Zaterdag 17/04/2021

Helen Mirren

'Ik trek het me steeds minder aan hoe ik er op het scherm uitzie'

van Sexy Queen tot Oscar Queen

Helen Mirren zegt na dit seizoen vaarwel aan haar tv-rol als Jane Tennison in Prime Suspect. Maar de Engelse koningin van het tv-scherm wordt nu definitief een koningin van de film. Zelf ooit een antimonarchistisch arbeiderskind is ze nu dankzij haar vertolking in The Queen op weg naar een Oscarnominatie. Genoeg om haar Jane Tennisondepressie te vergeten.

Door Lesley White / The Sunday Times

Helen Mirren lacht breed terwijl de complimenten en de gelukwensen haar om de oren vliegen. "Gewoon mezelf zijn is momenteel een hoogst verbazend iets", geeft ze grif toe. Haar wereld is zo rooskleurig dat ze hartelijk kan lachen met haar uitschuiver op de persconferentie. Ze laat vallen dat voor haar personage van Jane Tennison - alcoholisch, depressief, geconfronteerd met een ontslag dat ze niet wil - het einde nadert, wat toch voor enige opwinding zorgt. Maar op die persconferentie over het zevende en laatste seizoen dat nu van start gaat op de BBC is haar vertolking van de Engelse koningin het belangrijkste onderwerp. "Mag ik dit eigenlijk wel drinken?", vraagt ze, een tweede glas champagne nemend. Ze is opgelaten. We ontmoetten haar eerder al tweemaal. Ze kwam toen telkens vriendelijk en grappig over, maar etaleerde toch altijd een vage onderstroom van ontevredenheid over haar leven. Hoewel dat voor buitenstaanders best een benijdenswaardig leven is met glamoureuze mannen, onder wie Liam Neeson, en de titel meest verleidelijke actrice van Engeland. De sexy dame bij wie rimpels geen rol spelen. Hoeveel vrouwen van haar leeftijd zijn nog in staat even prikkelend over te komen, in haar als gegoten zittende blauwe pakje en met haar fabuleuze hoge hakken? Enkele jaren geleden zei ze dat ze altijd zichzelf zou zien als een actrice die worstelde met haar job, hoe jubelend de recensies ook mochten zijn en onafgezien welke rollen ze kreeg. Maar die onzekerheid lijkt nu definitief weggeëbd. In The Queen portretteert Helen Mirren een vrouw die wordt geconfronteerd met de afkeer van een natie waarvan ze de warmte en affectie tot dan als normaal had beschouwd. Wat de actrice neerzet, is het moeizame proces dat de koningin ondergaat na het drama met prinses Diana. Eerst is er haar koppige weigering om toe te geven aan de eisen van een hysterisch publiek, dan komt de pijnlijke vaststelling dat de tijden zijn veranderd en dat er van haar een heel andere attitude wordt verwacht. Helen Mirren werd op het festival van Venetië al bekroond als Beste Actrice en kreeg er een staande ovatie. Ze wordt openlijk getipt voor een Oscarnominatie, de derde keer al, na haar rollen in Gosford Park en The Madness of King George. Onlangs won ze ook een Emmy, die ze in ontvangst nam in een oogverblindende witte jurk en op plastic stripperschoenen. Ze houdt ervan om zich bij dergelijke gelegenheden fors op te dirken, maar herinnert de journalist er toch ook aan dat ze een gerespecteerde klassieke actrice is, al sinds ze op haar achttiende Cleopatra speelde voor het National Young Theatre. Veertig jaar wacht ze al op haar moment van glorie. "Ik weet", zegt ze "dat het ongelooflijk zou zijn als ik op mijn leeftijd een Oscar zou winnen, maar mijn talent kwam niet uit de verf met de rollen die ik kreeg toen ik dertig was. Ik was gefrustreerd, ik werd niet serieus genomen. Ik was niet mooi genoeg om een echte filmster te zijn - mijn lichaam en mijn benen voldeden niet. Anderzijds was ik dan weer een tikkeltje te sexy of wat dan ook om serieus te worden genomen. Dertig jaar geleden waren de verhoudingen monstrueus en sexistisch. Men kon niet verder kijken dan de blonde-met-dikke-borsten."

In 1991 was het haar rol als Jane Tennison in Prime Suspect die haar redde. Het harde realisme en de brutale verlichting in deze serie waren niet meteen flatterend voor haar. Iedere rimpel en oneffenheid werden genadeloos getoond, maar Mirren had daar geen probleem mee, integendeel. In de zevende, en laatste, serie ziet ze er beroerder uit dan ooit, als gevolg van verdriet om haar stervende vader en de leegheid van haar bestaan, opgeslorpt door haar carrière. "Het is voor mij altijd belangrijk geweest om de rol van Jane te spelen op de leeftijd die ik effectief heb. Ik wou het realistisch houden. Het is realistisch dat een politievrouw niet eeuwig blijft doorgaan, je kan geen zeventig jaar oude vrouw als politievrouw opvoeren. Heel wat vrouwen eindigen zoals Jane. In de jacht op een carrière laten ze familie en vrienden los en plots, op een dag, constateren ze: waar is het leven? Waar is iedereen? De eerste Prime Suspect was voor mij een bevrijding, iedereen zei hoe dapper ik was in die rol. Maar als ik er nu op terugkijk, denk ik dat ik er eigenlijk nog best leuk uitzag, in tegenstelling tot wat toen werd gezegd. Ik trek het me nu steeds minder aan hoe ik er op het scherm uitzie. Om bijvoorbeeld de rol van de Queen te spelen moest ik vaak mijn hoofd zo houden dat ik een dubbele kin had. Ik genoot daarvan."

