Maandag 25/01/2021

Help, mijn baasje begrijpt mij niet

We snauwen hem toe, geven hem een tik als hij stout is - maar begrijpen hem helemaal verkeerd. De Britse diergedragskundige John Bradshaw breekt een lans voor de trouwe viervoeter. En keert zich tegen de hondentrainers van televisie.

Schattig, zo'n hond - je moet hem alleen wél laten voelen wie de baas is. "Als je je hond niet heel duidelijk laat zien dat jij de baas bent, zal hij reageren met dominant of grillig gedrag", schrijft de hondenfluisteraar Cesar Millan. "De meeste honden willen domineren door middel van lichaamstaal, grommen, bijten of agressieve, fysieke intimidatie", stelt nog zo'n kijkcijferkanon, de Brit Colin Tennant. It's Me or the Dog, heet op Animal Planet de hondenshow van Victoria Stilwell: er kan er maar één de roedel leiden.

Alsof zo'n hond een wolf is die telkens opnieuw getemd moet worden, verzucht academicus John Bradshaw van de universiteit van Bristol op zijn beurt. "Het centrale misverstand", zegt hij, "is dat honden zouden afstammen van wilde en behoorlijk agressieve dieren. Je moet ze dus disciplineren; dat is zelfs wat ze verwachten. Maar inmiddels weten we dat dat compleet onjuist is."

Waarom? De hond stamt toch af van de wolf?

John Bradshaw: "Jawel, maar ons beeld van wolvengemeenschappen is veranderd. Veel oudere studies zijn gedaan in dierentuinen, bij wolven die door toeval bij elkaar zijn gekomen. Daar zie je inderdaad agressie. Maar sinds we wolven in het wild zijn gaan bestuderen, beseffen we dat deze dieren juist in harmonie leven. De basis van de wolvengemeenschap is de familie. Vader en moeder en hun welpen, die als ze opgroeien nog enkele jaren bij hun ouders blijven om hen te helpen."

Wat betekent dat voor de hond?

"Mijn theorie is dat honden, toen we ze zo'n 15.000 tot 30.000 jaar geleden gingen domesticeren, het onderscheid tussen de wolvenfamilie en de menselijke familie hebben vervaagd. De hond werd onderdeel van beide. Bovendien is de mate waarin ze agressief zijn, gaandeweg bijgesteld. Als je twee wolven bij elkaar zet die elkaar niet kennen, is de meest waarschijnlijke uitkomst dat ze gaan vechten. Maar als je twee honden bij elkaar zet, is de meest waarschijnlijke uitkomst dat ze gaan spelen."

Dus de hond ziet ons in feite als soortgenoot?

"Ook dat is een wijdverbreide misvatting: dat mensen en honden als het ware één roedel vormen, waarin wij onze positie moeten vinden. Het meeste onderzoek leert juist dat honden er twee volledig gescheiden systemen van regels en gedragsgewoontes op nahouden. Eén voor honden, en één voor de mens. Ze zien ons compleet anders."

Waaruit blijkt dat?

"Het spelgedrag tussen mens en hond wijkt bijvoorbeeld structureel af van het spel tussen honden onderling. En uit Hongarije komt onderzoek naar de vocalisatie van honden - zeg maar de manier waarop ze 'praten'. Ook daaruit blijkt dat honden uitstekend begrijpen: dit is een menselijke context, dat daar is er een van honden. Hier gebruik ik andere gedragsregels en andere communicatie dan daar."

Wat zijn we dan wel, in de ogen van een hond?

"Ik denk een soort ouderfiguur. Honden worden doorgaans geboren in een menselijk huishouden, en hebben de ervaring dat er naast hun eigen moeder ook mensen voor ze zorgen. Zo leren ze onderscheid te maken tussen hun echte moeder en hun menselijke ouder. Ze leren: mensen zijn die dieren die voor je zorgen als je nog klein bent, als je voor het eerst de wereld leert kennen. Een soort ouders dus."

Vreemd dus, dat veel mensen hun hond nog altijd behandelen als een wild dier dat getuchtigd moet worden...

"De ene na de andere studie toont momenteel aan dat je meer gehoorzame, ontspannen honden krijgt door ze te trainen op basis van het simpele feit dat ze je aandacht willen. Je kunt honden belonen met aandacht, en ze bestraffen door ze aandacht te onthouden.

