Woensdag 20/01/2021

Wetenschap

Het belachelijkste onderzoek van het jaar is bekend

Een jonge bezoeker kust het glas van het chimpanseehok in de zoo. Apen blijken ook mensen te imiteren.Beeld Hollandse Hoogte / Rowin Ubink

Er bestaat dus een prijs voor de dokter die bij zichzelf een colonoscopie uitvoerde, de socioloog die onderzocht hoe vaak automobilisten schelden en de archeoloog die berekende hoe voedzaam het is om een mens op te eten. Een IgNobelprijs: de jaarlijkse humoristische persiflage op de Nobelprijs, voor serieus onderzoek dat onbedoeld op de lachspieren werkt.

De Japanse arts Akira Horiuchi kreeg afgelopen nacht voor het uitvoeren van zijn ‘zelfcolonoscopie in zittende positie’ de IgNobelprijs voor medische educatie (de categorienamen worden voor de gelegenheid verzonnen). Archeoloog James Cole kreeg voor de ontdekking dat je van kannibalisme niet kunt leven de prijs voor de voedingsgeneeskunde. En voor het team dat het vloeken en schelden van Spaanse automobilisten wetenschappelijk documenteerde was er natuurlijk maar één prijs denkbaar: die voor de vrede.

De IgNobel-prijzen (samenstelling tussen ‘Nobelprijs’ en het Engelse woord ‘ignoble’, of ‘schandelijk’) werden afgelopen nacht voor de 28ste keer uitgereikt in de theaterzaal van de statige Harvard Universiteit in Boston, in een opeenstapeling van melige tradities: het publiek gooit met vliegtuigjes, een 8-jarig meisje onderbreekt sprekers die langer dan één minuut aan het woord zijn, en echte Nobel-laureaten reiken de prijs uit, zoals altijd een of ander opzichtig lelijk knutselwerkje, plus een geldprijs van tien biljoen dollar – in Zimbabwaanse dollars. Alles tot in detail georganiseerd door het humortijdschrift voor de wetenschap Annals of Improbable Research.

Apenheul

“Het is de humor die hier zegeviert”, zegt bioloog Kees Moeliker van Het Natuurhistorisch Museum, Europees zegsman van de organisatie en zelf winnaar van een IgNobel in 2003. “Bij wetenschap is de eerste reactie vaak: saai, moeilijk, niet voor mij. Maar probeer deze onderzoeken maar eens te bekijken en droge ogen te houden.”

De Zweed Thomas Persson ontving de IgNobelprijs in de antropologie, voor zijn gorilla-onderzoek in de Nederlandse dierentuin Apenheul in 2001. Persson krijgt de prijs “voor het verzamelen van bewijs dat chimpansees net zo vaak en net zo goed mensen nadoen als mensen chimpansees imiteren”, volgens het juryrapport.

“We wisten uit onze eigen ervaringen met chimpansees dat je contact met ze kunt maken door imitatiespelletjes met ze te spelen”, vertelt Persson, aan de telefoon vanuit Lund. “En we wilden weten of dat ook spontaan gebeurt, bij dierentuinbezoekers.” Dat blijkt inderdaad het geval, noteerde hij vorig jaar met twee collega’s in vakblad Primates. “Je ziet het vaak bij kinderen”, vertelt Persson. “Een kind bonst op de ruit, de chimpansee bonst ook, en als het kind ervoor open staat, kan er een heel spel ontstaan, met gebaren en hoofdbewegingen.”

Kannibalen

In zijn nopjes is Moeliker dat het opnieuw is gelukt om ook een aantal oude onderzoeken uit de archieven te halen. Zoals een publicatie, uit 1980, hoe je nachtelijke erecties kunt registreren: door een strip postzegels strak om de penis te plakken. “Ik vind het altijd fijn als mensen ons benaderen met dit soort juweeltjes, afkomstig uit een oude, ingebonden jaargang van een wetenschappelijk tijdschrift”, zegt Moeliker. De drie artsen die de postzegeltest bedachten, waren vannacht ook van de partij.

Een serieuze bedoeling heeft het prijswinnende onderzoek altijd ook. Zo toont het onderzoek naar de calorische waarde van mensenvlees aan dat kannibalen elkaar kennelijk niet opaten wegens grote honger, maar eerder als religieus ritueel.

En de apen die menselijke bezoekers na-apen? “Dat laat zien dat imitatie niet altijd te maken heeft met leren van elkaar, maar ook een sociale handeling is, om met elkaar verbonden te raken”, vertelt Persson. “Misschien is het leren door imitatie bij onze voorouders pas veel later ontstaan, en is het geëvolueerd uit simpel sociaal gedrag.”

Enkele winnaars

Voortplantingsgeneeskunde
Voor: ‘Met postzegels testen of de penis goed functioneert’.
…Maar eigenlijk: Zochten de onderzoekers een simpele, goedkope manier om te testen of de man nog nachterecties krijgt: plak er een strip postzegels omheen.

Economie
Voor: ‘Het onderzoeken of het effectief is voor werknemers om voodoopoppetjes te gebruiken om wraak te nemen op boosaardige bazen.’
…Maar eigenlijk: Wilde het team meer inzicht krijgen in de manieren waarop werknemers met stress omgaan.

Geneeskunde
Voor:
‘Het gebruik van achtbaanritten om van nierstenen af te komen.’
…Maar eigenlijk: Onderzochten de artsen wat er waar van is dat je door een rit in de Big Thunder Mountain-achtbaan van je nierstenen af kunt komen. (Het klopt!)

Literatuur
Voor:
‘Het documenteren dat mensen die ingewikkelde producten gebruiken niet de gebruiksaanwijzing lezen.’
…Maar eigenlijk: Onderzocht het team wat er nodig is om mensen wél de gebruiksaanwijzing te laten lezen.

Vrede
Voor:
‘Het meten van de effecten van schreeuwen en schelden tijdens het besturen van een auto.’
…Maar eigenlijk: Onderzochten ze of schelden niet een geschikte graadmeter is om iemands verkeersagressie te beoordelen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234