Vrijdag 27/11/2020
Mondmaskers op het openbaar vervoer worden verplicht.

Voor u uitgelegdExitstrategie

Het Belgische exitplan doorgelicht: dit is uw leven de komende maanden

Mondmaskers op het openbaar vervoer worden verplicht.Beeld Getty Images

Er is licht aan het einde van de tunnel: begin mei wordt de lockdown tegen het coronavirus stap voor stap afgebouwd. Sociaal contact wordt nog steeds tot een minimum beperkt, maar bedrijven en winkels kunnen binnenkort wel heropenen. We lichten het Belgische exitplan voor u door.

Openbaar vervoer

Nu het openbare leven zicht krijgt op een doorstart, is het openbaar vervoer een van de grote zorgenkinderen. Als bedrijven weer aan de slag kunnen en de scholen hun deuren openen, moeten werknemers en leerlingen ook ter plekke geraken. In normale omstandigheden betekent dat: volgestouwde bussen en eivolle treinen richting Brussel in de ochtend- en avondspits.

Zo’n scenario moet absoluut vermeden worden, anders krijgt het virus vrij spel. Het openbaar vervoer is dan immers een knooppunt waar allerlei lagen van de samenleving samenkomen op een veel te kleine ruimte. De gevolgen voor de verspreiding van het virus kunnen dramatisch zijn. Maar anderhalve meter afstand houden op bus, trein en tram is nagenoeg onmogelijk – tenzij er amper passagiers aan boord zijn. 

Beeld Bob Van Mol

Roger Kesteloot, CEO van De Lijn, had daarom al eerder opgeroepen om mondmaskers te verplichten op het openbaar vervoer. Op die manier kan het risico op besmetting enigszins gereduceerd worden. Ook minister van Mobiliteit Lydia Peeters (Open Vld) had zo’n verplichting gevraagd. 

De Veiligheidsraad is die vraag gevolgd: mondmaskers die neus en mond bedekken worden vanaf 4 mei de regel op het openbaar vervoer voor iedereen die ouder is dan 12 jaar. Ook in stations en bushaltes moeten ze gedragen worden. 

“Mondmaskers bieden een extra bescherming, ook al weten we dat ze niet voldoende zijn”, aldus premier Sophie Wilmès (MR). “We raden het gebruik ervan sterk aan als u zich in de openbare ruimte bevindt en vooral wanneer de fysieke afstand niet kan worden gerespecteerd.” Aangezien het aanbod aan mondmaskers nog steeds beperkt is, worden ook sjaals en bandana’s toegelaten: zolang het maar neus en mond bedekt. Elke burger zal wél minstens een mondmasker ontvangen. 

Wilmès vroeg daarnaast om de piekuren te vermijden op onder meer tram en trein, om zo veel mogelijk afstand te kunnen bewaren op het openbaar vervoer. Bovendien wordt er aangeraden om, tijdens het afbouwen van de lockdown, zo veel mogelijk eigen vervoersmiddelen te gebruiken. Anders gezegd: neem de fiets in plaats van de bus als het kan, en neem de auto in plaats van de trein.

Onderwijs

De kogel is door de kerk: vanaf maandag 18 mei kunnen de scholen geleidelijk aan weer opengaan. Waar gewenst kunnen scholen op vrijdag 15 mei al een dagje proefdraaien.

Ondanks het feit dat de Vlaamse, Franstalige en Duitse Gemeenschap samen een advies over de heropening opmaakten, werd er op de Nationale Veiligheidsraad nog flink gedebatteerd over de heropening van de scholen. Vooral de datum bleek gevoelig te liggen. In Vlaanderen had de onderwijswereld immers gepleit voor een geleidelijke heropening vanaf vrijdag 15 mei. Op die manier krijgen scholen de mogelijkheid om in het weekend bij te sturen bij eventuele problemen. Franstalig België schoof dan weer 18 mei naar voren. Onder andere omdat die twee met elkaar in conflict dreigen te komen in Brussel, waar zowel Nederlandstalige als Franstalige scholen zijn, werd er aan tafel aangedrongen op één datum.

