Zondag 26/01/2020

maatregelen regering

Het antiterreurrapport van Michel I

Beeld © bob van mol

De regering wordt belaagd in de buitenlandse media. Maar is haar antiterreurbeleid echt zo slecht? Is ze shitty zoals de Amerikanen beweren? Tijd voor een kritisch rapport. Welke beloftes zijn al waargemaakt (+), welke niet (-) en waar wil men nog meer doen (?)?

1 Jihadisten strenger opvolgen

- Terugkeerders inrekenen
Gooi teruggekeerde Syrië-strijders meteen de gevangenis in. De maatregel die premier Charles Michel aankondigde in het parlement, klonk logisch, maar hij botste meteen op praktische bezwaren. Hoe bewijs je dat iemand in Syrië is geweest? Het is niet dat ze een stempel in hun paspoort hebben staan. En wat met hulpverleners die in Syrië zijn geweest? Zijn die ook strafbaar?

"Dat is inderdaad bijzonder lastig", zegt veiligheidsexpert Brice De Ruyver (UGent). "Het is niet dat de Syrische autoriteiten om info kunnen vragen of die personen op hun grondgebied zijn geweest. Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) is een uitstekend jurist. Hij wéét dat hier problemen met de bewijsvoering zijn." Het is een van de redenen waarom de regering hier niet uitraakt.

Wel is er werk gemaakt van een dynamische databank van jihadisten. Die start in april en moet de lokale autoriteiten helpen bij de opvolging van Syrië-strijders op hun grondgebied.

- Enkelband
Wie op het punt staat om naar Syrië te vertrekken, zou een enkelband aangemeten krijgen. Nog zo'n forse maatregel, met erg veel praktische bezwaren. Hoe ga je na of iemand aan het radicaliseren is of er 'gewoon' foute ideeën op nahoudt? "Je gaat iemand een straf opleggen zonder dat er misdaad is gepleegd", zegt De Ruyver. "Dat is bijzonder delicaat. Ik begrijp het nut voor deze maatregel voor specifieke gevallen. Maar als je een wet maakt, geldt die voor de hele bevolking, niet voor enkele geviseerde personen." Intussen blijkt ook binnen de meerderheid niemand er nog pleitbezorger van.

Eerder, na de aanval tegen Charlie Hebdo, werd al beslist dat het paspoort van radicaliserende jongeren ingetrokken kan worden. Een maatregel om een afreis naar Syrië te bemoeilijken.

? Vingerafdrukken
Net na de aanslagen in Parijs stelde N-VA voor om van elke Belg vingerafdrukken op te slaan. Uit het onderzoek naar Salah Abdeslam en zijn entourage is opnieuw gebleken dat veel terreurverdachten voortdurend wisselen van identiteit. Door te werken met vingerafdrukken kunnen ze makkelijker opgespoord opgespoord. De liberalen veegden dit voorstel van tafel, omdat het een te grote inbreuk is op de privacy. "Deze maatregel had de aanslagen niet kunnen voorkomen", zegt bevoegd staatssecretaris Bart Tommelein (Open Vld). Vandaag ligt de maatregel niet op de tafel, maar zeg nooit nooit.

Beeld © bas bogaerts

2 Veiligheidsdiensten krijgen meer armslag

- Uitbreiding aanhoudingstermijn
De uitbreiding van de aanhoudingstermijn van 24 uur naar 72 uur voor terreurverdachten zit geblokkeerd in de terreurcommissie in het parlement. Meerderheid en oppositie raken het niet eens over hoe wenselijk die maatregel is, nadat een reeks specialisten hun twijfels hebben geuit tijdens de hoorzittingen hierover. Het idee was om verdachten tot drie dagen te kunnen opsluiten, zonder rechterlijke controle, zodat speurders meer tijd hebben om hun dossier hard te maken.

Onderzoeksrechters en juristen noemen dit een stap te ver. Er is geen praktische nood om iemand drie dagen vast te houden. Een poging om in de terreurcommissie een compromis te vinden, waarbij er een verlenging tot 48 uur kwam met een achterpoortje tot 72 uur, is mislukt. Het kan dat deze maatregel in een stroomversnelling raakt door de actualiteit, maar dan moet de oppositie mee.

