Dinsdag 10/12/2019

Het afschaffen van de Vlaamse Bouwmeester zet de deur open voor kwaliteitsloze architectuur

Beeld De Morgen

Eric Rinckhout is cultuurredacteur van De Morgen.

Je kon de bui zien hangen.

Nadat het door de N-VA gedomineerde stadsbestuur van Antwerpen in februari van dit jaar de stadsbouwmeester had ontslagen en diens team had ontbonden ('ingekanteld in de administratie', heet dat tegenwoordig eufemistisch), schafte de nieuwe Vlaamse regering eind vorige week de functie van Vlaams Bouwmeester af. Twee onbegrijpelijke beslissingen, die getuigen van kortzichtige politiek en indruisen tegen het door de N-VA zelf gehuldigde 'deugdelijk bestuur'.

Het kost weinig moeite om de lof te zingen van de drie Bouwmeesters die Vlaanderen sinds 1999 heeft gehad: b0b Van Reeth, Marcel Smets en Peter Swinnen - twee architecten en een stedenbouwkundige, alledrie mensen uit de praktijk.

Door het instellen van de Open Oproep slaagde Vlaams Bouwmeester b0b Van Reeth erin om voor het eerst in decennia de Vlaamse overheid weer kwalitatief hoogstaande architectuur te laten realiseren. Het ging daarbij niet om zijn keuze: de Bouwmeester bood na de openbare bekendmaking van de opdracht en een transparante selectieprocedure de opdrachtgever een keuze van vijf verschillende maar kwalitatief hoogstaande en evenwaardige kandidaten aan. Men probeerde daarbij telkens een jong én een gerenommeerd architectenbureau te selecteren. De Bouwmeester en zijn multidisciplinair team probeerden het proces van het begin af te begeleiden. Van Reeth zei ooit, zeer terecht, dat een scherpe visie en een duidelijk eisenprogramma van de opdrachtgever essentieel waren om een goed resultaat te verkrijgen. De uiteindelijk keuze voor een ontwerp moest de opdrachtgever zelf maken. "Onze taak is de opdrachtgever te begeleiden in zijn keuze, het is niet de Bouwmeester die kiest," zei Marcel Smets daarover.

Het resultaat was en is nog altijd indrukwekkend: het systeem van de Open Oproep leidde snel tot veel kwaliteitsvolle architectuur. Spraakmakende gebouwen, zoals Museum M in Leuven, de Dossinkazerne in Mechelen, de Antwerpse Koningin Elisabethzaal (in ontwikkeling) en het VDAB-gebouw in Sint-Niklaas, maar ook pleinen, parken en bruggen, zoals de fietsersbrug en het Rubensplein in Knokke-Heist, de brug over het Albertkanaal in Vroenhoven, en het masterplan Scheldekaaien en Park Spoor Noord in Antwerpen.

De Bouwmeester oogstte lof in binnen- en buitenland, Vlaanderen telde architecturaal en stedenbouwkundig plots weer mee. Zelfs de Nederlanders, van wie we qua planning en aanleg van het openbaar domein nog altijd wat kunnen leren, keken jaloers toe op de verwezenlijkingen van de Vlaams Bouwmeester, een functie die gestoeld was op hun lange traditie van de Rijksbouwmeester.

Nog veel belangrijker was het feit dat de Bouwmeester door steeds meer opdrachtgevers geconsulteerd werd, niet alleen door de Vlaamse overheid. Stads- en gemeentebesturen, verzorgingsinstellingen, scholen en ziekenhuizen deden een beroep op zijn diensten. Zelfs de federale overheid consulteerde de Vlaamse Bouwmeester over de nieuw te bouwen gevangenissen. De Bouwmeester werd - en is nog altijd - een heus keurmerk.

Het is onbegrijpelijk dat een instantie die ervoor heeft gezorgd dat de lat voor overheidspprojecten opnieuw hoog werd gelegd, nu bedankt wordt voor bewezen diensten. De plaats van de Bouwmeester zal worden ingenomen door een college van experts, dat naar verluidt "mee aangeduid wordt door het middenveld". Welk middenveld? Projectontwikkelaars, architectenbureaus,...? De kans lijkt weer groot te worden dat de sterkste lobbyisten vrij spel krijgen - net als vroeger.

We weten tot welke on-architectuur dat decennialang heeft geleid: het gebouw van de VRT bijvoorbeeld, de doolhof met eindeloze gangen. Het is erg ironisch dat de huidige Vlaams Bouwmeester Peter Swinnen zopas een Open Oproep heeft gelanceerd voor een nieuw omroepgebouw dat voor de gebruikers en voor de bezoekers 'een open huis' moet worden.

Na de afschaffing van de Vlaams Bouwmeester staat de deur open voor deregulering en de greep van de markt, twee elementen die de N-VA belangrijker vindt dan de rol van de overheid, die de partij steevast als 'betuttelend' omschrijft. Nochtans zorgde uitgerekend de Bouwmeester niet voor betutteling maar voor transparantie en kwaliteit. En dus deugdelijk bestuur. Hij zorgde voor een correcte aanwending van overheidsgeld. Merkwaardig dat N-VA daar tegen is. Maar vermoedelijk is het ongebreidelde marktdenken nog sterker dan het transparante bestuur waar deze partij zogezegd voor staat.

De afschaffing van het Bouwmeesterschap is niets minder dan een vrijgeleide om weer te slopen, te bouwen en te verkavelen wat en waar men wil. Zonder correcties, zonder pottenkijkers, zonder luis in de pels.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234