Beeld HH

Uiteindelijk maakte men er een compromis à la belge van: scholen mogen weer open vanaf 18 mei, de vrijdag ervoor is er de mogelijkheid tot een proefdag. Op die manier haalt iedereen zijn gelijk. Dat was overigens de constructie die de gemeenschappen hadden opgezet in hun gemeenschappelijk advies.

Ter herinnering: het is nog altijd zo dat het onderwijs geleidelijk aan zal heropenen. Ook voor het bepalen van welke leerjaren er mogen starten, werd een compromis gevonden. Beneden de taalgrens wilde men het secundair onderwijs voorrang geven, bij ons lag de nadruk daar iets minder op – behalve dan het laatste jaar van het secundair. Dus zou er afgesproken zijn om per niveau drie leerjaren toe te laten om naar school te gaan. Voor kleuters blijven de lessen geschorst tot eind mei. Al wordt de opvang wel uitgebreid: die zal niet langer enkel voor ouders met een essentieel beroep zijn.

Gaan leerkrachten en leerlingen straks een mondmasker moeten dragen? Dat was zowat de enige vraag waarop scholen nog geen antwoord kregen in de twee draaiboeken – een pedagogisch en eentje over veiligheid – die Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) uitstuurde na overleg met koepels, netten en vakbonden. “Minstens alle leerlingen ouder dan twaalf jaar en het personeel moeten de hele dag door een mondmasker of een andere neus-mondbescherming dragen. Het gebruik van FFP2-maskers wordt niet aanbevolen.” Dat zegt Jan Jambon tijdens de persconferentie van de Nationale Veiligheidsraad. Al stelde microbioloog Herman Goossens (UAntwerpen) zich in De afspraak op vrijdag op Terzake gisteren wel vragen bij het nut van die maatregel. “Kinderen van 12 jaar nemen dat toch niet au serieux“, zei hij. 

Bedrijven, handel en horeca

Dat de economie zwaar gehavend is door de huidige lockdown is niemand ontgaan. De druk op de Veiligheidsraad om wat zuurstof toe te laten was dan ook immens de voorbije dagen. De Groep van 10, waarin vakbonden en werkgevers samenzitten, had al een lijvig rapport voorbereid om duidelijk te maken dat ze er klaar voor zijn.

In de eerste fase is de richtdatum 4 mei. Dan zou het slot van de deur mogen bij de bedrijven uit de zogeheten ‘niet-essentiële’ sectoren. De bouw, de verwerkende industrie, de groothandel of de transportsector, kortom bedrijven die geen contact hebben met klanten (de zogeheten business to business). Ze moeten wel kunnen garanderen dat ze aan de afgesproken gezondheidsregels voldoen. Denk mondmaskers, social distancing, ontsmettende handgels, transparante schermen waar afstand houden niet kan. Daar hoort een intern akkoord bij met de vakbonden. Er wordt op die manier gemikt op de activering van zo’n 700.000 werknemers, die nu technisch werkloos zijn. Thuiswerk wordt verder opgelegd waar mogelijk, ook bij de nieuwe opstartende bedrijven. Ook kleinere ondernemingen, zoals verf-, vloer-, verlichting- of keukenwinkels kunnen open. 

“We zijn hier klaar voor”, reageert Pieter Timmermans, gedelegeerd bestuurder van het VBO. “Deze ‘heropening’ is goed om het bloeden te stelpen. Ander gaan we regelrecht richting faillissementen.”

Voor de kleinhandel en modezaken, waar er wel klantencontact is (business to consumer), waren sectorfederaties Unizo en Comeos de voorbije dagen in de weer om aan te tonen dat ook zij klaar waren met flankerende maatregelen. Er werd hard gewerkt aan creatieve oplossingen, zoals bijvoorbeeld alternerende openingsuren zodat niet alle winkels op dezelfde uren of dagen open zouden zijn. Of die regel opgelegd zou worden was bij het ter perse gaan nog niet duidelijk. Fun-shopping zou het niet mogen worden, maar wel gelegenheid om de noodzakelijke spullen te kunnen inslaan. De bedoeling is om zoveel mogelijk contacten tussen klanten te vermijden. 

