Vrijdag 18/06/2021

InterviewRashawn Ray

‘Helft dodelijke slachtoffers politiegeweld in VS onwettig omgebracht’: socioloog Rashawn Ray legt omerta bloot

Protest naar aanleiding van de dood van Ma’Khia Bryant (16), deze week neergeschoten door een politieagent in Columbus, Ohio.  Beeld AFP
Protest naar aanleiding van de dood van Ma’Khia Bryant (16), deze week neergeschoten door een politieagent in Columbus, Ohio.Beeld AFP

Jaarlijks sterft een vijfhonderdtal Amerikanen door onwettig politiegeweld, blijkt uit onderzoek van socioloog Rashawn Ray. Een omerta in de korpsen belemmert een cultuuromslag. ‘Goede agenten worden weggepest’.

In de drie weken tijd dat het proces plaatsvond tegen Derek Chauvin, de agent die deze week schuldig werd bevonden voor de verstikkingsdood van George Floyd, werden zestig Amerikanen gedood door de politie. Ma’Khia Bryant was de laatste in de rij. De 16-jarige tiener werd in Columbus, Ohio, doodgeschoten omdat ze tijdens een hysterische ruzie met leeftijdgenoten met een mes zwaaide.

Volgens onderzoek van professor sociologie Rashawn Ray (University of Maryland) sterven nu jaarlijks al meer dan duizend Amerikanen bij confrontaties met de politie, met als verzwarende omstandigheid dat slechts de helft van deze doden nadien gerechtvaardigd blijken – wanneer de agenten het vuur openden uit gewettigde zelfverdediging, bijvoorbeeld.

Professor Rashawn Ray: 'Agent Derek Chauvin was geen rotte appel, maar maakte deel uit van een rotte boom waardoor hij kon doen wat hij wou.' Beeld RV
Professor Rashawn Ray: 'Agent Derek Chauvin was geen rotte appel, maar maakte deel uit van een rotte boom waardoor hij kon doen wat hij wou.'Beeld RV

De nabestaanden van het vijfhonderdtal slachtoffers die onwettig werden gedood zien bijna nooit gerechtigheid. Minder dan één procent van de betrokken agenten wordt aangeklaagd. Schuldigverklaringen zoals in het Chauvin-proces zijn een grote uitzondering.

“Mensen zien Chauvins veroordeling als een aanklacht tegen het politiesysteem, maar dat is het niet. Dit is slechts een veroordeling voor één dode, en dat lukte maar omdat het bewijs zo overweldigend was. We hebben over de hele lijn aansprakelijkheid nodig”, zegt Ray in een e-mailconversatie, waarin hij ook zijn recente papers aanhaalt. “In de rechtbank worden nu altijd alleen maar individuen vervolgd. Ze verheerlijken de verhaallijn ‘dat het slechts om enkele rotte appels gaat’. Hierdoor ontsnappen de instellingen aan hun verantwoordelijkheid.”

Ray weerlegt de verklaring van de Fraternal Order of Police, een politievakbond, dat na de Chauvin-veroordeling een historische bladzijde is omgeslagen. “Dit suggereert dat Chauvin alleen handelde en niet met drie andere ex-agenten, van wie er één een wapen trok tegen Floyd en een andere klachten tegen hem had lopen wegens wangedrag. Chauvin was geen rotte appel, maar maakte deel uit van een rotte boom waardoor hij kon doen wat hij wou.”

Omwille van deze vaststelling beval VS-justitieminister Merrick Garland deze week een volledige doorlichting van het politiedepartement van Minneapolis, waar naast Floyd vorig jaar op 11 april jongstleden ook nog de jonge zwarte chauffeur Daunte Wright werd doodgeschoten door een agente.

Volgens socioloog Ray komt dit initiatief niets te vroeg, want in vele Amerikaanse politiekorpsen heerst volgens hem een omerta die moet worden doorbroken. “Rotte appels krijg je niet alleen weg door goede appels te hebben”, vervolgt hij zijn metafoor. “Want de goede appels worden vergiftigd door contact met de rotte.”

Weggepest

“Mijn onderzoek toont aan dat goede agenten die wangedrag rapporteren, een grotere kans lopen om gedegradeerd, overgeplaatst en zelfs sneller intern te worden berispt voor kleine overtredingen. Ze lopen ook een grotere kans om een burn-out te krijgen, en ontslag of vervroegd pensioen te nemen. Zij zouden diegenen moeten zijn die commissaris worden, maar al te dikwijls worden ze weggepest.”

