Donderdag 28/10/2021

Heldinnen van de eenzaamheid

Volgens Julian Barnes is Helen Simpson vandaag zowat de beste kortverhalenschrijfster van Engeland. Als je Simpsons nieuwe bundel Constitution leest, kun je niet anders dan Barnes groot gelijk geven.

Helen Simpson

Constitution

Jonathan Cape, Londen, 133 p., 13,99 pond.

Hoe goed Helen Simpson wel is, blijkt al uit het openingsverhaal van het boek, 'The Door'. Daarin gaat een alleenstaande vrouw op zoek naar een nieuwe achterdeur. De vorige is bij een inbraak finaal aan gruzelementen geslagen, dus wil ze iets sterkers. De vrouw, zo merk je meteen, is een beetje verdrietig en leidt een teruggetrokken leven. Ze is blij dat ze een paar minuutjes kan babbelen met de verkoopster van de winkel waar ze uiteindelijk haar deur koopt en kijkt uit naar de dag waarop de schrijnwerker ze zal komen plaatsen en schilderen. Simpson vertelt haar verhaal op een typisch Britse, Alan Bennett-achtige wijze. Er wordt veel gesuggereerd en weinig echt expliciet getoond. De dialogen tussen de vrouw en de schrijnwerker staan - zoals in het echte leven - bol van de platitudes maar laten daardoor zien hoe schuchter en kwetsbaar mensen wel zijn. Maar tegen een vreemde kun je je hart ook beter luchten, en dat is wat de vrouw uiteindelijk doet. Geleidelijk aan komen we te weten dat haar geliefde drie maanden eerder gestorven is, en dat ze pas nadien te weten kwam dat de man in feite al die tijd getrouwd was. Eerst is ze in haar huis gebleven, maar dat bleek na verloop van tijd een te zware oplossing te zijn. Daarom was ze verhuisd, en daar kwam dan die inbraak bovenop. Je zou voor minder het geluk vinden in een doordeweekse keuvel over de tijd die verf nodig heeft om te drogen.

'The Door' zet meteen de toon voor de hele bundel. In de negen verhalen komen vereenzaamde mensen - praktisch altijd vrouwen - aan het woord van rond de veertig die op zoek zijn naar veiligheid en bescherming, naar een deur die ze achter zich dicht kunnen slaan en vergrendelen. Terwijl het leven ooit een zekerheid leek, is de twijfel nu binnengeslopen. Relaties zijn afgeknapt, werksituaties gewijzigd en de kinderen die eens - in Simpsons vorige bundel Hey Yeah Right Get a Life van zes jaar geleden bijvoorbeeld - volstrekt affectieloze brulboeien waren, blijken de laatste houvast geworden te zijn, waardoor de misplaatste verlatingsangst des te duidelijker aan de horizon opdoemt. Tekenend is bijvoorbeeld wat Zoë overkomt in 'Early One Morning'. Iedere ochtend brengt deze vrouw haar negenjarige zoon George drie kwartier met de auto naar school. Het is maar een kilometer of vier en ze zouden het net zo goed te voet kunnen doen - ze hebben het al geprobeerd en arriveerden zowat vergast op school - maar in de auto kunnen ze tenminste wat praten. Onderweg pikken ze nog twee klasgenootjes van George op en terwijl het jonge volkje achteraan wilde verhalen vertelt over lintwormen en zeeslangen die je poepgat binnenzwemmen waarna je buik opengesneden moet worden om ze er weer uit te halen, bedenkt Zoë dat ze tegenwoordig meer met haar zoon dan met haar man praat, vraagt ze zich af wat mannen nu eigenlijk willen en vreest ze het volgende slachtoffer te zullen worden van de grote echtscheidingsgolf die haar omgeving treft. En wat rest er dan nog? Niet veel meer dan die zoen wanneer George uitstapt en die hij haar steeds minder gunt omdat zijn vrienden dat stom en kinderachtig vinden.

Mannen spelen slechts zelden een echte hoofdrol bij Simpson en als ze dat al doen zijn het steevast verwaande domoren zoals in 'The Tree', waarin Derek een boomchirurg over de telefoon de huid vol scheldt omdat hij zijn moeder opgelicht heeft en nadien wel de grond in kan zinken wanneer de demente vrouw hem vertelt dat ze de verkeerde naam door had gegeven, waardoor hij beseft dat hij de verkeerde heeft zitten uitkafferen. Veel spitser gaat Simpson te werk in 'If I'm Spared', waarin een buitenlandcorrespondent van een krant geen oog heeft voor vrouw Barbara en dochtertje Daisy omdat hij te veel tijd steekt in het opvrijen van zijn collega Fiona. Wanneer de man met zijn vervelende hoest naar de dokter gaat, krijgt hij te horen dat het wellicht kanker is en dat zijn laatste uur bijna geslagen is. Opeens blijkt het verschil tussen een vrouw en een maîtresse groot te zijn. Fiona zet hem aan de deur en hij hervindt het geluk bij Barbara. Tot hij het nieuws krijgt dat het slechts tbc is en hij prompt een nieuwe Fiona opduikelt.

