Dinsdag 15/06/2021

Het andere geheim van Jersey

Er is al één kinderlijkje van tussen het beton gepeuterd, speurhonden hebben er in de kelders van het voormalige weeshuis Haut de la Garenne nog vijf andere geroken. Welkom op Jersey, het eiland met veel meer dan alleen een bankgeheim.

Door Douglas De Coninck

Het is, vinden vele inwoners, toch ook wel een beetje de schuld van Winston Churchill. Acht eeuwen lang hadden hun voorvaderen forten gebouwd om een invasie af te wenden van de door slechts 20 kilometer zee van hen verwijderde Fransen. Toen de invasie in juli 1940 kwam, was ze Duits en vond Churchill het niet nodig om te vechten voor 118 vierkante kilometer groen. Zo werden de Kanaaleilanden de enige stukjes Brits grondgebied die door de nazi's werden bezet. Intens bezet: één Duitse soldaat per twee inwoners. Grote daden van verzet waren in die omstandigheden niet vanzelfsprekend.

"Hier woonde Albert Gustave Bedane (1893 - 1980) tijdens de bezetting. Om hier een joodse vrouw te verbergen werd hij geëerd door de staat Israël." In de propere straatjes van hoofdstad St-Helier zie je tussen de vele advocaten- en accountantskantoren regelmatig bordjes met dat soort opschriften. In het toerismebureau handelen de meeste boeken en dvd's nog altijd over 'the true story' of 'what really happened' tussen 1940 en 1945. Het kan voor de 90.000 bewoners niet vaak genoeg worden herhaald: de mensen op Jersey waren wél helden. Op hun manier dan, discreet. Berichten over vermeldenswaardig verzet tegen de bezetter drongen helaas niet tot Londen door. Op D-Day voeren de geallieerde schepen voorbij. Jersey moest nog wachten tot april 1945, acht maanden nadat bijvoorbeeld Brussel was bevrijd.

Zoveel Duitsers en verbitterde locals bij elkaar, op zo'n kleine ruimte, dat geeft Stockholmsyndromen. Volgens plaatselijke en dus voorzichtige schattingen hadden de Duitse soldaten tegen het einde van de oorlog 900 baby's verwekt. Ze werden massaal te vondeling gelegd, groeiden op met een semilegale status. Haut de la Garenne, een statig victoriaans gebouw op een hoge heuvel op de oostelijke punt van het eiland, was het grootste weeshuis van Jersey. Wie daar na de oorlog zat, was bijna onvermijdelijk drager van levensgeheimen.

"Het gebeurde elke nacht", getuigde Peter Hannaford, een struise, 59-jarige vakbondsman uit St.-Helier deze week voor ITV News. "Al wie daar verbleef, jongens en meisjes, werd geviseerd. Ik was altijd bang om naar bed te gaan. Je werd gestraft omdat je niet snel genoeg at, omdat je een toezichter in de ogen had gekeken, ze vonden altijd wat. Dan brachten ze je naar de kelder en ranselden ze je af met een staaf of een zweep. Dan lag je net te slapen en voelde je hoe je armen naar beneden werden geduwd. Het volgende wat je wist, was dat je werd verkracht. Door oudere jongens, vaak, maar zij werden aangemoedigd door de toezichters."

Hannaford woonde van kort na zijn geboorte tot zijn twaalfde in Haut de la Garenne. Hij was geen oorlogsbaby, hij heeft er geen flauw idee van wie zijn moeder was. Tot vorige week had Peter Hannaford nog nooit over zijn verleden gesproken.

Pamela (schuilnaam) is vandaag 49. Ze kwam op haar dertiende in Haut de la Garenne terecht omdat de jeugdbescherming haar alleenstaande moeder niet in staat achtte om voor haar te zorgen. "Ze gaven me valium en alcohol en verkrachtten me, tientallen keren", zegt ze. "Er was één bewaker die heel erg stonk. Ik werd vaak wakker met hoofdpijn, helemaal duizelig van de pillen en de alcohol en met zijn zweetgeur op me. Protesteerde je, dan stuurden ze je naar de punishment room, een piepkleine kelder. Ik heb er dagen na elkaar doorgebracht, altijd naakt. We wisten allemaal wat daar gebeurde, maar er was niets wat we konden doen."

