteren heel even en wimpelen hen vriendelijk af”, zegt een speurder. “Onder de nieuwe leiding krijgen we te horen dat dat fout is, dat alle tips ernstig moeten worden genomen. Zo evolueert het onderzoek naar een kakafonie van politiemensen die individueel zotte verhalen aanhoren en uittikken in processen-verbaal. Dertig jaar ervaring wordt weggegooid.”

Je kunt niet zeggen dat het Bendeonderzoek niets opleverde. De wapens van de Bende zijn teruggevonden, er kon worden aangetoond hoe de Bende zelf nepsporen aanlegde in de richting van twee kleinere boevenbendes uit de jaren tachtig. Tijdens de eerste golf van aanslagen (1982-1983) was dat de Bende van de Borinage, een stelletje sukkels rond de Henegouwse gangster-clochard Michel Cocu. Tijdens de tweede, veel bloediger golf (1985) was dat de bende rond gangster-zigeuner Philippe De Staerke.

Communautair

Van Cocu staat vast dat hij aanwezig was tijdens de aanslag op de Colruyt in Nijvel in 1983, van De Staerke dat hij enkele uren voor de aanslag in Aalst persoonlijk de winkel en de vluchtwegen kwam bestuderen. Zowel Cocu als De Staerke werden ooit na urenlange ondervragingen tot (achteraf waardeloos gebleken) bekentenissen gedwongen, en binnen de speurderscel hadden beide pistes hun aanhang. Franstalige speurders rond de Nijvelse procureur Jean Deprêtre waren er rotsvast van overtuigd dat de Bende zou worden gevonden door verder te graven in het milieu rond Cocu. Hun Vlaamse collega’s rond de Dendermondse onderzoeksrechter Freddy Troch waren er even sterk van overtuigd dat verder diende gespeurd naar De Staerke. “We weten nu dat zowel Cocu als De Staerke ‘gekozen’ zijn door de Bende”, zegt de speurder. “Zij waren, in de context van toen, ideale bliksemafleiders. Hoe ze het hebben geflikt, weten we niet, maar ze hebben Cocu en De Staerke ertoe gebracht op het slechtst mogelijke moment aanwezig te zijn op de slechtst mogelijke plek.”

Gilles Quinet en Jean-Luc Duterme, allebei Franstalig, waren in de jaren tachtig al actief in het Bendeonderzoek en fervente aanhangers van het Cocu-spoor. “Zelfs het onderzoek naar de Bende van Nijvel heeft een communautair kantje gekregen”, zegt een speurder. “Wat vorige week gebeurde, is het terugdraaien van de klok. De Vlamingen zijn op een zijspoor gezet, zoals begin de jaren negentig ook al eens gebeurde met Freddy Troch. Terwijl het toch wel Troch en zijn mannen waren die resultaten hebben geboekt. Zij hebben in 1986 de wapens van de Bende teruggevonden in het kanaal van Ronquières.”

Eddy Vos blijft actief bij de CWB, maar in een ‘ondersteunende’ rol. Het is niet langer hij die het onderzoek aanstuurt, zoals hij vorige zomer nog deed met de tv-reconstructie van de laatste uren van de Bende. Hij vervult nu de rol van oude zeur die een paar keer per dag roept: “Dat hébben we al eens onderzocht, twintig jaar geleden.”

Minister van Justitie Stefaan De Clerck, in 1996 stuwende kracht achter de CWB, brengt volgende week een bezoek aan het team. Wellicht zal hem worden gevraagd de herschikkingen van vorige week ongedaan te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234