Telkens als ze als jongere actrice een zwarte pruik droeg, kreeg ze te horen dat ze erg veel op prinses Margaret geleek. Het verbaasde haar dan ook niet met welk gemak ze zich transformeerde tot een verfrommelde, gezette grootmoeder met een stralende maar zeer afgemeten glimlach. Eén ding betreurt ze: "Ik heb geen recht gedaan aan de benen van de koningin. Ze heeft prachtige benen, ik zit er verveeld mee dat ik haar onrecht aandoe met mijn Kevin Keeganknieën." Ter illustratie steekt ze een paar perfect mooie benen de lucht in.

Om zich op de rol voor te bereiden bestudeerde ze talloze videobanden en hing ze foto's van de koningin op in haar trailer. De grote brilglazen, de warme wollen kleding en tweedpakjes (naakt tonen kwam er niet bij te pas, enkel tot op de grond reikende slaapkleren), de opvulstukken om haar magere heupen te verhullen en de luxueuze praalpakken, het hielp allemaal om Mirren in de huid te laten kruipen van een imperiale, verwende oudere dame. "Ik leek op haar, ja, als ik de rol speelde." Of de dialogen in de film waarheidsgetrouw zijn, daar kan ze haar hand niet voor in het vuur steken. Hoe weten we of prins Philip haar echt Kooltje (Cabbage) noemt? " Dat weten we niet", zegt Mirren droogjes. "Ik heb gehoord dat hij haar Worstje (Sausage) noemt, wat ik toffer vind." Aanvankelijk had ze erg weinig sympathie voor haar personage, maar ze werd er gaandeweg verliefd op. "Je hebt heel wat empathie nodig om die wereld van binnenuit te snappen."

In 1996 nog verklaarde Mirren dat een van de redenen waarom ze het koningshuis haatte, was omdat het niet genoeg zorg besteedde aan het laten huwen van de juiste mensen. Over het algemeen is ze naar eigen zeggen altijd 'nogal links' geweest. In de jaren '70 ging ze zelfs naar meetings van de Workers Revolutionary Party in Nottingham. Maar na de tragedie van Diana in augustus '97 kreeg ze sympathie voor de Windsors. "Ik weet dat ik dacht: 'Het is hun privéleven en ze maken een ongelooflijk trauma door.'" Was ze haar antiroyalistische instelling kwijt toen ze aan de film The Queen begon? "Grotendeels wel. Al blijft dat toch diep in mij zitten. Ik haat nog steeds het Britse klassensysteem."

In de film draaft Tony Blair, gespeeld door Michael Sheen, met grote regelmaat op. Op een bepaald ogenblik zegt de koningin tegen hem: "Dit zal u ook overkomen, mijnheer Blair. En het zal sneller gebeuren dan u denkt." Helen Mirren: "Toen we aan de film begonnen, zat Blair nog niet in die benarde positie, nu wel." Mirren kwam ooit op voor hem: "Ik was een voorstander van verandering, en het kon evengoed hij zijn. Ik vind hem nu nog een groot politicus en een begenadigd spreker."

Een andere veelbesproken scène is die waarin de koningin gaat kijken naar een gedood hert. Niet weinigen zagen dat als een allegorie voor de dood van Diana, het wilde mooie dier dat wreed aan haar einde kwam. Mirren: "Ik zag dat eerlijk gezegd zo niet. Ik hield wel enorm van die scène. Mijn eigen interpretatie is dat het gaat om het verlies van een hele generatie en een manier van leven. Ik heb dat aangevoeld toen mijn moeder stierf. Ze was opgegroeid in het tijdperk van de koningin en in het klassensysteem van voor de Tweede Wereldoorlog. Zij was van de generatie die geen nieuwe auto kocht zolang de oude nog reed, een mentaliteit die de huidige koningin ook nog wel heeft. Ze droegen enorm zorg voor zaken. Ik noem ze de nobele generatie, omdat ze uiteindelijk toch een socialezekerheidssysteem hebben nagelaten waarbij mensen zoals ik, kinderen van arbeiders, een betere opvoeding konden krijgen en konden studeren. Toen mijn moeder stierf, rouwde ik om haar, maar ook om het verlies van die generatie."

