Zaterdag 16/01/2021

Henri Matisse: een kind van tachtig

In zijn laatste jaren maakte Henri Matisse (1869-1954) vanuit zijn rolstoel zijn meest frisse en jonge werk. Tate Modern wijdde er een succesvolle expo aan, nu is er ook een monumentaal boek.

Zwaluwen, zeesterren, koralen, lachende dolfijnen, vissen, allemaal zwemmen ze samen in de zee die Matisse Oceania doopte, een drijvende wereld van kleurig en zwierig zeewier. In 1946 heerste Oceanië op de muren van Matisses atelier aan de Boulevard du Montparnasse. Want zijn cut-outs hing hij eerst aan de muren, vastgeprikt met punaises, tot de compositie helemaal juist zat.

Matisse begon in 1941 op die manier te werken, nadat hij geopereerd was voor darmkanker. Hoewel hij vastgekluisterd was aan zijn rolstoel, betekende dat allerminst het einde van zijn artistieke output, het werd net een nieuw hoofdstuk in zijn kunstenaarschap.

Veel bewegingsvrijheid had hij niet, maar vanuit zijn rolstoel en bed liet hij razendsnel zijn schaar door het papier glijden tot er allerlei vormen op zijn schoot vielen. Assistenten raapten de snippers op en plaatsten ze - volgens nauwgezette instructies van de kunstenaar - in kleurige, beweeglijke composities. De muur aan zijn ziekenbed transformeerde permanent, met steeds nieuwe kleurige vormen, die flapperden telkens als iemand het raam of de deur opende.

Het begon met een zwaluw die hij uit wit papier knipte om een vlek weg te moffelen op het bruinige behangpapier van de slaapkamer in zijn Parijse appartement, maar al snel volgde een vis, dan een tweede en een derde. Tot de hele muur bedekt was met maritiem leven, geboren uit herinneringen aan de trip naar Tahiti zestien jaar eerder. Vogels, vissen, schelpen, haaien, zeewier, ze bedekten uiteindelijk twee volledige muren, die later geprint werden op silkscreenpanelen: Oceania en Polynesia.

Papieren grap

De cut-outs zien eruit alsof je ze zelf kunt maken. Toen een aantal ervan begin de jaren vijftig voor het eerst tentoongesteld werd in het Salon de Paris, werden ze dan ook afgedaan als een grote papieren grap. Het publieke oordeel luidde: gebroddel van een oude man, regressie, een genie dat kinds geworden was. Maar de eenvoud van de cut-outs is net hun grootste charme. In zijn laatste jaren maakte Matisse dus paradoxaal genoeg zijn meest frisse en jonge werk.

Met de geprinte versie van zijn cut-outs was Matisse zelf vaak ongelukkig. Begrijpelijk, want de vele lagen, de nuance en de beweging gaan gedeeltelijk verloren. Maar dit boek geeft, deels door de grootte, deels door de uitklapbare plaatjes, toch de speelsheid en de sensualiteit van de snippers weer. Het laat je ogen dansen over de pagina's, zoals Matisses knipsels dansten in de wind.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234