Ook al speelt in dit verhaal een man de hoofdrol, in feite gaat het over de Barbara's van deze wereld, zij die kwetsbaar staan en zich met moeite kunnen verdedigen tegen de hersenloze mannetjesbeesten. Het niet te stuiten geweld komt van buitenaf en de vrouw dient er zich willens nillens bij neer te leggen, iets wat trouwens in de structuur van Simpsons verhalen keer op keer weer terugkomt. Het verhaal moet zich dan buigen naar een externe vormdwang, zoals een dag waarin een deur opgehangen wordt, drie kwartier in een auto of, in het titelverhaal, een bewegwijzerde wandeling van een uur over Hampstead Heath. "The thing about a circular walk is that you end up where you started - except, of course, that you don't", bedenkt de vrouwelijke vertelster aan het begin van het verhaal. Ze geeft biologieles aan een school vlakbij de Heath en een keer of twee per week maakt ze tijdens de middagpauze die wandeling om haar hoofd eens leeg te laten waaien. Alleen denkt ze tijdens het wandelen natuurlijk zo veel na dat er op het einde meer muizenissen in zitten dan bij het begin. Mondjesmaat komen we te weten dat de vrouw een zeven jaar jongere vriend had, Aidan, van wie ze zwanger is, maar met wie ze gebroken heeft. Ze zal dus een alleenstaande moeder van 42 worden, wat haar opzadelt met allerhande vertwijfelingen. Hoe zullen haar leerlingen haar zien, en de collega's? Bovendien heeft ze een paar dagen eerder haar vriendin Stella begraven, een stokoude actrice die in feite haar emotionele contact met de wereld was. Tijdens haar tocht over de Heath denkt de vrouw ook lang na over het geheugen en hoe dit op haar leeftijd begint te falen. Ze beschrijft een bijzonder grappige dialoog uit de leraarskamer waaruit blijkt dat mensen zich volstrekt irrelevante zaken herinneren terwijl ze zich de juiste woorden of gebeurtenissen niet voor de geest blijken te kunnen halen. Het verleden - en dat blijkt uit meerdere verhalen uit deze bundel - is een verraderlijk goedje dat nogal eens op de loop gaat met een mens.

In feite schetst Helen Simpson in de verhalen van Constitution negen vrouwenportretten, want zelfs 'The Tree' gaat meer over de demente moeder dan over haar zoon Derek. Ze doet dit met begrip voor hun fouten en tederheid voor wat hen overkomen is, met medelijden - maar zonder pathos - en vooral ook met een gezonde dosis humor. Simpsons wereldbeeld is niet rozig, maar het is wel leefbaar. Ze weet dat je soms eens goed moet kunnen lachen om het uit te houden. Het grappigste en tegelijk ook donkerste verhaal uit het boek is ongetwijfeld 'Every Third Thought', dat precies dit inzicht illustreert. Het gaat over - who else? - een vrouw die opeens vaststelt dat ze zowat dagelijks hoort over iemand die door een kanker of een tumor is geveld. Ze blijkt tot de leeftijd gekomen waarop dodelijke ziektes beginnen toe te slaan en zelf meent ze af en toe te horen hoe haar hart een slagje mist. Simpson laat de vrouw haar verhaal vertellen in een herkenbare Engelse volksvrouwenstijl. Er wordt wat afgeroddeld en het boekenclubje waar ze maandelijks naartoe trekt, dient meer om te kletsen en witte wijn te drinken dan om werkelijk over boeken te praten. Die Heathcliff uit Wuthering Heights vinden de vrouwen uit haar clubje bijvoorbeeld maar een flauwe held: zomaar sterven zonder reden.

Voor Helen Simpsons heldinnen is de wereld niet los te denken van henzelf. Hoe eenzaam en verlaten ze zich ook mogen voelen, alles heeft betrekking op hen. Maar uiteindelijk blijken het toch allemaal zorgen om niets te zijn, symptomen van een aan overvoeding en vrije tijd ten onder gaande wereld. Wanneer de vrouw met haar vermeende hartritmestoornissen naar de dokter gaat, zegt deze dat het allemaal volkomen normaal is. Je hebt meer kans om te sterven onder een bus dan aan je hart, lacht hij nog. Wat niet veel later ook bijna gebeurt wanneer de vrouw met haar autootje onder een op hol geslagen stadsbus terechtkomt. En meteen steekt het realiteitsbesef opnieuw de kop op. Ze verliest er weliswaar een been bij, maar ze is ook verlost van haar kankerfantasieën.

Marnix Verplancke

Mannen spelen slechts zelden een echte hoofdrol bij Simpson en als ze dat al doen, zijn het steevast verwaande domoren

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234