Een voorbeeld is Cariol Horne uit Buffalo, een agente met negentien jaar ervaring die tussenbeide kwam toen haar collega een arrestant in een wurggreep hield. Ze werd ontslagen en moest procederen om haar pensioen te krijgen. Buffalo is hetzelfde departement waar vorige zomer een 75-jarige demonstrant door de oproerpolitie op de grond werd gegooid. De video toont hoe een agent die de bloedende man wou helpen door zijn meerdere werd gesommeerd in formatie te blijven.

Betekenisvol, zegt Ray: “De blauwe muur van stilzwijgen bestaat niet alleen omdat agenten loyaal zijn tegenover elkaar. Hij bestaat omdat het doorbreken van deze muur grote gevolgen kan hebben voor iemands inkomen. Goede agenten moeten we daarom net zoals het brede publiek beter gaan beschermen tegen slechte agenten.”

Er is volgens Ray een enorme nood aan onafhankelijke toezichthouders, die in de VS veelal ontbreken. Lokale gemeenschappen moeten volgens hem daarin vertegenwoordigd zijn. Een goed voorbeeld ziet hij nu in Nashville, Tennessee, waar leden van de lokale gemeenschap deel zijn gaan uitmaken van het bestuur van de toezichthouder.

‘Stel agenten financieel aansprakelijk’

Een groot pijnpunt is volgens Ray ook het gebrek aan financiële aansprakelijkheid voor korpsen: “Hier in de VS wordt meestal de juridische doctrine ‘gekwalificeerde immuniteit’ toegepast, die politie- en andere regeringsambtenaren beschermt tegen financiële aansprakelijkheid”, zegt hij. “Dit wordt geïnterpreteerd en doorgetrokken voor gebruik in strafrechtzaken, waardoor het zeer moeilijk wordt om een agent te veroordelen. In de voorbije vijftien jaar zijn hierdoor minder dan tien agenten veroordeeld voor moord, terwijl dus de helft van de dodelijke politieslachtoffers onwettig wordt omgebracht.”

Ray vindt dat de financiële en juridische aansprakelijkheid rechtstreeks bij de politiekorpsen en de agenten moet komen te liggen. Nu wordt het geld voor schadevergoedingen – meestal geregeld via civiele procedures – verhaald op de lokale belastingbetaler. New York City en de staten Colorado en New Mexico beëindigden wel al de immuniteit en laten korpsen en agenten zichzelf verzekeren, waardoor misstappen letterlijk kostbaar worden in de vorm van hogere premies.

Ray stelt grote hoop in een nieuwe wet die het Democratische Huis van Afgevaardigden op aangeven van president Joe Biden eind februari aannam, en die nu wacht op goedkeuring van de Senaat.

De George Floyd Justice in Policing Act zal justitie in staat moeten stellen om strenger op te treden tegen wangedrag, buitensporig geweld en raciale vooroordelen. Justitie zal in politiedepartementen mogen zoeken naar systemische patronen van misbruik. Er zal ook een federaal register worden aangelegd van agenten die hun boekje te buiten gingen, zodat ze niet langer van het ene naar het andere korps kunnen verhuizen. De transfer van militair materieel van het leger naar lokale korpsen zal ook aan banden worden gelegd, zodat lokale agenten zoals nu niet meer met oorlogswapens van het Pentagon afstormen op burenruzies.

Ook de inzet van vuurwapens moet volgens Ray in de opleiding worden herzien. “De VS hebben een vuurwapenprobleem waardoor het bijna onmogelijk is om agenten niet uit te rusten met wapens, maar je kan wel de training verbeteren door te focussen op conflictpreventie”, zegt hij. “Nu krijgen agenten in de VS gemiddeld 50 uur vuurwapentraining en minder dan 10 uur de-escalatietraining. Deze wanverhouding zou in evenwicht moeten worden gebracht.”

Zolang deze aanpassingen niet zijn doorgevoerd ziet Ray de toekomst somber in. “Het is duidelijk dat het systeem moet worden hervormd. Zo niet krijgen we een eindeloze herhaling van de Floyd-moord en de vele anderen waar we langsscrollen op sociale media of die we nooit zien op het nieuws, maar die mensen in lokale gemeenschappen dagelijks ervaren”, besluit hij. “Als de brutaliteit van Amerika – van vuurwapen- tot politiegeweld – niet wijzigt, zal het nastreven van een rechtvaardige democratie niet worden verwezenlijkt.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234