Cyril Turner (49) werd op zijn dertiende wegens spijbelen naar het tehuis gestuurd. "Ik heb ook vaak in die kelder gezeten", zegt hij. "Je kreeg alleen brood en water. Een andere straf bestond erin dat je uren lang in kikkerzit rondjes moest springen op een plein. Er waren altijd geruchten dat er iemand was weggelopen. Dan zeiden de bewakers dat hij nooit meer zou terugkeren omdat hij 'geëmigreerd' was. Als je daaraan terugdenkt, is dat eigenlijk wel gek. Dit is een eiland."

Een andere ex-resident vertelde deze week hoe bewakers op zondag spelletjes speelden. Stoelendans, waarbij de afvallers werden verkracht. Of jongetjes slingeren, een variant op hamerslingeren.

Haut de la Garenne sloot in 1986 de deuren. Toen zeventien jaar later de verbouwing tot jeugdherberg begon, rapporteerden bouwvakkers een vreemde vondst. Een klein keldertje, drie vierkante meter groot, met kettingen en zware metalen ringen in de muren. Het gebouw was in de jaren negentig gebruikt als decor voor de populaire Britse tv-serie Bergerac, maar bij niemands weten als sm-studio.

"Toen al, met de geruchten die er waren, had een onderzoek moeten worden geopend", zegt Stuart Syvret, senator en tot in september 2007 minister van Welzijn. Syvret werd uit zijn ambt ontzet wegens 'deloyaal gedrag': hij wou grote schoonmaak houden bij het CAMHS, de lokale kinderbescherming die tot 1986 Haut de la Garenne runde.

"Ik was nog niet zo lang minister", zegt Syvret. "Ik kreeg die verhalen te horen en viel van mijn stoel. Al die jaren was hierover gefluisterd. Zoveel mensen die het wisten, maar de top van CAMHS lachte alles weg. En je zou denken: zo'n tehuis sluit de deuren, dan zorgen ze er toch op zijn minst voor dat de bewijzen in die kelders verdwijnen. Maar nee, de kettingen hingen er nog, de lijkjes ook. Ik kan alleen concluderen dat de schuldigen zich op geen enkel moment zorgen maakten."

Pas halverwege 2006 begon de politie met haar onderzoek. Niet die van Jersey, maar een team rond de Londense rechercheur Lenny Harper. Na anderhalf jaar getuigen te hebben verhoord, streek hij vorige maand neer op het eiland en liet hij de speurhonden los. Hun neuzen zijn getraind op resten van menselijke kadavers. De honden werden dol.

Het is donderdagnamiddag, en op de heuvel staat een killige wind. Harper neemt rustig de tijd voor zijn dagelijkse persbriefing. Inderdaad, legt hij uit, er is nog altijd maar één lijkje gevonden. "Het zal nog een week of zes duren voor het lab er een geslacht en een leeftijd op kan plakken." Het team concentreert zich nu op drie ruimten. "En die liggen echt vol puin", zegt Harper. "Ze zijn door de jaren heen volgestouwd met rommel, steengruis vooral. Mijn mensen kruipen er nu op handen en voeten in rond. Sorry, dit gaat echt nog een poosje duren."

Vandaag is alweer een nieuw in een muur vastgehaakt 'object' gevonden, waarover Harper niet meer kwijt wil dan dat het relevant kan zijn voor het onderzoek. Een ketting?, willen de Britse tabloids weten. Een haak? Of iets ergers? "Can't comment on that, sorry."

Zou het niet efficiënter zijn, vraagt de jongen van de Daily Mail, om een lijst aan te leggen van al wie ooit in dit weeshuis verbleef en na te gaan wat er van hem of haar geworden is? "Je zou verwachten dat zo'n lijst toch ergens te vinden is", snuift de hoofdrechercheur. "Helaas. Er zijn ook geen lijsten van vermiste kinderen op Jersey. Wat we hebben, zijn concordante getuigenissen over kinderen waarvan wordt gezegd dat ze op zekere nacht werden weggehaald uit de slaapzaal. Vele andere toenmalige residenten zeggen dat ze geschreeuw hoorden uit de kelder en de volgende dag vaststelden dat dat kind er niet meer was. De opvoeders zeiden dat het was weggelopen, het eiland had verlaten en nooit meer zou terugkeren. Die kinderen zijn ook nooit meer gezien. Wat heb je dan? Een voornaam, een nickname, en soms niet eens dat. Veel van de nu volwassen mensen beschrijven dezelfde kinderen. Ze beschrijven bepaalde objecten in bepaalde kelders. Als je er dan, zoals vandaag, één vindt dat voldoet aan die beschrijvingen, is dat enkel een motivatie om verder te zoeken. Daarom zeg ik u niet wat we vandaag hebben gevonden. Als een getuige dit voorwerp correct beschrijft, weten we meteen wat we aan die getuige hebben."

