Zaterdag 19/06/2021

Het ATLANTIS van de Stille Oceaan

Van een kerk is enkel nog de toren te zien en binnen vijf jaar moet zijn land elders huizen want het zinkt. Anote Tong, ex-president van eilandstaat Kiribati, vraagt Europese leiders nu om zijn land te helpen redden van de verdrinkingsdood.

"Wij hebben geen geluk nodig." Anote Tong, tussen 2003 en 2016 president van Kiribati en voortrekker in de strijd om eilandstaten te redden van de impact door de opwarming, zegt het met een brede glimlach wanneer iemand hem bij het afscheid wel degelijk 'veel geluk' wenst met zijn zinkend land. Tong is duidelijk niet in Brussel om medelijden in ontvangst te nemen, wel om deals te proberen sluiten in verband met de noodtoestand in zijn land, net zoals hij dat op de klimaattop van Parijs afgelopen december deed en een grote overwinning boekte.

"Voor eilandstaten is het eigenlijk al te laat", zegt Tong. "Er zit al zoveel CO₂ in de atmosfeer dat wij hoe dan ook verdwijnen. Toch ben ik erg blij dat we er in Parijs in geslaagd zijn akkoord te gaan met opwarming tot maximaal 1,5 graden in plaats van 2, en dat ook het principe van schadevergoeding in het akkoord staat."

Dat principe betekent namelijk dat industrielanden die decennialang de CO₂ hebben uitgebraakt, eilandnaties als Kiribati die daardoor nu zijn bedreigd mee vergoeden voor de schade.

Die weegt met de dag zwaarder voor de ruim 100.000 inwoners. De idyllische eilanden zijn extreem kwetsbaar voor het stijgende zeewater, dat al jaren zo'n 2 millimeter per jaar hoger komt. Niet alleen lopen plantages en mangroves over met vernietigend zout water, waardoor gewassen kapot gaan en mensen hun inkomen verliezen; land gaat verloren en extreme cyclonen die hier normaal niet voorkomen, laten een spoor van vernieling na. Zeedijken houden het niet en de visvangst, de belangrijkste vorm van inkomen, sputtert omdat het weer onvoorspelbaar wordt. "Ziekenhuizen lopen onder en op één eiland zie je van de kerk enkel nog de kerktoren, de rest zit onder de zeespiegel", zegt Tong.

Maar of het nog op tijd wat wordt met de internationale afspraken rond compensatieregelingen, is erg de vraag. De afspraken in het Akkoord van Parijs zijn nog erg vaag en "zelfs Barack Obama vindt afspraken over wie voor welke schade verantwoordelijk is, griezelig", zegt Tong.

Statement

Toch ziet hij kansen. In 2014 heeft hij een lap grond op Fiji gekocht. "Maar dat was vooral een politiek statement om aan te duiden hoe dringend het is. We zijn niet massaal aan het verhuizen", zegt hij. Ook een statuut voor klimaatvluchtelingen vindt hij geen goed plan. "Wij moeten onze waardigheid behouden, niet smekend bij anderen aankloppen. Daarvoor is de verantwoordelijkheid van de industrielanden in dit verhaal te groot. Er moet een internationale deal komen over hoe de wereld wil vermijden te moeten toekijken hoe wij wegzinken. Gedwongen migratie mag slechts de allerlaatste optie zijn", zegt Tong. Hij stelt een combinatie voor van "durf, innovatie, zakendoen en vrijwillige migratie".

Momenteel lopen er studies om na te gaan of de eilanden kunnen drijven of worden opgehoogd. Als die optie werkt, kan ze ook elders worden toegepast. "Veel landen krijgen last met de stijgende zeespiegel", zegt Tong. "Innoverende bedrijven kunnen hier een zakenkans van maken. Onder andere in Nederland zijn er experts die hier een nieuwe uitdaging van kunnen maken."

Wie gaat dat betalen?

Voorlopig staat het idee van de internationale solidariteit enkel vaag op papier. De ex-president heeft weinig vertrouwen in de onderhandelingen. Kiribati en co. zullen eerder worden gered door landen en bedrijven die er een kans in zien. De tonijnvangst kan een opstapje zijn. Tong: "Zo'n 60 procent van de tonijn voor consumptie komt uit onze wateren, maar wij krijgen maar een fractie van de winst, terwijl dat parallel met andere voorbeelden eigenlijk 10 procent zou moeten zijn. Dat zou twee à drie miljard euro meer inkomsten betekenen. We moeten toegang krijgen tot de Europese vismarkt, want die biedt de beste prijs."

Een betere opleiding voor mensen die willen verhuizen, zodat ze kunnen migreren zonder vluchteling te moeten zijn, en deals met buurlanden daarover staan ook op Tongs wenslijst. Nieuw-Zeeland aanvaardt 75 eilandbewoners per jaar, maar ondertussen is er een wachtlijst die aantoont dat dat aantal veel te klein wordt.

Tong: "Mensen zijn ook gewoon bang. Dat wassende water is angstaanjagend en we weten niet wanneer de volgende cycloon komt. Het is een soort terreur."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234