Dinsdag 01/12/2020

'Het album kan nog altijd uit de handel gehaald worden'

Gringos locos van Olivier Schwartz en scenarist Yann over Morris, Jijé en Franquin verscheen bij Dupuis, mét recht van antwoord.

Nog voor de publicatie beloofde Gringos locos de strip van het jaar te worden. Maar dan reageerden de erven furieus en kwam het hele project in het vriesvak terecht. Zonet verscheen het album over de legendarische Amerika/Mexico-reis van Jijé, Morris en Franquin dan toch, maar vergezeld van een fors recht van antwoord van de kinderen van Jijé. Ook Franquins dochter toonde zich niet mals voor het project. "En dat terwijl Franquin dertig jaar geleden al aangaf dat het verhaal verstript mocht worden", zegt scenarist Yann.

Een herenhuis in Elsene. In zijn aan de woonkamer grenzende bureau worden de hoge muren geheel bedekt door primitieve, onafgewerkte bibliotheekrekken, van boven tot onder volgestouwd met boeken, stripfigurines, ruwe schetsen en, ter hoogte van zijn computer, enkele kleurenkopies van alle covers van 's mans stripalbums die de komende maanden bij diverse uitgeverijen nog moeten verschijnen. De cover van Gringos locos heeft hij net verwijderd. Eindelijk. Het kleinood hing er lang. Te lang. Niemand die de polemiek rond het album had zien aankomen, zeker Yann niet. Hoewel de Franse, reeds 20 jaar in België residerende scenarist een reputatie heeft van controversiële onderwerpen in zijn verhalen te smokkelen, blijft het vreemd dat uitgerekend het onschuldige Gringos locos ei zo na van de markt werd gehaald. De oorspronkelijke release was 4 februari, maar nadat de erfgenamen van Jijé en Franquin de voorpublicatie in Spirou en in een Franstalige krant onder ogen kregen, trokken ze aan de noodrem. Het verhaal, gebaseerd op de legendarische reis uit 1948 waarbij de drie Belgische grootmeesters Jijé (1914-1980), Franquin (1924-1997) en Morris (1923-2001) met hun familie in een oude Ford Hudson doorheen de VS en Mexico trokken, in een poging na te jagen wat ooit bekend stond als het Wilde Westen, alsook om de Disney-studio's te bezoeken, vond in hun ogen geen genade. Midden januari verscheen in Le Soir een eerste recht van antwoord van Franquins dochter Isabelle. "Hun echte persoonlijkheid en karakter liggen mijlenver van de manier waarop ze hier worden geportretteerd", schreef ze strijdbaar. "Dit verhaal loopt mank en schaadt de herinnering aan de mensen en aan de geest (ik gebruik nadrukkelijk dit woord) die hen bezielde."

"Ik blijf het eigenaardig vinden", zegt Yann (57), terwijl hij ergens uit een stapel papier een dikke map te voorschijn haalt met daarin zijn eigen correspondentie met alle kinderen van Jijé en Franquin, de weduwe van Morris en enkele met de auteurs bevriende tekenaars als Uderzo (Asterix) en Dany (Rooie oortjes, Roze Bottel). Het gaat om mails en brieven waarin voornoemden allemaal uitgebreid antwoorden op Yanns vragenlijsten. "Daarnaast heb ik zeer veel research gedaan door te gaan snuffelen in oude interviews die er vroeger met of over de drie auteurs verschenen. Heel wat van de anekdotes uit Gringos locos komen uit die publicaties." Bovendien, hamert de scenarist er op, is het idee voor deze strip al 30 jaar oud. "Toen Franquin nog leefde, gaf hij al aan dat die reis naar de VS boordevol anekdotes zat en zich goed zou laten verstrippen. Alles wat hij me toen vertelde, heb ik genoteerd." En hup, opnieuw haalt Yann ten bewijze een dossier vanonder een grote stapel. "Hierin heb ik al die jaren zijn persoonlijke verhalen genoteerd."

