Dinsdag 19/11/2019

Criminaliteit

Herkent u deze daders? Nee, want ze bestaan niet

Deze robotfoto's zijn nep, maar zijn niet de neprobotfoto's die de politie de afgelopen maanden heeft moeten tekenen. Beeld rv/DM

De robottekenaars van de federale politie zijn de voorbije twee maanden zeker 17 keer onnodig aan het werk gezet. Omdat er gewoon geen dader was: de feiten bleken verzonnen.

Het stond in de krant: een meisje van achttien jaar vertelde eind juni dat ze na een galabal van haar school in het casino van Oostende was verkracht. Haar verklaring was erg gedetailleerd: haar vriendje van achttien had moeten toekijken hoe twee vreemdelingen zich op het strand aan haar vergrepen. Een derde bedreigde haar vriend intussen met een mes. "Mijn collega moest een robottekening van de daders maken. Achteraf zei hij onmiddellijk dat hij voelde dat er iets niet klopte. Hij kreeg gelijk. Enkele dagen later bleek het verhaal van A tot Z verzonnen", zegt Peter Clauwaert (53) van de federale politie.

En dat is niet de eerste keer. De voorbije twee maanden hebben de vier robottekenaars van de federale politie in 17 dossiers in alle uithoeken van het land verdachten getekend die niet eens bestaan of mensen die niets hebben misdaan. "Ik doe deze job nu al dertig jaar en bij mijn weten hebben we nog nooit zoveel verzonnen verhalen in zo'n korte tijd gehad", zegt Clauwaert.

Valse verklaringen

De valse verklaringen die de politie doorprikte zijn vooral dossiers over aanrandingen en verkrachtingen. "Dat zijn delicate dossiers, waarin slachtoffers vaak erg moeilijk praten. Vergeet niet: slachtoffers zien een robottekenaar vaak als een boeman. Want wat verlangen wij? Dat de slachtoffers de dader opnieuw zien. Dat de slachtoffers zijn gezicht en lichaam beschrijven. Daardoor beleven ze de vreselijke feiten opnieuw. Die mensen zijn na zo'n sessie murw. Maar wij ook. Want wij luisteren anderhalf tot twee uur heel intensief naar die mensen. Psychologisch is dat heel zwaar. Want elke vraag die je als tekenaar stelt, moet de juiste zijn. Zodat het slachtoffer niet blokkeert."

De vier forensische tekenaars van de federale politie maken jaarlijks elk tussen de 250 en 300 tekeningen van gezochte aanranders, verkrachters, overvallers en ontvoerders. "Met al mijn dienstjaren durf ik bij een duidelijke fantast vandaag wel al denken: je bent aan het zwanzen. Sommigen blijven klakkeloos liegen, anderen passen soms hun verhaaltje aan. Ik doe altijd hetzelfde: ik teken verder. Zeggen ze daarop dat hij een smaller hoofd heeft, dan teken ik hem smaller. Simpel. Maar ik speel mijn buikgevoel achteraf wel altijd door aan de speurders. Een keer zag ik tegen het einde van de robottekening dat de 'verdachte' wel erg veel op mezelf leek - het zogezegde slachtoffer was gewoon de man tegenover zich aan het beschrijven."

"Elke robottekening vergt enorm veel tijd en energie van ons. En toch: die leugens maken me niet kwaad of gefrustreerd. Ik ben eerder bezorgd om die mensen", zegt Clauwaert. "Het erge is wel dat ze niet stilstaan bij de gevolgen. Ze zetten een enorme machine in gang."

Excuus nodig

Dat bevestigt ook Peter De Waele, woordvoerder van de federale politie. "Naast de enorme politiecapaciteit hypothekeert hun gefantaseerde dossier misschien ook de geloofwaardigheid van échte slachtoffers. Sommigen zullen mogelijk zelfs geen aangifte durven te doen omdat ze schrik hebben dat ze niet geloofd zullen worden. Dan blijft de dader ongestraft rondlopen. Wie wil dat op zijn geweten?"

Een wetenschappelijke verklaring voor waarom mensen zelfs bij de politie blijven liegen, is er niet. "Ik denk dat het door sociale media komt", zegt robottekenaar Peter Clauwaert. "Vroeger zag ik mijn vriendjes op school en als het meezat ook op zaterdag op de sportclub. Nu krijgen ze verhalen van over de hele wereld binnen via Facebook. Ze zien dat iemand iets ergs heeft meegemaakt en lezen dat de ouders bezorgd zijn. Dan zijn er die zeggen: 'Mijn pa en ma kijken niet genoeg naar mij, ik zal dat verzinnen.'" De Waele voegt eraan toe: "Het zijn niet enkel pubers, maar ook volwassenen die drie uur te laat thuiskomen en een uitleg moeten hebben voor hun partner." De politie kan in principe een klacht indienen voor een valse verklaring en het onnodige politiewerk, waarna een rechter de leugenaar kan laten opdraaien voor de kosten. Maar in de praktijk gebeurt dit nagenoeg nooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234