Vrijdag 23/10/2020

Herr Nein kan afzien als geen ander

Sommigen zullen het niet geloven maar de Duitse minister Wolfgang Schäuble (72) is een man met idealen en een grootse Europese missie. Probleem is dat diegenen die zijn principes niet delen onverbiddelijk uit de club worden gestoten. Portret van Herr Nein. Koen Vidal

Hoewel zijn doordeweekse looks dat nooit zouden doen vermoeden, groeide Wolfgang Schäuble deze week uit tot de meest polariserende figuur van Europa. Vorig weekend, tijdens de top van Europese financiënministers, ontpopte hij zich tot de voorman van de hardliners die Griekenland geen enkele toegeving gunde. Daarmee haalde hij zich de woede op de hals van vele eurofielen die vinden dat Athene te hardvochtig werd afgestraft. Maar voor de aanhangers van boekhoudkundige rechtlijnigheid is Schäuble een rolmodel. En in Duitsland is hij meer dan ooit de populairste politicus van het land: 70 procent van de Duitsers is tevreden over zijn werk en daarmee scoort hij 3 procentpunten meer dan bondskanselier Angela Merkel.

Ondertussen vraagt half Europa zich af waar de onverzettelijkheid van Herr Nein vandaan komt. Sommigen beweren dat Schäuble een typisch product is van het rechtlijnige Duitse protestantisme waar hard werken, afzien en respect voor regels tot de grote deugden behoren. Maar minstens even belangrijk is dat Schäuble opgroeide in het tijdperk van het Duitse wirtschaftswunder, de snelle wederopbouw van het naoorlogse Duitsland.

Zijn politieke opvoeding heeft hij te danken aan bondskanseliers als Konrad Adenauer en Ludwig Erhard. Het is vooral die laatste die een grote invloed zal hebben op de jonge Schäuble. Erhard is de geestelijke vader van de zogenaamde ordnungspolitik, een beleid dat uitgaat van een groot geloof in de vrije markt, een magere overheid en stringente begrotingsafspraken. Socialisme is voor hem een vorm van roekeloze onorthodoxie.

Het is met deze mindset dat Schäuble aan een politieke topcarrière begint. In 1972 wordt hij voor het eerst verkozen tot lid van de Bondsdag en vanaf 1984 is hij de rechterhand van bondskanselier Helmut Kohl. Het duo zal Duitse en Europese geschiedenis schrijven. Schäuble is de man die voor West-Duitsland de onderhandelingen voert over de hereniging van Duitsland en op 31 augustus 1990 ondertekent hij het unificatieverdrag. Op dat moment is hij een van de meest populaire politici van het land en wordt hij alom getipt als opvolger van Kohl.

Nationale bewondering

Zijn populariteit zal nog toenemen wanneer een mentaal zieke man in oktober 1990 een aanslag op hem pleegt. Schäuble overleeft drie kogels maar zijn ruggengraat is zwaar geraakt waardoor hij de rest van zijn leven in een rolstoel moet doorbrengen. Zijn taaiheid dwingt nationale bewondering af: amper twee dagen na de aanslag vraagt hij zijn vrouw om naast zijn ziekenbed de kranten voor te lezen en werkt hij samen met zijn ghostwriters aan een boek over de Duitse hereniging. Schäuble is een man die als geen ander kan afzien.

Schäuble is een erg overtuigd en doorgedreven Europeaan. Wat goed is voor Europa, is goed voor Duitsland; luidt zijn motto. In een gemondialiseerde wereld kunnen Europese landen volgens hem pas een rol van betekenis spelen als ze zich verenigen in een echte politieke unie. Vandaar dat hij al in 1994 een opmerkelijk rapport schrijft waarin hij ijvert voor een Europese kopgroep, geleid door een Frans-Duitse as.