Harper viseert een veertigtal nog levende verdachten en maakt gewag van 160 slachtoffers die zich al hebben gemeld. Nadat vorige zaterdag de eerste beenderen werden gevonden en een hoogbejaarde ex-toezichter werd gearresteerd, regent het nieuwe getuigenissen. Daarvan komen er veel van mensen die effectief zijn geëmigreerd, op latere leeftijd dan: naar Australië, de VS of Singapore, zo ver mogelijk weg van Jersey. "Daarom neem ik de tijd om met de media te praten", zegt Harper. "De slachtoffers, waar ze ook zitten, moeten weten dat we hen ernstig nemen."

Van 1960 tot 1971 spookte Edward Paisnel alias Uncle Ted rond op Jersey. De man droeg altijd een Frankensteinachtig masker en een grote zwarte jas met metalen pinnen. Werd de zonderling in de buurt van een dorp gesignaleerd, dan gingen alle vrouwen en kinderen zich verstoppen. "Het is folklore, bijna", zegt Syvret. "Die man, een serieverkrachter die zich zag als 'zoon van Blauwbaard', heeft honderden slachtoffers gemaakt, maar achtte zich straffeloos. Hij is elf jaar lang kunnen doorgaan onder het tolerante oog van de autoriteiten."

Paisnel werd in 1972 tot dertig jaar cel veroordeeld en overleed in 1994. Zijn ex-vrouw schreef in 1972 al een boek (The Beast of Jersey), waarin ze de autoriteiten de raad gaf om eens te gaan kijken in het toen operationele Haut de la Garenne. Paisnel was daar klusjesman, werd er wel eens bij geroepen als een kind moest worden gestraft en vervulde ook jaarlijks de rol van Kerstman. "Ook toen gebeurde er niks", zegt Syvret. "En ik wil het allemaal aannemen, hoor: de Duitse bezetting, het her en der door Britse commentatoren geopperde idee dat geheimdoenerij inherent is aan Jersey. Er zal iets van kloppen, maar ziet u ergens een valabel excuus om kinderen te verkrachten en te vermoorden? Ik niet."

Hij legt een kopie op tafel van een sinds 1999 achtergehouden confidentieel rapport over het Victoria College in St.-Helier. Een inmiddels in Groot-Brittannië voor pedofilie veroordeelde leraar mocht jarenlang op kosten van de school knaapjes uitkiezen voor 'educatieve boottochten' naar Zuid-Frankrijk en Griekenland, soms vijf keer per jaar. Er kwamen klachten, en die werden door de directie genegeerd. "En wat zie je dan?", vraagt Syvret. "De schooldirectie verbood de andere leraren om de politie te woord te staan. Hier nog zo'n dossier: twee pedofielen die een jongen adopteren. Achttien maanden lang wordt dat kind misbruikt. De eerste meldingen, van buren, zijn er al na een paar weken, maar de CAMHS sluit het dossier en komt pas op die beslissing terug nadat een van die pedofielen in Engeland wordt opgepakt voor andere feiten."

Jersey heeft geen politieke partijen. Wie zich verkiesbaar stelt, beoogt uitsluitend het beste voor Jersey. Maar dingen kunnen veranderen. Het huidige politieke landschap laat 52 senatoren zien versus Stuart Syvret, de outcast. "Wat we nu zien," zegt hij, "is het absolute en totale falen van onze instellingen, die geacht worden aan kinderbescherming te doen. Hier nog zo'n dossier. Een hoge official van CAMHS die zelf toegaf al jaren lang een relatie te hebben met een meisje uit een instelling. Ze was zestien nu, hij wou met haar samenwonen. Oké, zei CAMHS, maar zoek dan misschien beter een andere job op het vasteland. Wat ik zeg: men vindt het normaal!"