"Een inzicht dat veel professionele hondentrainers al toepassen. Nu de dames en heren hondenfluisteraars van televisie nog."

In uw boek schrijft u dat straffen uitdelen vooral een truc is: anders zou het saaie televisie opleveren. Maar zo te zien werkt de strenge aanpak van Cesar Millan anders wél.

"De bestraffingsmethode belooft een snelle reparatie, het gedrag verandert misschien al in een paar minuten. En zo'n Cesar Millan is zeer vaardig in wat hij doet, en heeft zijn aanpak ook al behoorlijk aangepast. Maar mijn zorg is vooral dat mensen het volkomen verkeerd kunnen doen door naar de tv te kijken. Dat is mijn probleem met trainers die straffen toepassen: in de handen van mensen die het maar half begrijpen, pakt zoiets slecht uit. Dan kan een hond veranderen van een dier dat potentieel gevaarlijk is naar een dier dat echt gevaarlijk is."

Noemt u eens iets?

"Je kunt een hond gemakkelijk afleren om naar je te grommen door hem te straffen. Veel mensen doen het zo. De hond gromt, en je straft hem. Wat je dan krijgt, is een hond die weet dat hij niet mag grommen: dan krijgt hij straf. Dus de volgende keer dat hij bang is en wil dat een mens weggaat, zal hij niet grommen maar bijten. Dan heb je de hond dus gevaarlijker gemaakt door hem te straffen. En dat gebeurt vaak."

De hond moet wel begrijpen hoe straf en gedrag samenhangen.

"De meeste hondenbezitters snappen dat niet. Je komt thuis, de hond heeft de kast overhoop gehaald en zit zogenaamd schuldig te kijken, dus je geeft hem straf. Terwijl er absoluut geen enkele manier is waarop een hond dat kan begrijpen. Honden hebben geen begrip van tijd, de straf moet dus direct volgen op het gedrag dat bestraft moet worden."

Hoe zou het wel moeten?

"Het begint met: hem belonen als hij het ongewenste gedrag niet meer vertoont. Stel: je hebt een hond die altijd blaft als de deurbel gaat. Wat je nodig hebt, zijn een paar vrienden die op de deur komen kloppen. Tot de hond stopt met blaffen: dan beloon je hem. Of je gaat met de hond spelen. Als hij blaft bij de deurbel, houd je op met spelen en negeer je hem. En pas als hij stopt met blaffen, ga je verder. Je moet de situatie die je wilt veranderen ensceneren, doorgaans met de hulp van een paar andere mensen."

Ook bij dat andere klassieke probleem: de hond die tegen je been aanrijdt?

"Inderdaad. Mensen belonen dat gedrag door te gaan lachen, omdat ze zich beschaamd voelen. De hond krijgt dan aandacht en leert onbedoeld: goed, als er iemand op bezoek is moet ik zijn been bespringen, een geweldig spel waarvoor ik veel lof krijg. Dat doorbreken vergt dat je tegen je bezoek zegt: luister, als je naar mijn huis komt, doet de hond zus en zo, maar daar moet je niet op letten. De hond zal dan snel genoeg het idee krijgen: dit is eigenlijk helemaal niet leuk."

En, tja, ze een tik geven?

"Veel honden zullen dat interpreteren als een aanmoediging, een klopje. Het hangt af van de hond, maar hun pijngrens precies opzoeken is nog best lastig. Je moet niet onderschatten: honden hunkeren naar menselijk contact. Zelfs als dat contact enig ongemak met zich meebrengt, zullen ze dat vaak voor lief nemen.

"Die hondentrainers van televisie, ach... Door dat soort programma's beseffen mensen niet meer goed dat het trainen van een hond een voortdurend proces is. Een levenstaak. Het trainen moet een natuurlijk onderdeel van de relatie zijn, niet iets dat je een paar minuutjes per week doet."

Zijn moderne, stedelijk levende mensen eigenlijk nog wel geschikt voor een hond?

"Kijk, als je een hond wilt voor alleen in het weekend... Dat is niet hoe een hond de wereld ziet. Een hond begrijpt niet wat een weekend is, en snapt niet wat het is om alleen te worden gelaten. Ze willen iedere dag menselijk gezelschap. Neem dan liever een kat. Dat is een advies dat ik wel aan mensen heb gegeven."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234