Woensdag 23/09/2020
De Britse neurowetenschapper Gina Rippon: ‘Hersenen zijn even sekseneutraal als het hart, de lever of de longen. Als we verschillen zien, kunnen we ook weinig zeggen over wat dat zegt over karakter, talenten, gedrag.’

Wetenschap

‘Hersenen zijn niet vrouwelijk of mannelijk’

De Britse neurowetenschapper Gina Rippon: ‘Hersenen zijn even sekseneutraal als het hart, de lever of de longen. Als we verschillen zien, kunnen we ook weinig zeggen over wat dat zegt over karakter, talenten, gedrag.’Beeld Wouter Van Vooren

Vrouwen zijn goed in empathie, mannen beter in wiskunde. Al eeuwen zoeken wetenschappers biologische oorzaken voor zulke ‘roze-versus-blauw’-ideeën. ‘Nu kijken we in de hersenen en ze blijken even sekseneutraal als de lever of het hart’, zegt de Britse professor neurologie Gina Rippon.

In de media duiken ze geregeld op: twee schedelpannen, de ene roze en de andere blauw. ‘Mannen verwerken sociale informatie anders dan vrouwen’, staat dan in een bijhorend bericht. 

“Maar ondertussen stellen neurowetenschappers vast hoe hersenen niet in te delen zijn in ‘mannelijk’ of ‘vrouwelijk’”, zegt Gina Rippon. De Britse professor neurobeeldvorming aan de Universiteit van Aston in Engeland schreef een boek over de kwestie en komt daar op uitnodiging van Full Circle, een internationaal ideeënplatform over spreken bij de Europese Commissie.

In The Gendered Brain duikt Rippon diep in haar vakgebied en onderzoekt ze waarom er nog altijd berichten opduiken over ‘roze’ en ‘blauwe’ hersenen. Conclusie: ‘Het wemelt van de misinterpretaties, statistische zwakheden, slordige methodes, cherry picking en vooroordelen die de interpretatie van studies kleuren.’

Wetenschappelijk seksisme is toch iets uit het verleden?

(lacht) “Dat ook. Eind negentiende eeuw verklaarden wetenschappers dat vrouwen minder intelligent zijn omdat hun hersenen zo’n 140 gram lichter wegen. Toen bleek dat een eminente anatoom de kleinste schedelpan van het gezelschap had, is die stelling snel afgevoerd. Maar men is blijven doorgaan met stereotypen projecteren op onze biologie. In 2017 verklaarde Google-ingenieur James Delamore dat vrouwen niet geschikt zijn als programmeur omdat ze daar biologisch niet voor zijn uitgerust.”

Brengen de nieuwe beeldtechnieken duidelijkheid?

“Ja. We zien geen consistente fysieke verschillen. Geen enkele neurowetenschapper kan op basis van de scans zeggen: ‘Dit zijn de hersenen van een man.’ Zeker, er zijn studies die verschillen signaleren. Maar de ene ziet pakweg grotere amygdala’s (de amandelvromige structuur diep in de hersenen, BDB) bij mannen, terwijl de andere dat niet vindt, maar dikkere cortexen buitenste beschermlaag, BDB) ontwaart. Individuele breinen blijken dan ook onderling erg van elkaar te kunnen verschillen, wellicht omdat onze hersenen zo plastisch zijn. Doorheen onze levens veranderen ze onder invloed van wat we meemaken, beleven, doen, ontberen. Dat nieuwe inzicht maakt de discussie over natuur versus cultuur achterhaald. Beide zijn sterk verweven. Wij zijn biologie, maar onze omgeving verandert die op allerlei manieren.”

Zien jullie helemaal geen verschillen?

“Daphna Joel (Universiteit van Tel Aviv) analyseerde hersenscans van meer dan 1.400 mensen. Ze catalogiseerde een resem fysieke details die eerder bij mannen of eerder bij vrouwen te zien waren. Maar slechts 6 procent van de mensen blijkt dan hersenen te hebben die je als ‘typisch mannelijk of ‘typisch vrouwelijk’ zou kunnen bestempelen. De meesten zijn een chaotische mix. Hersenen zijn dus even sekseneutraal als het hart, de lever of de longen. Als we verschillen zien, kunnen we ook weinig zeggen over wat dat zegt over karakter, talenten, gedrag. Er is  geen eenduidig verband tussen bepaalde hersenkenmerken en bijvoorbeeld introvert zijn. Ook weten we dus niet of een hersenverschil aangeboren is, of het resultaat van wat iemand al meemaakte of leerde.”