De terreurcommissie zal tijdens de paasvakantie doorwerken. Voorzitter Koen Metsu (N-VA): "Dat lijkt me de normaalste zaak van de wereld." Al ontkent hij dat er maatregelen op een drafje gestemd zullen worden. "Het gaat om belangrijke maar ingrijpende veranderingen. We nemen de tijd die nodig is. Sneller werken gaat niet omdat we steeds adviezen willen van de Raad van State."

Vicepremier Jan Jambon (N-VA) maakte zich sterk dat de parlementaire weg kan worden versneld. "Ik heb al geweten dat 's morgens een amendement op een wet werd ingediend en dat die 's avond werd gestemd in het parlement."

+ Huiszoekingen en telefoontaps
De veiligheidsdiensten zullen snel meer armslag krijgen. Het gaat om een volledig arsenaal aan mogelijkheden, dat wellicht tegen de zomer definitief goedgekeurd wordt. Huiszoekingen kunnen de hele dag uitgevoerd worden bij verdachten van terreur en wapenhandel. Voordien kon dat niet tussen 9 uur 's avonds en 5 uur 's ochtends. Bij 'inkijkoperaties', waarbij men heimelijk een woning betreedt, kan men voortaan gesloten voorwerpen zoals kasten openmaken en er ook spullen uit meenemen. Bij telefoontaps zullen stemmen opgeslagen worden om ze later te gebruiken bij de identificatie van verdachten.

Binnen twee jaar kunnen ook glasvezelkabels afgetapt worden, waardoor er meer zicht komt op sms'en via chatapps zoals WhatsApp, Viber en Telegram. Terroristen misbruiken die vaak.

Vraag is of dit niet wat ver gaat? "Aan al deze nieuwe maatregelen zijn voorwaarden verbonden. Het is afwachten of die strikt genoeg zijn zodat de speurders er zich aan houden", zegt Jos Dumortier, professor gespecialiseerd in privacy (KU Leuven). "Als ik iemand als Geert Bourgeois hoor zeggen dat veiligheid voorrang moet krijgen op privacy, dan vind ik dat een gevaarlijke uitspraak. Dat zijn Amerikaanse toestanden. Hopelijk kiezen wij voor meer voorzichtigheid."

De regering heeft nog akkoord om prepaidkaart niet langer anoniem te maken. Veel terreurverdachten gebruiken prepaidkaarten om van de radar te blijven.

? Noodtoestand
De regering wil de noodtoestand kunnen afkondigen in ons land. Nu bestaat er geen vast scenario voor in uitzonderlijke omstandigheden zoals dinsdag. Er is geen algemeen draaiboek.

Het lichtend voorbeeld is Frankrijk, waar de noodtoestand nog altijd geldt sinds de aanslagen in Parijs in november. De Franse veiligheidsdiensten hebben er nog verregaande bevoegdheden. Huiszoekingen kunnen zonder veel papierwerk uitgevoerd worden. Mensenrechtenorganisaties verzetten zich tegen de far west-toestand waarin de politie eerst schiet en pas later vragen stelt.

Sowieso is hier een uitvoerig parlementair debat over nodig. Een noodtoestand afkondigen gaat ver. Wat zijn die uitzonderlijke omstandigheden precies? Welke bevoegdheden krijgen de veiligheidsdiensten dan? En welke vrijheden is de bevolking bereid om op te geven, in ruil voor meer veiligheid?

Beeld © bas bogaerts

3 Militaire strijd opvoeren tegen IS

? Gevechtsvliegtuigen
De Verenigde Staten hebben België formeel de vraag gesteld om ook boven Syrië onze gevechtsvliegtuigen in te zetten tegen IS. Binnen de regeringspartijen groeit de eensgezindheid om vanaf juli vanuit Irak mee te doen met de Amerikanen. Maar de knoop is nog niet definitief doorgehakt. De Belgische F-16's voeren nu al bombardementen uit boven Irak, afwisselend met de Nederlanders.

De beslissing over Syrië zou normaal zo dicht mogelijk tegen de zomer genomen worden, om alle mogelijke actua mee te nemen. Regeringsbronnen zeggen dat de Amerikanen misschien toch sneller een antwoord krijgen. De centrumrechtse coalitie zou daarmee een signaal uitsturen naar IS, dat ze de terroristen en hun handlangers blijven bestrijden, ook na de zware aanslagen van dinsdag.