Zijn idee lokt gemengde reacties uit en dat heeft vooral te maken met het feit dat Schäuble niet helemaal duidelijk is over de dominante rol van Duitsland in die kopgroep. Hij benadrukt dat hij geen 'Europees Duitsland' wil, maar gaat wel uit van een Europa dat gebaseerd is op het Duitse economische model: strenge begrotingsnormen en een zuinige overheid die zich niet met de markt moeit. De ordnungspolitik is nooit ver weg bij Schäuble. Om zijn ongeruste tegenstanders te sussen, zegt hij dat hij een groot voorstander is van Europese diversiteit en hij meent dat ook. Schäuble heeft erg veel respect voor culturele, politieke en taalkundige verschillen. Of hij ook voor economische diversiteit is? Daarvan heeft hij tot op de dag van vandaag weinigen kunnen overtuigen.

In ieder geval is het wel opvallend dat veel van Schäubles ideeën als basis zullen dienen voor de Europese muntunie. Als het aan hem lag, hadden alleen 'gedisciplineerde' landen mogen toetreden tot de eurozone. Met lede ogen ziet hij toe hoe enkele B-landen als Griekenland ondanks hun ondermaatse begrotingscijfers toch de muntunie worden binnengetrokken.

Dat de Grieken keer op keer slechte economische rapporten voorleggen en steeds zwaarder op de eurozone gaan wegen, irriteert dat Schäuble meer en meer. Hij vindt dat de Grieken de boel keer op keer belazeren. Al snel komt hij tot de conclusie die hij tot op de dag van vandaag zal verdedigen: Griekenland hoort niet thuis in zijn kopgroepproject en moet uit de eurozone gekegeld worden.

Vanaf 2011 begint Schäuble dan ook actief te ijveren voor een grexit. Het is de tijd waarin hij aan andere Europese financiënministers filosofische boekjes uitdeelt over de waarde van een belofte en een gegeven woord. In dat jaar stelt hij voor het eerst aan de toenmalige Griekse financiënminister Evangélos Vénizélos voor om de eurozone te verlaten.

Een jaar later zou hij zijn plan zelfs voorleggen aan zijn Amerikaanse collega Timothy Geithner. "Waarom zouden we de Grieken niet uit de eurozone trappen", zou Schäuble toen gezegd hebben. "Zo kan ik de Duitse kiezers tevredenstellen en de andere ongedisciplineerde eurolanden aan het schrikken brengen zodat ze in de pas gaan lopen." In zijn memoires schreef Geithner dat hij zijn oren niet kon geloven. "Uw plan is angstaanjagend", antwoordde hij. "Dit zal tot een vertrouwenscrisis leiden die de hele wereldeconomie in gevaar brengt."

Grote show

Dat Schäuble al meer dan vijf jaar voor een grexit pleit, doet uiteraard twijfels ontstaan over de oprechtheid waarmee hij de jongste maanden over een Grieks hervormingsplan onderhandelde. Volgens voormalig Grieks financiënminister Yanis Varoufakis voerde Schäuble niet meer dan een grote show op en is er niets veranderd aan diens ultieme doel: "Griekenland uit de monetaire unie werken als waarschuwing voor de lidstaten die het niet eens zijn met zijn zeer specifieke plan om de eurozone te herstructuren."

Waarom die grexit zich dan nog niet heeft voltrokken? Dat zou vooral te maken hebben met het feit dat Merkel haar minister heeft kunnen afremmen. Op het eerste zich lijken die twee op dezelfde lijn te zitten, maar eigenlijk is Merkel fundamenteel gekant tegen een grexit, omdat ze vreest dat dit de hele eurozone zal aantasten en omdat ze niet de eerste naoorlogse Duitse leider wil worden die Europa deed krimpen.

Bovendien wordt de verhouding tussen Duitslands allerbelangrijkste politici getekend door een politieke littekens. Dat Schäuble nooit bondskanselier werd, heeft hij namelijk 'te danken' aan Merkel. In 2000 duwde Merkel haar machtige partijgenoot naar de marge toen bleek dat die betrokken was bij een deal van illegale partijfinanciering met een wapenfabrikant. Wanneer Schäuble in 2004 topkandidaat was om Duitse president te worden trok Merkel haar steun op het allerlaatste moment in. In de politiek worden zulke drama's zelden vergeten en vergeven. Afwachten maar hoe de relatie tussen die twee de komende maanden zal evolueren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234