Dan kijk je dus best naar pasgeborenen?

“Inderdaad. Dat zou het ideale bewijs zijn dat jongens en meisjes met andere hersenen worden geboren. Maar ook bij hen zien we geen consistente verschillen.”

Maar we blijven er wel veel over lezen?

“Ja, en erg vaak blijken die berichten te rammelen. Dat ene populaire onderzoek uit 2014 waar die roze en blauwe schedelpannen bij stonden, claimde dat de hersenconnecties bij mannen en vrouwen enorm verschillen. Maar van de 34.000 toonde de publicatie er slechts de honderd die wat afweken. Vorig jaar verscheen een paper over verschillen bij pasgeborenen, maar het waren enkel correlaties die zomaar werden opgeteld. En waarbij baby’s van verschillende leeftijden werden vergeleken.

“Of neem de studie die meldde dat mannen en vrouwen taal anders verwerken. Slechts twintig vrouwen en achttien mannen namen deel, terwijl je honderden hersenen moet vergelijken. En enkel de resultaten van één van vier testen waren weergegeven. Bij slechts de helft van de vrouwen in die ene test was er een verschil.”

Hoe verklaart u dat?

“Soms is het slordig onderzoek, soms gaan wetenschappers op zoek naar de bevestiging van hun eigen vooroordelen en interpreteren ze data in die zin. Of publiceren ze enkel studies die verschillen laten zien omdat vakbladen vooral papers willen publiceren die op verschillen wijzen. Maar het aantal onderzoeken dat geen verschillen toont, is vele keren groter. Alleen raakt dat nauwelijks gepubliceerd.”

De Britse neurowetenschapper Gina Rippon: 'Dat ene populaire onderzoek uit 2014 waar die roze en blauwe schedelpannen bij stonden, claimde dat de hersenconnecties bij mannen en vrouwen enorm verschillen. Maar van de 34.000 toonde de publicatie er slechts de honderd die wat afweken.'Beeld Wouter Van Vooren

Waar ligt de verklaring voor verschillen in gedrag, sociale positie dan wel?

“Er zijn biologische verschillen en maatschappelijke. Zo zijn vrouwen vaker depressief en plegen mannen vaker zelfmoord. Is dat aanleg, omgeving of beide? De neurowetenschap lijkt aan te geven dat het complex tweerichtingsverkeer is en dat onze omgeving, opvattingen en veronderstellingen een grote rol spelen. Meisjes die altijd horen dat vrouwen slecht zijn in wiskunde, zullen mogelijk slechter presteren in wiskunde. 

“De kloof tussen wat in de hersenen gebeurt en wat we zeggen en doen of hoe we presteren kan dan ook groot zijn. Een studie bij kinderen die een filmpje zagen van iemand die gewond raakt, toont geen verschil in de hersenscans. Maar daarna scoren de meisjes hoger op een empathie-test. Hebben zij geleerd dat we van hen meer empathie verwachten?”

De hormonale verschillen zijn toch groot?

“Zeker. Maar ook dat is niet zwart-wit. Vrouwen hebben ook testosteron. Mannen die voor hun baby zorgen, produceren er minder. En het verband met typisch gedrag is minder sterk dan je zou denken. De meeste aannames zijn gebaseerd op dieronderzoeken. De meeste gevangenen zijn toch mannen, hoor je dan. Maar beweren dat dat piepkleine deel van de mannelijke bevolking bewijst dat alle mannen agressief zijn en dat dit door testosteron komt, is natuurlijk onwetenschappelijk.”

Sommigen noemen u door uw werk een ‘feminazi’?

(lacht) “Ja, nochtans kijk ik koud naar het onderzoek. Ook als we wel verschillen vinden. Maar vasthouden aan stereotypen die niet hard te maken zijn, is schadelijk. Die roze en blauwe schedelpannen worden gebruikt door scholen die sekse-gescheiden klassen bepleiten. En door mensen als James Delamore van Google die suggereren dat het weinig zin heeft te investeren in wetenschappelijke opleidingen voor meisjes. In het autisme-onderzoek claimen sommigen dat autisme voortvloeit uit een ‘uitgesproken mannelijk brein’. Dan negeer je de vrouwen met autisme. Het is verleidelijk om de wereld strak op te delen in roze en blauw, maar dat lukt door de nieuwste inzichten steeds minder. Zoals bij iedere wetenschappelijke doorbraak die vastgeroeste opinies aantast, verteren sommigen dat moeilijk.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234