Alle winkels zullen op 11 mei kunnen opengaan.Beeld Aurélie Geurts

Om oneerlijke concurrentie te vermijden – denk aan de discussie rond de gesloten bloemenwinkels en de open tuincentra – wilden de federaties heel graag alle winkels ineens open. Dat gelobby lijkt nu te renderen, want de Veiligheidsraad wilde aanvankelijk maar op 18 mei de toelating geven, maar ze zullen nu al op 11 mei kunnen opengaan. Ook wie dringend behoefte heeft aan een knipbeurt wordt nog even geduld gevraagd. Kapsalons en andere contactberoepen mogen pas op 18 mei open, kappers moeten wel met een mondmasker werken.

De achterliggende reden waarom deze consumentenzaken pas op 11 mei opengaan, en niet op 4 mei met de andere industriële bedrijven, is dat een individuele winkel dan wel kan voorzien in maatregelen, maar de vrees voor een overvolle winkelstraat of shoppingcenter kon niet de bedoeling zijn. Danny Van Assche, van zelfstandigenorganisatie Unizo, heeft begrip voor die redenering, maar vind het spijtig dat er nog een extra week ‘verloren’ wordt. “Het is een dubbel gevoel, maar er is nu tenminste perspectief.”

De horeca ziet het einde van de lijdensweg nog niet dichterbij komen. Voor de restaurants en cafés wordt een gecontroleerde opening bekeken vanaf 8 juni. Maar dat hangt af van de evolutie van het virus, uiteraard. 

Sport en vrije tijd

Wekenlang thuis zitten eist voor veel mensen een zware tol, zeker voor wie geen tuin heeft of op een kleine oppervlakte woont. Op termijn moet het mogelijk worden om vaker buiten te komen, maar die evolutie zal slechts mondjesmaat gebeuren, maakte de Nationale Veiligheidsraad duidelijk. Het zal begin mei niet opeens toegestaan zijn om met zijn allen op straat te komen en het normale leven te hervatten.

De afgelopen weken was het enkel toegestaan om buiten te komen voor essentiële verplaatsingen of voor lichaamsbeweging: lopen, fietsen, of wandelen. Dat mocht met maximaal één kennis, of in gezinsverband. Daar komt verandering in, al is die beperkt. Sporten in open lucht mag vanaf 4 mei samen met twee anderen. Alle buitensporten zijn toegelaten, zoals tennis, vissen en kajak. Maar als er infrastructuur nodig is om de sport te beoefenen, blijft ze nog steeds verboden. 

Vakanties in het buitenland lijken voorlopig nog steeds geen optie. Voor 8 juni zal daar ook geen verandering in komen. Ook evenementen zoals concerten en festivals blijven vooralsnog verboden. Voor de grote festivals zoals Rock Werchter en Pukkelpop was al eerder duidelijk dat ze deze zomer niet zouden plaatsvinden, maar voor kleinere evenementen hield de Veiligheidsraad de deur nog op een kier. 

Stadslopers in Antwerpen. Sporten in open lucht mag vanaf 4 mei samen met twee anderen.Beeld Bas Bogaerts

Ook musea blijven voorlopig gesloten, al wordt er wel overwogen om dat vanaf 18 mei te herzien. Ook daguitstappen in eigen land worden overwogen. Dat betekent dat ook tweedeverblijvers aan de kust op termijn naar hun appartement met zicht op de dijk terug kunnen.

Ten vroegste tegen 8 juni worden een hele reeks maatregelen herbekeken, waaronder meerdaagse uitstappen. Het gaat daarbij ook over reizen naar het buitenland. Zomerstages en kampen van jeugdbewegingen zouden eveneens alsnog kunnen doorgaan: daarover wordt eind mei beslist. Toeristische attracties en kleine evenementen kunnen voorlopig ook nog steeds hoop koesteren. “Maar dus geen massa-evenementen”, verduidelijkte Wilmès nog. Waar de grens ligt, is voorlopig nog steeds onduidelijk.

