Woensdag 25/11/2020

Het ABC van Bill Clinton

a

Little Rock, Arkansas. In dat onooglijke plaatsje begon het allemaal voor William Jefferson Clinton. Het land deep south van hillbillies is het, Winchester-geweren en Country and Western. De jonge Clinton brandt van ambitie, is de eerste van de klas en zou ook later in de politiek geen genoegen nemen met minder. In 1978 begint hij zijn steile klim omhoog, wanneer hij de jongste goeverneur in de Verenigde Staten wordt. Keer op keer zou de goed van de tongriem gesneden goeverneur herkozen worden, Arkansas moderniseren, industrie aantrekken, het onderwijs hervormen. Tot hij in 1992 president wordt.

b

Politieke boeken mogen graag smeuïge schandalen uit de doeken doen. En welke politicus had de voorbije decennia meer schandalen voor het schrijversheir in petto dan Bill Clinton? Bibliotheken zijn volgeschreven met biografieën over de man. Honderden zijn het er: fictie met Clinton in een bijrolletje, wetenschappelijke analyses, tot en met kinderboeken over brave Bill die elk weekend tweehonderd mijl reed naar het sterfbed van zijn stiefvader.

c

De leuze 'meer blauw op straat' zal Clinton misschien nooit in de mond genomen hebben, maar zijn hele politieke leven lang heeft hij ze wel consequent in de praktijk omgezet. Tijdens zijn presidentschap traden honderdduizend nieuwe agenten in dienst. Misdaad mag dan al tot de bevoegdheid van de Amerikaanse burgemeester behoren, Clinton wist de nodige kredieten daarvoor vrij te maken. De criminaliteit zakte tussen '93 en '99 naar een niveau dat in 25 jaar niet meer bereikt was. Maar tegelijkertijd gingen ook de gevangenissen uitpuilen. Misschien was het daarom dat Clinton altijd de doodstraf verdedigd heeft.

d

Dat was het koosnaampje dat hoofdredacteur John Robert Starr van de Arkansas Democrat-Gazette, de grootste krant in Little Rock, goeverneur Clinton toedichtte. Het illustreert alleen maar de uiterst moeizame relatie die Clinton een leven lang met het journaille onderhouden heeft. Dat was dan wel dol op Clinton - nooit meer dreigende kopijschaarste - en bewonderde hem soms zelfs oprecht om zijn wit en charisma, het scheurde ook genadeloos zijn privé-leven aan flarden.

e

Clinton kwam aan de macht door economische en sociale thema's te bespelen. Tijdens de recessie van 1992 was daar geen kruid tegen gewassen. Ook niet de 'overwinning' die Bush senior net behaald had in de Golfoorlog. "Het belangrijkste is de economie", beet één van zijn adviseurs een onwillige journalist ooit toe. It's the economy, stupid! Clinton had geluk. Meteen na zijn aantreden trok de economie uit zichzelf aan. Veel, zo sneren waarnemers, is te danken aan Alan Greenspan, voorzitter van de Nationale Bank en de échte baas van Amerika. Blijft de vaststelling dat er in Clintons periode 22 miljoen banen bijkwamen en hij het begrotingstekort van 290 miljard dollar bij zijn aantreden acht jaar later heeft omgebogen naar een begrotingsoverschot van 230 miljard dollar.

f

Bleekblauw en uiteraard een cabriolet. Dat is de wagen die Bill Clinton koestert. (Maar waar hij amper mee rijdt). Het is het symbool van zijn generatie, die van de babyboomers. En hij is de eerste die er mee tot het Witte Huis doorstoomt.

g

Eén van de grootste ontgoochelingen uit zijn presidentiële carrière, zo zegt Clinton zelf, is zijn mislukking in het dossier van de ziekteverzekering. In 1992 was een algemene ziekteverzekering een van zijn belangrijkste verkiezingsbeloften. Ook tot spijt van eega Hillary, die de plannen uittekende, is het er nooit van gekomen. Maar Bill maakte wel werk van een actieve welvaartsstaat, waarin hij iedereen stimuleerde zijn verantwoordelijkheid op te nemen en een job te zoeken. Zijn eigenste derde weg. En dat mocht een dollar kosten. Want hadden te veel Amerikanen niet té lang gevegeteerd op de welfare?