Als we polsen hoe ze zelf over de film denkt, komen er geen dankbetuigingen voor alles en iedereen. Ze vindt dat regisseur Frears en schrijver Morgan een aantal dingen fout hebben ingeschat. De ijskoude houding van de koningin tegenover het verdriet van Charles, die klopt niet volgens haar. Ze is er ook niet van overtuigd dat de koningin gezegd zou hebben tegen haar moeder: "Misschien moet ik aftreden." "Ik heb daarover gediscussieerd, maar het is mijn film niet. Ik had ook graag een scène gehad waarin de koningin bidt, want ze voelt zich door God geroepen. Die scène is uiteindelijk ook opgenomen, maar ze hebben ze niet weerhouden." Als jonge vrouw was ze erg anti establishment, nu speelt ze de ultieme establishmentfiguur. "Ik wil niet tot het establishment behoren, maar als je ouder wordt, gebeurt dat automatisch omdat de jongere generatie je erin duwt. Je wordt establishment omdat je iets hebt bereikt, terwijl de jongere generatie er nog voor aan het gaan is."

Als ze niet present is op wervelende premières leidt de actrice een gewoon leven in haar woning in de Londense Docklands, met nu en dan een bezoekje aan haar woonst in West-Hollywood ("Niet Beverly Hills", zegt ze). Dankzij de vele Big Brother-achtige nieuwe tv-vedetten laten de paparazzi haar met rust, zegt ze. "Ze zijn niet geïnteresseerd als ik de vuilnisbakken buitenzet." Acht jaar geleden stapte ze in een laat huwelijk met regisseur-producer Taylor Hackford. Ze vindt het leuk dat haar echtgenoot mee in haar succes deelt, zoals zij vorig jaar in het zijne deelde toen zijn Ray Charlesfilm werd genomineerd. In 2003 werd ze opgenomen in de adelstand en werd ze een Dame. Vond ze dat nu vervelend of spannend? "Beide eigenlijk, voor de dochter van een immigrant en een asielzoeker was het wel een ongelooflijke eer. Bij die bekroning dacht ik aan mijn vader en moeder en de wereld waarin ik ben opgegroeid. Tegen dan waren mijn beide ouders dood. En dat is het trieste eraan, dat ze dat niet hebben kunnen meemaken. Ik heb de bekroning aanvaard voor mijn ouders." De vroegere republikeinse heeft nu iets teruggedaan voor die titel met een prestatie die zelfs de beste pr van het koninklijk paleis niet had kunnen bedenken. "Wat de koningin ook mag denken van de film, ik hoop dat ze merkt dat ik mijn best heb gedaan", klinkt het. n

Van Cleopatra tot Calendar Girl

Op haar dertiende speelde Helen Mirren al in het schooltoneel en wist ze dat ze actrice wou worden. Haar vader was van Russische afkomst, haar moeder was Engelse en haar ouders wilden dat ze lerares zou worden, het hoogst bereikbare voor een arbeiderskind. Maar ze deed auditie voor het National Youth Theatre en op haar achttiende speelde ze Cleopatra in Shakespeares Antony and Cleopatra in het Londense Vic Theatre. Ze zou de rol later nog tweemaal spelen. Op haar twintigste was ze een vast lid van het Shakespearetheater. Uitstraling had ze te over, de pers betitelde haar als "de sex queen van Stratford". Mirren gooide nonchalant haar kleren uit in films zoals Age of Consent (1969) of op de planken als Lady Macbeth (1974). Helemaal kinky werd het met haar rol als promiscue Romeinse in de controversiële film Caligula (1979). Beter verging het haar met haar sterke rol als de minnares van Bob Hoskins in The Long Good Friday (1979). Ze gaf ook een behoorlijk verleidelijk tintje aan de boosaardige Morgana in Excalibur (1981). In 1984 kreeg ze op het festival van Cannes de prijs voor de Beste Actrice van het Jaar voor de film Cal. Daarin speelt ze de weduwe van een Britse soldaat die verliefd wordt op de Ier die haar man doodde. Haar huidige echtgenoot leerde ze kennen toen ze in 1985 de rol speelde van de geliefde van Mikhael Baryshnikov in White Nights. Haar doorbraak bij het grote publiek kwam er met de tv-serie Prime Suspect. In Engeland kreeg ze er drie opeenvolgende keren een Bafta Award voor en vier nominaties voor een Emmy. Door de serie werd ze opnieuw een veelgevraagde actrice, voor haar rol als de trouwe koningin van de onuitstaanbare monarch in The Madness of King George (1994) werd ze genomineerd voor een Oscar. In 2001 schitterde ze opnieuw als huishoudster op een Engels landgoed in de door Robert Altman geregisseerde film Gosford Park, waarvoor ze haar tweede Oscarnominatie kreeg. Een rol die haar als het ware op het lijf geschreven was, was die in Calendar Girls (2003), het waargebeurde verhaal van enkele gewone vrouwen die naakt poseren voor een kalender om geld in te zamelen voor de bestrijding van leukemie. Ze kreeg er een Golden Globenominatie voor.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234