Zondag 18/04/2021

Achtergrond

Help, de groei groeit niet meer!

null Beeld © CHARLOTTE DUMORTIER
Beeld © CHARLOTTE DUMORTIER

Een lange aanhoudende economische winter. Dat is wat ons te wachten staat, berekenden vier Gentse wetenschappers. Het einde der tijden, of mag het ietsje minder?

De eerstkomende dertig jaar blijft de economische groei onder de 0,5 procent. Ook daarna zou een groei van 1 procent niet gehaald worden. Dat blijkt uit een studie van de UGent. Economen wereldwijd hebben daarvoor de term secular stagnation bedacht, eeuwigdurende stagnatie. Amper nieuwe jobs, immer een overheid krap bij kas.

Freddy Heylen, hoogleraar macro-economie, die de studie vandaag openbaart, liet de modellen van Nobelprijswinnaars Robert Solow en Peter Diamond los op de Belgische cijfers. De uitkomst is een verontrustend beeld dat ons volledige welvaartsmodel op de schop doet.

Als we nu al geen begrotingen in evenwicht kunnen afleveren, dan ziet het er straks pas erg beroerd uit. Bij ongewijzigd beleid en zonder grote technologische doorbraken kan ons model de schokken van de vergrijzing niet slikken. Er valt veel te zeggen voor de analyse. Maar vooraleer u conserven inslaat en in uw schuilkelder kruipt, toch even enkele nuanceringen.

De voorspelling van een eeuwigdurende stagnatie is niet nieuw, ze gaat terug tot de Grote Depressie van de jaren 30. En ze wordt regelmatig van onder het stof gehaald. Maar vooral, ze werd - gelukkig maar - tot nog toe ook nooit bevestigd. Maar de onheilstijding wordt beter ernstig genomen.

Vergrijzing

De wetenschappers geven zelf een heel belangrijke nuancering aan bij hun analyse: 'bij ongewijzigd beleid'. Daar zit de angel van het hele doemscenario. Als we niets doen, rijden we recht op een blinde muur af. Maar net daar komt beleid om de hoek kijken om de tanker, hoe traag ook, van richting te doen veranderen.

Een mooi voorbeeld daarvan vinden we terug in een eerste bedreiging. Het Gentse onderzoek identificeert demografie of de vergrijzing als een argument, gekoppeld aan onvoldoende vooruitgang in de werkgelegenheid.

"Dat is inderdaad een belangrijke factor", zegt Koen De Leus, senior economist van KBC. "Wat is economische groei anders dan het aantal mensen dat werkt en hun productiviteit?"

De pensioenhervorming, hoe moeizaam ook, is inmiddels wel een feit. Iemand die vijf jaar langer aan de slag is, betekent vijf jaar minder pensioenuitgaven en vijf jaar extra sociale bijdragen. Een dubbele winst dus. Een beleid kan dan zijn om die factoren verder aan te zwengelen: een verdere pensioenhervorming, met maatregelen die ons langer aan de slag houden. Ook daar is een weg ingeslagen, met de discussies over werkbaar werk.

Ook de migratie - de import van arbeidskrachten - neemt toe. Op langere termijn schat het Planbureau dat de gemiddelde groei van de bevolking tussen 2020 en 2060 zal oplopen tot 40.000 inwoners per jaar. We hebben migratie nodig om de vergrijzing verder op te vangen.

Dat de vergrijzing een toename van de uitgaven van de gezondheidszorg met zich meebrengt is vandaag een terechte bekommernis. Alleen, de technologische vooruitgang maakt dat ook daar veel winsten te halen zijn.

Technologische vooruitgang

De studie heeft evenwel grote bedenkingen bij die 'grote technologische doorbraken'. Koen De Leus: "Het klopt dat we de voorbije twintig jaar weinig productiviteitswinsten hebben gehaald uit nieuwe technologie. Daar steekt een serieuze uitdaging de kop op."

Anders gezegd: de uitvinding van de wasmachine betekende in termen van jobcreatie veel meer dan pakweg de jongste app waarmee je kunt zien welke film waar speelt. Leuke technologie, dat wel, maar in termen van jobs een flop.

Maar ook daar zijn de voorzichtige tekenen eerder hoopgevend. Optimisten stellen dat we aan de vooravond staan van de fameuze vierde industriële revolutie. Na de eerste industriële revolutie (machines), de tweede (massaproductie) en de derde (robots). "Onder meer de combinatie van het internet der dingen, de cloud en big data zal tot een revolutie leiden", denkt De Leus.

Dat die ook leidt tot jobdestructie, zeggen pessimisten. "Er zullen jobs verdwijnen en door digitalisering overgenomen worden. Maar er komen ook andere banen bij. Enkele jaren geleden kenden we nog geen drones, nu kun je studeren voor dronespiloot. Ik zie de technologie meer als aanvulling dan als vervanging."

België was een voorloper in zowel de eerste als de tweede industriële revolutie. We hebben er deels onze welvaart aan te danken. Waarom zou het nu anders zijn? Maar dan moeten we wel die revolutie omarmen. Ere wie ere toekomst: Alexander De Croo (Open Vld) heeft dat goed begrepen met zijn digitale agenda.

Ongelijkheid

Een belangrijke angel bij revoluties is dat de ongelijkheid in een eerste fase toeneemt. Dat zien we nu ook al deels gebeuren. De toplui van Facebook of Uber strijken miljarden op. Tegelijk zorgt hun nieuwe technologie voor een disruptie die een druk zet op de bestaande bedrijven en de werkgelegenheid.

Koen De Leus: "Elke industriële revolutie kende in zijn ontstaan een uitholling van de middenklasse. Als alles zich wat gesetteld heeft, komen de voordelen van de productiviteitswinsten boven. Of we ook nu die 'upscale' gaan zien, dat weet ik eerlijk gezegd ook niet."

Angst

En dat voedt de angst. Waardoor er een vicieuze cirkel ontstaat. Door die angst sparen we meer, waardoor er minder geproduceerd wordt. Daardoor blijven investeringen achter, en bij gebrek aan investeringen blijven de groeiverwachtingen laag. Het goede nieuws: daar komt het beleid weer op de proppen. Er is dus werk aan de winkel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234