h

Sinds de Lewinsky-affaire werd gefluisterd dat Hillary Rodham Clinton haar man meteen zal verlaten na het aflopen van zijn ambtstermijn. Maar voorlopig bestaat de samenwerkende vennootschap Clinton en Clinton nog altijd. Springlevend als een dartel veulen is ze zelfs, nu Bill een ondersteunende rol gespeeld heeft bij de verkiezing van Hillary tot senator voor New York. Maar Hillary draagt de broek, vooral nadat ze een contract ter waarde van acht miljoen dollar ondertekende voor het schrijven van haar memoires. Na een sliert rechtszaken kunnen de Clintons elke cent gebruiken.

i

Het was Clintons vice-president, Al Gore, die in een vlaag van onbescheidenheid het internet uitvond. Feit is wel dat Gore in 1993 opriep tot de creatie van een globaal informaticanetwerk, en dat in datzelfde jaar nog het wereldwijde web het levenslicht zag. De opleving van de Amerikaanse economie is voor een groot stuk te danken aan de internetrevolutie.

j

Een moeilijke jeugd, zelfs. De kleine William groeide op in een milieu van baptisten, was - is - een verwoed bijbellezer en zou al vrij snel een vrij groot zondenbesef koesteren. Maar zich tegelijkertijd ook ongegeneerd op die andere passie van hem werpen: vrouwen. De relatie met zijn vader zou zijn verdere - verscheurde - gevoelsleven diepgaand beïnvloeden. Pa Clinton was een onverbeterlijke alcoholicus.

k

Al van kindsbeen was John F. Kennedy Bills grote voorbeeld. En bij het grote publiek riep de aanstormende presidentskandidaat ook wel de herinnering aan zijn illustere, vermoorde voorganger op. Ze deelden ook hun liefde voor vrouwen. Al verschilde de smaak. Kennedy pleegde het aan te leggen met de Marilyn Monroes en Marlene Dietrichs van deze wereld, al was die laatste ten tijde van het nummertje met John F., op een namiddag in 1962, al zestig jaar oud.

l

Homo's en lesbiennes hebben altijd massaal voor Bill Clinton gestemd. Met drie miljoen zelfs, tijdens de verkiezingen van 1992. En dus mochten ze amper een jaar later als beloning het leger in, waar de Griekse liefde tot dan een levenslang taboe geweest was.

m

Nooit vertoonde een Amerikaanse president zo'n ijver om de onverzoenlijke Palestijnen en Israëli's nader tot elkaar te brengen. Clinton was ook de eerste die het Palestijnse parlement mocht toespreken. Tot op het eind bleef hij in een mirakel geloven, maar het heeft niet mogen zijn. Dat er op dit ogenblik geen vredesakkoord is in het Midden-Oosten is nog een ontgoocheling uit zijn carrière. Ook omdat hij zich zo in de galerij van de geschiedenis had genesteld. In Bosnië lukte het Clinton wel: hij was de drijvende kracht achter de vredesakkoorden van Dayton.

n

Vrede probeerde Clinton ook te brengen in Noord-Ierland, samen met zijn goede vriend en Brits premier Tony Blair. Pas na een ultiem telefoongesprek van de Amerikaanse president ondertekenden de strijdende partijen in april '98 uiteindelijk de Goede-Vrijdagakkoorden, nadat hij aanvankelijk Sinn Fein had weten te overtuigen mee aan de onderhandelingstafel aan te schuiven.

o

Een zwarte dag in de carrière van Bill Clinton was 19 april 1995, toen in Oklahoma de hel losbarstte. Bij een aanslag op een overheidsgebouw vallen 168 doden. Na de arrestatie van hoofddader Timothy McVeigh, een veteraan van de Golfoorlog, maken de Amerikanen kennis met een wereld die ze amper kenden, die van de extreem-rechtse milities in eigen land.

