Zondag 11/04/2021

Schilderkunst

Hendrick De Clerck, de spindoctor van Albrecht en Isabella

Hendrick De Clerck schilderde vaak overdadige schilderijen van aartshertogen Albrecht en Isabella. Beeld © Dirk pauwels
Hendrick De Clerck schilderde vaak overdadige schilderijen van aartshertogen Albrecht en Isabella.Beeld © Dirk pauwels

Spindoctors zijn van alle tijden, zo toont het Leuvense Museum M aan met een expo over Hendrick De Clerck, de propagandaschilder van aartshertogen Albrecht en Isabella. Curator en schrijfster van het boek Politiek & schilderkunst Katharina Van Cauteren licht toe.


'"Op het eerste gezicht lijkt het werk van De Clerck saai en betekenisloos", meent Katharina Van Cauteren. Tot je er de laagjes begint af te pellen en je zelf bijna verdwijnt in de politieke achterkamers van de 17de eeuw. "Het is prachtig ironisch, in een tijd van Facebook en YouTube, waarin kranten haast stripverhalen zijn geworden en er meer foto's worden gemaakt dan ooit, hebben we Hendrick De Clerck nodig om te begrijpen hoe we een beeld moeten lezen en interpreteren, hoe het is geladen met betekenis, en hoe het zijn boodschap overdraagt."

Dus moeten we terug naar de 16de eeuw. Toen Albrecht van Oostenrijk in 1595 met de dochter van Spaanse koning Fillips II Isabella trouwde, kreeg hij er meteen de Spaanse Nederlanden bij als bruidsschat. Naast het feit dat Isabella mogelijk kans maakte op de Spaanse troon, was Albrechts broer ook nog eens labiel. Er werd actief uitgekeken naar een nieuwe keizer en Albrecht bleek algauw een geknipte kandidaat. Maar een vorst was die tijd maar zo belangrijk als hij zichzelf maakte. In dat plaatje kwam De Clerck op de proppen.

Losgeslagen als bij Kim Jong-Un

Vertaal je De Clerck naar onze huidige tijd, dan kun je zijn schilderijen nog het beste vergelijken met de losgeslagen propaganda van de Noord-Koreaanse Kim Jong-Un. Waar Jong-Un al eens wordt weggelachen, nam de gemeenschap ten tijde van Albrecht en Isabella het werk van De Clerck bloedserieus. Hij schilderde Albrecht als de zonnegod, en zag in Isabella de verpersoonlijking van godin Minerva of de maagd Maria. Met overdadige schilderijen doordrenkt met politieke machtslust als resultaat.

De Clerck is een tijdgenoot van Peter Paul Rubens. Toch lijkt niets in zijn schilderijen op de bravourestukken van Rubens. Zijn stijl is politiek en zijn werken fungeren bijna als raadsels. In zijn midasoordeel is het zoeken naar wat niet klopt in het plaatje.

"De thematiek is ook vaak actueler dan je denkt. In de tentoonstelling ligt een drietal publicaties die verband houden met het nakende einde der tijden, iets waar de mens in die tijd van wakker lag. Volgens die geschriften zou een laatste wereldmonarch opstaan die de heidenen zou overwinnen, doden of bekeren. Waarna het einde der tijden definitief zou ingaan, en het aards paradijs worden hersteld. Het werd toen meer als fictie ervaren, maar heel dat verhaal wordt ook nu weer verkondigd door Islamitische Staat, dan wel met een andere religie."

Rock-'n-roll

"In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, hoeft kunstgeschiedenis geen saai verhaal te zijn over stijlevoluties", besluit Van Cauteren. "In mijn ogen is het volkomen rock-'n-roll. Eerlijk gezegd zal het mij worst wezen of iemand een werk van Hendrick De Clerck nu mooi vindt of niet. In veel gevallen zal ik zelf zeggen dat ze niet zo mooi ogen, maar dat staat niet in de weg dat ik ze wel razend interessant vind. Als je mensen de context geeft om het werk van De Clerck te interpreteren, dan komt een vervlogen wereld tot leven, vol details en achterpoortjes waarachter je zo kunt verdwijnen."

Hendrick De Clerck, spindoctor van Albrecht en Isabella: tot 15/05 in Museum M

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234