Donderdag 09/12/2021

Europese Unie

Hendrik Vos: "Oost-Europese lidstaten vrezen terecht dat ze in tweede klasse zullen belanden"

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Dinsdag kondigden grote EU-landen als Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje hun steun aan voor een Europa met verschillende snelheden. Vooral uit de kleinere EU-lidstaten komt er protest op dat derde toekomstscenario in het witboek van Jean-Claude Juncker. "De Oost-Europese lidstaten hameren er terecht op dat ze in de toekomst aan tafel willen blijven zitten", zegt professor en Europakenner Hendrik Vos (UGent).

Toekomstscenario drie uit het witboek van Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker titelt: "Diegenen die meer willen doen, doen meer". Met andere woorden, een 'multi-speed'-EU of een Europa met verschillende snelheden. Op basis van 'coalitions of the willing' op specifieke beleidsterreinen zoals defensie, binnenlandse veiligheid, fiscale- of sociale aangelegenheden gaat de Commissie uit van een meer efficiënte integratie.

Dit model zorgt volgens Juncker voor "vluggere besluitvorming voor landen die dit willen". Vooral uit Oost-Europese hoek komt er kritiek op dit scenario. Victor Negrescu, Europees parlementslid voor Roemenië zegt dat dit niet het ware gelaat is van de EU. "De Europese Unie is nooit opgericht om enkel de beste krenten uit de pap te plukken of om de kleinere lidstaten uit de boot te laten vallen."

Het zogenaamde Europa à la carte waar iedereen kan uitkiezen wat hij wil doen en wat hij niet wil doen, dat zal leiden tot ontransparantie
Het zogenaamde Europa à la carte waar iedereen kan uitkiezen wat hij wil doen en wat hij niet wil doen, dat zal leiden tot ontransparantie", zegt professor Europese Politiek Hendrik Vos (UGent).Beeld Photo News

Is het een terechte bekommernis van de Oost-Europese lidstaten dat zij met een multi-speed-EU uit de boot dreigen te vallen?

Hendrik Vos: "Ja, er is een terechte bezorgdheid dat zij in een soort tweede klasse zullen terechtkomen. Maar die tweede klasse zal nooit gelden op alle domeinen. Een kopgroep van landen, want daar gaat het vaak om, zal nooit een vaste kopgroep worden. Het zullen niet steeds dezelfde landen zijn die het voortouw zullen nemen."

Dit concept zorgt wel voor polarisatie tussen de grote en kleine EU-landen.

"Dat kan wel zijn. Het is nooit ideaal natuurlijk, zo'n groep die het voortouw neemt. Maar pragmatisch gezien kan het misschien wel broodnodig zijn."

Kan dat onrechtvaardigheidsgevoel van de Oost-Europese lidstaten er niet voor zorgen dat zij uit de EU zullen willen stappen?

"Dat niet. De Oost-Europese landen hebben veel te veel te winnen bij EU-lidmaatschap. Ze hebben veel moeite gedaan om bij de unie te horen. Allemaal hebben ze daarvoor een welvaartsprong ondergaan, dus ze hebben niks te winnen om dat nu allemaal weg te smijten. Die geleverde inspanningen zorgen er wel voor dat ze aan de tafel zullen willen blijven zitten."

Is die meer machteloze rol van de kleine lidstaten dan toch geen chantagemateriaal voor de prominente EU-landen in een multi-speed-EU? De kleine lidstaten hebben niks te winnen bij een uitstap uit de EU. Dus hebben ze weinig gewicht in de schaal te leggen en zullen ze blindelings moeten volgen.

"Een sterkere positie speelt natuurlijk mee. Maar ik denk niet dat het in termen van ‘chantagemateriaal’ gespeeld wordt binnen de EU. De motivatie voor een multi-speed-EU is veeleer pragmatisme. Vooruitgaan, zonder opgehouden te worden door landen die dat niet willen."

Enkele prominente EU-landen hielden onlangs een pleidooi voor een multi-speed-EU  tijdens een mini-top over de toekomst van de EU. Beeld EPA
Enkele prominente EU-landen hielden onlangs een pleidooi voor een multi-speed-EU tijdens een mini-top over de toekomst van de EU.Beeld EPA

"Vluggere besluitvorming voor landen die dit willen", zegt Juncker. Wordt dit niet een Europese Unie van de elite?

"Nee, want er zal nog altijd samenwerking zijn tussen alle landen. Er zijn namelijk heel wat gemeenschappelijke operaties, denk maar aan defensie en militaire operaties. Iedereen wordt dan gehoord. Ook kleinere lidstaten, zoals de Oost-Europese landen, kunnen dan meedoen. Dus is het niet zo dat er een soort van exclusief clubje zal ontstaan. De EU zal iedere lidstaat in de toekomst nodig hebben."

De wetgeving zal van land tot land variëren met dit model, afhankelijk van de keuze van dat land om ‘meer of minder te doen’. Wordt dit geen kluwen?

"Dat zal inderdaad ontstaan. Het zogenaamde Europa à la carte waar iedereen kan uitkiezen wat hij wil doen en wat hij niet wil doen. Zoiets wordt heel ontransparant, zeker bij een nationale regeringswissel waarbij het nieuwe staatshoofd dan het roer omgooit en andere voorkeuren heeft dan zijn voorganger. Zo’n situaties zorgen inderdaad voor een onoverzichtelijk kluwen."

Hoe groot is de kans nu dat de EU zal kiezen voor dit model?

"Puur voor een multi-speed-EU kiezen zal nooit gebeuren. Het zal een mix zijn van de vijf verschillende scenario’s. Het Europa van verschillende snelheden bestaat nu al, trouwens. Bijvoorbeeld de schengenzone (22 landen) en de eurozone (19 landen) waar dus niet iedere EU-lidstaat aan deelneemt."

De EU-leiders zullen dus een mix van scenario’s presenteren op 25 maart, wanneer ze samenkomen naar aanleiding van de 60e verjaardag van het Verdrag van Rome?

"Op 25 maart zullen ze nog geen concrete beslissingen nemen. Een echt concreet toekomstbeleid voor de Europese Unie zal er pas in december komen. Op de verjaardag van het Verdrag van Rome zullen de EU-leiders gewoon een algemene verklaring afleggen met de verwachtingen die ze hebben voor de toekomst van de EU. En dat witboek met vijf scenario’s van Juncker zal wel een rol spelen op die top, maar het is nog even wachten voor we een concreet beeld krijgen van de toekomstplannen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234