p

Clinton lanceerde een peperdure campagne tegen het drugsgebruik. Zonder veel resultaat: tussen '93 en '98 groeide het aantal harddrugsgebruikers in de States van vier miljoen tot 4,3 miljoen. Clinton gaf zelf ook toe tijdens zijn jeugd wel eens aan een joint gesabbeld te hebben. Maar inhaleren? Ho maar.

q

Hillary Clinton: "Het citaat over that woman was zeer hard... Het heeft mij veel pijn gedaan. Dat was het moment waarop ik wist dat ik niet meer verliefd op hem was."

r

Een politiek leven lang was Bill Clinton met handen en voeten gebonden voor zijn binnenlandse beleid. Halverwege zijn eerste ambtstermijn zou hij een tussentijdse verkiezing verliezen die hem voor de rest van zijn periode in het Witte Huis met een Republikeinse meerderheid in het Congres opzadelde. Maar dat hoefde Clinton niet enkel nadeel op te leveren. Zijn dispuut met de conservatieve voorzitter van het Congres, Newt Gingrich, leverde hem de sympathie op die hem uiteindelijk een tweede termijn zou opleveren, als eerste democraat sinds Franklin Delano Roosevelt.

s

Aan Bill Clinton kleeft het imago van een pathologische leugenaar, een slick Willy die graag een loopje neemt met de werkelijkheid maar zijn gehoor desondanks moeiteloos voor zich weet te winnen. Volgens een Amerikaans psycholoog, die Clinton jaren volgde zonder hem ooit te ontmoeten, is de aftredende president een acoa-patiënt, adult children of alcoholics. "Hij creëert chaos omdat hij niet zonder chaos kan leven."

t

Als kind van de sixties brak Clinton met de muffe tradities van zijn voorgangers. Als eerste zag hij het belang in van een jongerenzender als MTV, die hij tijdens verkiezingscampagnes graag te woord stond. Met zijn voorliefde voor saxofoon en jazz koesterde Clinton zorgvuldig zijn hip gepolijste imago.

u

De Lewinsky-affaire ging de Amerikanen uiteindelijk zozeer vervelen, dat elke nieuwe video, elke nieuwe onthulling, elk nieuw grapje hartsgrondig ging vervelen. Ook al hadden velen van hen weinig lof voor de morele gezondheid van hun president.

v

Jawel, Hillary is de vrouw van zijn leven, Chelsea ook. Maar vanaf zijn jeugd hield Clinton er een sliert minaressen op na. Zijn affaire met Monica Lewinsky, die openbaar aanklager Ken Starr tot een ware kruistocht en de Republikeinen tot een mislukte impeachmentprocedure inspireerde, is maar één voorbeeld daarvan.

w

Het Whitewater-schandaal bezoedelt de eerste ambtstermijn van Clinton. Alweer Ken Starr haalt een dossier uit 1978 naar boven waarin de Clintons tijdens Bills goeverneurschap van belastingontduiking en meineed werden beschuldigd. Eén van zijn toenmalige adviseurs, Vince Foster, zou zelfmoord plegen maar de Clintons werden vrijgesproken.

x

Bij gebrek aan charisma had de Amerikaan bij de laatste verkiezingen het liefst Clinton een extra derde ambtstermijn gegeven. Als hij had mogen meedoen, zou hij de jongste stembusgang makkelijk gewonnen hebben. Dat bleek uit opiniepeilingen.

y

Bill Clinton kreeg zijn opleiding in Yale, een van de prestigieuze universiteiten uit de topklasse, de Ivy League. Rechtenstudent Clinton leert er de politieke stiel, én hij ontmoet Hillary.

z

De zwarte gemeenschap in de Verenigde Staten heeft Clinton altijd als een van hun beschouwd. Clinton noemde zichzelf ooit eens de eerste zwarte president. Als kind deed hij op school in Arkansas het ondenkbare: tijdens een spreekbeurt viel hij de segregatie aan.

Fabian Lefevere

Bronnen: Le Monde, archief De Morgen, BBC, The New York Times.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234