Wat is het dan, willen we weten. Is Jersey niet alleen een fiscaal paradijs, maar ook een paradijs voor pedofielen? De ex-minister trekt een bedrukt gezicht. "Het is een kleine gemeenschap, iedereen wil iedereen te vriend houden. Dat speelt." Zijn betoog is niet af, onze gsm rinkelt. Een Britse collega meldt groot nieuws: na vijf dagen van maatschappelijke horror gaat premier Frank Walker zich ertoe verwaardigen een verklaring af te leggen. Hij gaat dat doen in het parochiezaaltje van St-Martin, vlak bij Haut de la Garenne. Sorry, zeggen we, we moeten gaan. Syvret staat op: "De eerste minister die wat gaat zeggen? Daar wil ik bij zijn!"

De premier slaagt er aanvankelijk goed in zijn ergernis te verbergen als hij aan het begin van zijn persconferentie Stuart Syvret in het vizier krijgt. Het lukt al iets minder goed als een journalist een stoel bij schuift en Syvret uitnodigt mee vooraan plaats te nemen. "Ik neem akte van het feit dat de heer Syvret hier naast mij zit", zegt de premier, alvorens zijn gemeende afschuw uit te drukken over de recente verwikkelingen. Hij zegt dat hij vooral hierheen is gekomen om te reageren op berichten in de media over het ontslag van Syvret.

"Dat was géén doofpotoperatie", betoogt Walker, terwijl hij een medewerkster een stapeltje documenten laat verspreiden. "Wat u hier ziet, zijn fragmenten uit e-mails die de heer Syvret heeft gestuurd naar andere leden van mijn kabinet en CAMHS. Hij gebruikt daarin woorden als 'bastard'. U vindt achteraan ook een statistiek over het aantal keren dat de heer Syvret, als minister, heeft vergaderd met de top van CAMHS. Geen enkele keer! Voor ons werd zijn positie onhoudbaar: niet omdat hij een klokkenluider was, maar wegens deloyaal gedrag."

Zo, dat is gezegd. De drie media-adviseurs van de premier knikken tevreden en geven met handgebaren de raad de journalisten niet meer dan drie vragen te laten stellen. Vragen zijn er. Wanneer, wil ITV weten, komen er publieke excuses?

Walker, geprikkeld: "Ik dacht eigenlijk dat we het hier zouden hebben over het ontslag van Stuart Syvret. Excuses kunnen er eventueel komen als zou blijken dat het gerechtelijk onderzoek daar aanleiding toe zou geven."

Nog vragen? Zeker. Klopt het dat een hoge official van CAMHS in de jaren zeventig zijn carrière begon als opvoeder in Haut de la Garenne?

Walker: "Het klopt dat een paar hooggeplaatsten binnen CAMHS daar hebben gewerkt. Wij hebben dat nagetrokken, dat klopt. Maar nog eens: deze persconferentie was niet bedoeld om daarover te gaan."

Een meisje van Sky News steekt de hand op: "Het waren er dus meer dan één? Kunt u misschien uitklaren of het er twee waren, of drie, of vier, of meer?" De adviseurs grijpen in. Ze nemen de premier bij de arm en slepen hem naar buiten.

Stuart Syvret heeft het schouwspel zwijgend zitten te bekijken, en loopt even later een eindje met ons mee. "U vroeg me hoe het kon dat dit georganiseerde kindermisbruik op Jersey kon blijven duren. Ik pieker daar ook vaak over, maar denk dat onze eerste minister zonet véél heeft verduidelijkt."

De graafwerken onder en rond Haut de la Garenne gaan nog zeker enkele weken door.

Er zijn geen lijsten van opgenomen kinderen in Haut de la Garenne. Er zijn geen lijsten van vermiste kinderen op Jersey. Wat heb je dan? Een voornaam, een nickname, soms niet eens datEx-minister Stuart Syvret, ontslagen wegens te zeer bezig met kinderrechten:

Ik wil het allemaal aannemen: de Duitse bezetting, het her en der geopperde idee dat geheimdoenerij inherent is aan Jersey. Er zal wel iets van kloppen, maar ziet u ergens een valabel excuus om kinderen te verkrachten en te vermoorden? Ik niet

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234