Het mocht echter allemaal niet baten. De erven Jijé en Franquin gaven enkel toestemming tot publicatie na de eis om de uitgave te laten vergezellen van een recht van antwoord. In de Nederlandstalige uitgave is die tien pagina tellende bijlage er los bij ingesloten, in de Franse versie is ze ingelijmd. "Maar nog steeds ligt het verdere lot van het album in hun handen", zegt Yann. "Er kan nog steeds beslist worden het terug uit de handel te halen." Een zoveelste map komt ergens vanonder een stapel tevoorschijn. Daarin de eerste pagina's van het vervolg op Gringos locos: Crazy Belgians, zoals ook aangekondigd op de laatste pagina van het verschenen album. "Maar de kans is klein dat het mag verschijnen", klinkt het stil uit monde van de Bretoen.

Farce

Maar wat is nu precies het probleem? Het zogenaamde recht van antwoord haalt weinig argumenten aan. Het bestaat uit een korte voorgeschiedenis van het boek, terwijl acht pagina's worden besteed aan een interview met Benoît, de oudste van Jijé's drie zonen, die tien was toen hij met zijn ouders naar de VS trok. Het ontbreekt hem echter aan het concretiseren van door hem niet gesmaakte anekdotes die niet waarheidsgetrouw zouden zijn. De voorbeelden die hij wel aanhaalt, zijn flauw en/of onbelangrijk. Zijn vader zou niet de ultrakatholiek zijn voor wie hij versleten wordt in Gringos locos, laat staan dat hij zich zou kleden in een wit sjofel marcelleke en een baret - terwijl daar volgens intimi wel foto's van bestaan. Ook een scène waarin hij in een droom een nazi doodt, werd met afgrijzen onthaald. De achterflap van het boek, waarop het auteurstrio bij aankomst in New York op het achtersteven van de boot in pyjama staat, wordt afgedaan als onzin.

Yann wil zich wel op de vlakte houden en de familieleden niet aanvallen en schofferen, maar het is duidelijk dat hij moeite heeft met sommige opmerkingen. "Ik denk dat ze visceraal reageren. Vanuit de buik. Ze zeggen dat ze hun ouders niet herkennen. Maar ze vergeten dat dit eigenlijk fictie is. Zeker, het is gebaseerd op een authentiek verhaal, maar de gebeurtenissen worden overdreven en opgeblazen in functie van het verhaal. Dat hebben ze niet begrepen. De enige die het op die manier las was Francine De Bevere, de weduwe van Morris. Zij had er geen enkel probleem mee, kon er zelfs mee lachen. Ook de scènes waarin Morris poedelnaakt een pagina bestrijkt en seks heeft, kon ze best wel smaken."

(Zuchtend) "Ik begrijp ook niet dat men moeite heeft met de scène waarin Jijé nazi's doodt. In godsnaam, het gaat om een droom. Met andere kritiek heb ik dan weer meer moeite, zoals de bewering dat het trio niet in pyjama op de boot zou gestaan hebben. Die anekdote heb ik van Franquin zelf. Isabelle herinnert het zich niet. Tja, ze was op dat moment een klein kind. Idem voor de kritiek dat Jijé en zijn kinderen geen mouwloos shirt zouden dragen. Men beweert ook Jijé nooit gebeden zou hebben voor een kruisbeeldje, want dat dat bij hen thuis in België niet te vinden was, terwijl als je een humoristische reconstructie doet van een anekdote, je je behelpt met uitvergrotingen en sfeer." Nog een ander punt van kritiek is dat Franquin zichzelf 'groente' noemt in het boek. Vonden ze niet leuk." (Haalt schouders op)

In het interview met Yann dat Gringos locos afsluit, verwoordt Yann het zo: "Het is zoals met die quote uit The Man Who Shot Liberty Valence: 'Als de legende sterker is dan de realiteit, gebruik dan de legende'. Niet alles is authentiek, maar ik heb wel geprobeerd alles authentiek te laten lijken (...) Geen enkele pagina is gebaseerd op iets wat ik uit de lucht heb gegrepen, iets dat ik van A tot Z heb verzonnen. Soms heb ik met bochten gewerkt, soms met binnendoortjes. Ik heb van een aantal anekdotes een synthese gemaakt, maar alles is gebaseerd op feiten."

Yann zegt ook dat Franquin een humoristische kijk op het hele Amerikaanse/Mexicaanse avontuur had.

"Het enige wat ik heb willen doen was een verhaal brengen waarmee ik Franquin - mocht hij nog leven - aan het lachen had kunnen brengen. Ik denk dat hij er mee had kunnen lachen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234