Maandag 29/11/2021

Getuigenissen

Herkennen chirurgen zich in onderzoek 'chimpanseepolitiek'? "Soms schaam ik me voor collega's"

null Beeld Hollandse Hoogte / John Peters
Beeld Hollandse Hoogte / John Peters

Hoe meer mannen in de operatiezaal, hoe groter de kans op conflict, zo concludeert primatoloog Frans de Waal. Wij vroegen enkele chirurgen of ze zich herkennen in die 'chimpanseepolitiek'. "Je moet een orthopedisch chirurg hebben. Dat zijn van die opgefokte mannetjes."

Doorgaans houdt de bekende Nederlandse primatoloog Frans de Waal zich bezig met apen. Zo trok hij in 1982 voor het eerst internationale aandacht met zijn boek Chimpanseepolitiek. Deze keer onderzocht De Waal de sociale interacties in operatiekwartieren. Wat blijkt? Chirurgen verschillen helemaal niet zo veel van apen.

Hoe meer chirurgen van hetzelfde geslacht in de operatiekamer, hoe moeilijker de samenwerking verloopt. En bij mannen is er meer conflict dan bij vrouwen. Of die bevindingen ook gelden voor pakweg luchtverkeersleiders of andere urgente beroepen, wil De Waal niet gezegd hebben. Maar evengoed kun je je afvragen of chirurgen zich wel herkennen in die analyse.

"Nu, als ik in een operatiezaal sta ben ik daar veeleer als getuige", zegt topdokter Chris Van der Linden (AZ Sint-Lucas Gent), die als neuroloog vaak helpt bij hersenoperaties bij parkinsonpatiënten. "En dan gaat het telkens om een gemengd team. Nooit zie ik daar enige onenigheid. Weet je wie je moet hebben? Orthopedisch chirurgen. Dat zijn van die opgefokte mannetjes. Die zullen daar wel iets over kwijt kunnen."

Beschaamd

Eén mannelijke orthopedisch chirurg wil wel anoniem getuigen over het wel en wee in de operatiekamer. "Ik vind die studie wel herkenbaar. Zelf merk ik dat ik veel rustiger ben met vrouwen om me heen. Mijn hele team is vrouwelijk. Zelf ben ik nogal een zachtaardig type, in tegenstelling tot enkele van mijn collega's. In de orthopedie gaat het er soms heftig aan toe."

Tijdens zijn opleiding belandde hij weleens in een louter mannelijk operatiekwartier. "Het zijn haantjes onder elkaar. De hoofdchirurg is daarbij enorm bepalend. Mensen afblaffen, grof zijn... Soms is de chirurg de grootste aap. 'Hoe groter de geest, hoe groter het beest', luidt het spreekwoord. Wel, ik ben soms beschaamd als ik collega's bezig zie."

Ook dat merkte De Waal in zijn studie. "Het hoogste conflictpercentage zie je bij een mannelijke chirurg", zegt hij aan de telefoon. "De alfapositie van de chirurg is vergelijkbaar met die van de aap. Die positie moet je onderscheiden van je eigen geslacht. Een mannelijke alfa in een chimpanseegroep kan het niet schelen wat de vrouwen van hem denken. Die laat zich gelden ten opzichte van de mannen. Voor vrouwen geldt net hetzelfde."

De hoofdchirurg bepaalt de sfeer, erkennen ook andere chirurgen. "Twee derde van de conflicten wordt aangezwengeld door chirurgen? Dat verwondert mij niet", zegt anesthesist professor Luc Baerdemaeker. "Studies tonen aan dat de persoonlijkheidsstructuur van chirurgen anders is dan die van anesthesiologen. Je kunt het vergelijken met een wolvenroedel: onderlinge gevechten bepalen wie het alfamannetje is. Als één dier zwakte toont, dan maakt de groep dat af."

Nonsens

"Bij de ene chirurg gaat het er heel gemoedelijk aan toe, is er muziek, wordt er gebabbeld", zegt Elke Van Daele, digestief chirurg (UZ Gent). "De andere eist complete stilte. Natuurlijk bepaalt dat de sfeer." Dat 'te veel vrouwen' evenmin de sfeer ten goede komen, herkent ze ook. "Toen ik jaren geleden op de materniteit werkte, heb ik dat wel ondervonden. Nu, dat was niet in het operatiekwartier, natuurlijk."

Zelf werkt ze altijd in teams met een mooie man-vrouwverdeling. "Het is een goede mix. Sowieso zie ik erg weinig conflicten in het operatiekwartier, toch zeker niet in die mate die beschreven staat in die studie. Heeft dat te maken met de aanwezigheid van vrouwen? Ik weet het niet. Natuurlijk, zodra ik in de operatiezaal ben, is er een vrouw aanwezig. Een louter mannelijk team is mij vreemd."

In die zin kan ze zich niet helemaal vinden in de studie van De Waal. "Op onze dienst heb je zes mannen en twee vrouwen en zijn er bitter weinig conflicten. Misschien komt dat omdat de cultuur in Europa helemaal anders is? Er is hier minder hiërarchie."

Gevaarlijk

De Waal onderzocht Amerikaanse operatiekwartieren. "Nu, dat lijkt me nonsens", zegt de gerenommeerde primatoloog. "Dat is de illusie van Nederlanders of Belgen: dat we hier egalitairder zijn. Hier heb je evenveel conflicten, in die mate dat ze evengoed gevaarlijk kunnen zijn voor de patiënt."

Vooral daar hamert De Waal op: het risico voor de patiënt. Want je zal daar maar opengesneden liggen terwijl de chirurgen aan het kibbelen slaan. "Ik heb het ooit meegemaakt", vertelt Yves Van Nieuwenhove, bariatrisch chirurg in het UZ Gent. "Een ernstig conflict met mijn chef, een man. Uiteraard is dat nefast. Zodra de patiënt niet op het eerste plan komt, is dat gevaarlijk. Dat moet je te allen tijde proberen te vermijden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234