Zaterdag 16/10/2021

'Helft Zuid-Afrikaanse tieners haalt 35 niet'

'De stilte doorbreken', luidt het thema van de internationale aids-conferentie die gisteren in het Zuid-Afrikaanse Durban begon. Een erg toepasselijk thema want in grote delen van Afrika blijft aids een bijna onaantastbaar taboe. Oud-president Nelson Mandela gaf het vorige week zelf toe in een populair Zuid-Afrikaans radioprogramma: 'In onze cultuur praat men niet openlijk over seks. Het is de hoogste tijd dat we daar verandering in brengen.' De Morgen volgt de aids-conferentie op de voet.

Durban

Van onze correspondente

Petra Quaedvlieg

In veel dorpen in Zuid-Afrika gelooft men dat aids een vloek is. Geen gezondheidsprobleem maar iets dat je overkomt, dat je waarschijnlijk over jezelf hebt afgeroepen. Misschien eert je familie je voorouders niet voldoende. Of heeft een familielid iets gedaan dat een voorouder vertoornt. Het gevolg is dat er veel te weinig aandacht is voor de werkelijke oorzaak van aids: riskant seksueel gedrag.

Volgens de laatste VN-schattingen zijn in Zuid-Afrika 4,2 miljoen mensen met HIV-besmet. Dat is meer dan 10 procent van de bevolking. Zes tot tien miljoen Zuid-Afrikanen zullen de komende vijftien jaar aan aids sterven. "Het is de grootste ramp die we hier ooit hebben gekend", stelt de organisatie LoveLife. "Hoewel het te laat is om de epidemie te stoppen, is het nog wel mogelijk de duur en de impact te reduceren." LoveLife is een lokale hulporganisatie die onder auspiciën staat van Zanele Mbeki, de vrouw van president Thabo Mbeki. LoveLife richt haar preventiecampagne op de grootste risicogroep: de bijna 20 miljoen jongeren van Zuid-Afrika. Het aantal HIV-besmettingen bij jongeren tussen 15 en 20 moet de komende vijf jaar worden gehalveerd. En zelfs dan zal volgens LoveLife "meer dan de helft van de tieners van nu de leeftijd van 35 niet halen".

Het is pikant dat juist de presidentsvrouw deze campagne aanvoert. Volgens deskundigen is het falende regeringsbeleid schuldig aan de huidige crisis. De ANC-regering heeft de aids-epidemie onderschat. De nieuwe politieke elite stak haar kop in het zand. Het was duidelijk dat ze net als de zwarte gemeenschap worstelde met het taboe op aids.

Pas twee maanden geleden presenteerde de ANC-regering een serieus vijfjarenplan om de gevolgen van de epidemie te bestrijden. Intussen verbijsterde president Thabo Mbeki de wereld door persoonlijk de zogenaamde aids-dissidenten in de armen te sluiten. De aids-dissidenten beweren dat aids niet het gevolg is van het HIV-virus, wel van armoede, ondermaatse voeding en een gebrekkige hygiëne.

Mbeki is op zoek naar een oplossing die bij de "Afrikaanse werkelijkheid" past. Volgens de president heeft aids in Afrika een totaal ander karakter dan in het Westen, waar de ziekte "vooral homoseksuelen" treft. In Afrika gaat het voornamelijk om heteroseksuelen. Het overnemen van de westerse aids-kennis en -oplossingen zou volgens Mbeki "absurd en onlogisch" zijn.

De ANC-regering heeft steeds gezegd dat Zuid-Afrika zich het financieel niet kan veroorloven om HIV-remmende medicijnen gratis te verstrekken. Bovendien zijn medicijnen zoals AZT volgens de regering levensgevaarlijk. Maar door Mbeki's controversiële visie op het aids-probleem laadt hij de verdenking op zich dat hij om persoonlijke redenen geen medicijnen vrij wil geven: hij vertrouwt de wetenschappelijke aids-wereld niet.

Intussen kondigde de Wereldbank aan dat ze 500 miljoen dollar zal vrijmaken voor aids-programma's in Afrika en maakte het Duitse bedrijf Boehringer Ingelheim bekend dat het de ontwikkelingslanden vijf jaar lang gratis het medicijn Nevirapine zal verstrekken. Onderzoeken wijzen uit dat Nevirapine uitstekend geschikt is voor het voorkomen van moeder-op-kindbesmetting. De Zuid-Afrikaanse regering toonde zich zaterdag desondanks niet enthousiast.

Onder de paar duizend demonstranten die zich voor het stadhuis van Durban verzameld hadden, bevond zich ook de vrouw die ooit 'mama Afrika' was: Winnie Madikizela-Mandela. Nadat ze onder luid gejuich was begroet, haalde ze fel uit naar de ANC-leiding, die "buigt voor multinationals". "Laten we toegeven", riep ze, "dat we gefaald hebben om aids ernstig te nemen. In plaats van het voorbeeld van Oeganda te volgen en actie te ondernemen, verspilden we onze tijd aan rechtse Amerikaanse wetenschappers. Ons falen heeft van ons de moordenaars van ons eigen volk gemaakt." Een van de demonstranten vatte het voor president Mbeki nog eens bondig samen: 'Zonder AZT geen Afrikaanse renaissance!'

Morgen leest u het tweede deel in deze reeks.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234