Sociaal leven

Voor veel mensen is dit wellicht een grote teleurstelling: uitgebreid bezoek zal nog even niet mogelijk zijn. Het zag er even anders uit. Eerder deze week lekte in de media een advies uit van de expertengroep die de exitstrategie voorbereidt, waarbij bezoek van tien mensen thuis mogelijk zou zijn. Al snel werd duidelijk dat dat erg voorbarig was: zo’n omvangrijke groep zou de kans op verspreiding van het virus al te zeer verhogen. 

De Nationale Veiligheidsraad speelde wel lange tijd met het idee om bezoek weer toe te laten. Zij het dan opnieuw beperkt: maximaal twee bezoekers, en iedereen moet buiten zitten om de kans op besmetting te verkleinen. Maar ook die versoepeling komt er voorlopig niet. Voorlopig, want tegen 18 mei zal wel onderzocht worden of dit toch kan. Het mag duidelijk zijn dat de Veiligheidsraad zich ervoor hoedt de controle over de verspreiding van het virus te verliezen.

In het straatbeeld verandert er wel wat. Wie gaat wandelen, kan dat voortaan met drie mensen. Op die manier wordt het toch mogelijk om iets meer sociale contacten te hebben. 

Voor huwelijken en begrafenissen verandert er voorlopig niets. In praktijk betekent het dat huwelijksfeesten niet door kunnen gaan, maar dat de eigenlijke burgerlijke trouw in de allerintiemste kring kan gebeuren: enkel de getuigen mogen aanwezig zijn. Net als bij bezoekjes thuis wordt wel de optie open gelaten om vanaf 18 mei een en ander te versoepelen en meer mensen toe te laten op huwelijken en begrafenissen. Maar wie een groot feest voor ogen had met alle vrienden en familie, zal mogelijk nog een tijd moeten wachten. 

Tijdslijn met belangrijkste versoepelingen

Fase 1A: 4 mei

Bedrijven mogen openen vanaf 4 mei. Wie geen social distancing kan garanderen, moet maatregelen nemen.

Het gebruik van een mondmasker wordt vanaf 4 mei verplicht op het openbaar vervoer en in stations, voor reizigers vanaf 12 jaar.

Stoffen- en naaiwinkels mogen weer de deuren openen.

Heropstart medische zorg. Zowel algemeen als gespecialiseerd.

Sporten met maximaal 2 personen of meer indien onder hetzelfde dak. Douches en cafetaria blijven dicht.

Fase 1B: 11 mei

Alle winkels mogen openen op 11 mei, onder strikte voorwaarden.

Fase 2: 18 mei

De lagere en middelbare scholen heropenen pas op 18 mei. Er komt wel een pilootfase vanaf 15 mei. Kleuterscholen blijven dicht.

De mogelijkheid van bijeenkomsten thuis wordt bestudeerd.

Huwelijken en begrafenissen kunnen, na evaluatie, in iets grotere gezelschappen plaatsvinden.

Fysieke en sportieve activiteiten buiten kunnen worden uitgebreid naar meer dan 2 personen, na evaluatie.

Eendagsexcursies (inclusief tweede verblijven) in het binnenland kunnen overwogen worden.

Men zal bekijken onder welke voorwaarden kappers kunnen openen.

De heropening van musea wordt overwogen.

Fase 3: ten vroegste 8 juni

Restaurants kunnen ten vroegste vanaf 8 juni geleidelijk heropend worden. Cafés volgen in een latere fase.

Over jeugdbewegingskampen en zomerstages valt eind mei een beslissing.

Meerdaagse reizen binnen en buiten België worden bestudeerd, net als de heropening van toeristische attracties en kleinere openluchtevenementen.

Festivals en massa-evenementen zijn tot en met 31 augustus verboden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234