Tegelijk hebben specialisten internationale betrekkingen, zoals professor Rik Coolsaet van de UGent, vragen of er een duidelijke politieke doelstelling zit achter de bombardementen.

+ Deal met Turkije
De recente deal met Turkije moet ervoor zorgen dat de Europese buitengrenzen beter gecontroleerd worden, zodat jihadisten minder makkelijk kunnen terugkeren naar ons land. Het blijft afwachten of Turkije zich aan de afspraken gaat houden. En het is onduidelijk of vluchtelingen, onder wie terroristen zich verschuilen, geen andere routes zullen vinden richting Europa.

+ Meer geld voor leger
Het leger krijgt een pak meer geld de komende jaren. Tegen 2030 wordt liefst 9,2 miljard euro geïnvesteerd in onder meer nieuwe gevechtsvliegtuigen, fregatten en drones. Het is nu aan defensieminister Steven Vandeput (N-VA) om een concreet hervormingsplan uit te werken. Dat zal een aantal zware keuzes vergen. Er wordt steeds meer verwacht van het leger, vooral dan in het binnenland. In de hoofdstad staan bijna duizend soldaten op wacht, ter ondersteuning van de politie.

De regering heeft ook beslist om militairen te laten patrouilleren op straat, samen met de politie. Dit kan enkel onder terreurniveau 4 en onder het commando van de politie. Op die manier kunnen de ordetroepen met hetzelfde personeel een groter terrein bewaken en zijn de bewakingsacties minder voorspelbaar voor de terroristen. Voor alle duidelijkheid: ze zullen geen politionele taken uitvoeren.

Beeld © bas bogaerts

4 Haatboodschappen stoppen

- Predikers aanpakken
Haatpredikers zouden hard worden aangepakt, clandestiene moskeeën worden opgerold. Maar de regering is het nog niet eens over hoe dit gerealiseerd kan worden. Wanneer is er sprake van een haatboodschap en wat valt er onder de vrije meningsuiting? Er bestaat ook nu al wetgeving die oproepen tot geweld strafbaar stelt. Zijn nieuwe ingrepen voor moskeeën en haatpredikers dan wel nog nodig?

Brahim Laytouss, imam in Gent en theoloog aan de UAntwerpen: "Waarom organiseer je niet op regelmatige basis een inspectie van de moskeeën? Niet door de overheid, wel door een groep experts uit de islamwereld zelf. Zo kun je de haatpredikers eruithalen, zonder grootse wetswijzigingen.

"Maar je moet verder kijken dan moskeeën alleen", voegt hij toe. "Vaak worden jongeren op straat gerekruteerd." De regering zette op dat vlak wel al een stap vooruit. Wie jongeren aanzet om af te reizen naar Syrië, is voortaan strafbaar. Over het afsluiten van haatwebsites heeft de regering nog geen akkoord.

+ Moslimexecutieve
De regering heeft 3,3 miljoen euro voorzien voor de werking van de moslimexecutieve, de organisatie die erkende moskeeën overkoepelt in ons land. De werking wordt geprofessionaliseerd. Er zullen 80 imams extra erkend worden. Door meer moskeeën te erkennen, heeft de staat ook meer controle. "Op zich is dat goed", zegt Laytouss. "Maar het geld moet ook goed gebruikt worden. In de jaren 90 hebben we miljoenen aan subsidies verkwanseld. Nu wordt de moslimexecutieve langs Vlaamse kant gedomineerd door aanhangers van de conservatieve islam. Moeten net zij dan geld krijgen?"

5 Besluit

De regering-Michel heeft het afgelopen jaar een reeks antiterreurmaatregelen aangekondigd. Het is een vaststelling dat de speurders daar nog niet zoveel aan hebben als gehoopt.

Een groot deel van de maatregelen zit - door een mix van politieke overmoed, onenigheid tussen de partijen en de traagheid van ons systeem - nog altijd in de pijplijn. Andere komen er allicht nooit uit. Meestal gaat het dan net om de spierbalmaatregelen, zoals de onmiddellijke opsluiting van teruggekeerde Syrië-strijders en de verlengde aanhouding van terreurverdachten tot drie dagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234