Zondag 09/08/2020

Helden van de wansmaak

De Nicole & Hugo van de kunstfotografie, dat zijn Pierre et Gilles. Het Parijse duo verwart homokitsch met religie en Stromae met Batman. In Brussel hangt nog tot 5 juli hun beste werk te blinken, zo toonden ze ons zelf tijdens een rondleiding.

Charles & Ray Eames. Gilbert & George. Sonia & Robert Delaunay. Christo & Jeanne-Claude. Creatieve koppels genoeg die bed én studio delen. Maar Pierre & Gilles zijn na veertig jaar samenwerken minstens even beroemd als de sterren die ze fotografeerden in hun Parijse woning.

Net als bij de beste koppels is hun rolverdeling na al die jaren wat vastgeroest. Pierre Commoy (64) maakt de foto's, Gilles Blanchard (61) fabriceert de decors en overschildert de beelden. Of beter gezegd: 'iconen', want het duo grabbelt gretig in de religieuze kitsch. Ze laten zich inspireren door heiligenbeelden, huilende madonna's, maar net zo goed door hindoeïstische goden. Met een sausje van Holly- of Bollywood-glamour erover smaken hun fotoschilderijen zeemzoet. Of is dat maar schijn?

"We hadden geen enkele moeite om twintig fotoschilderijen te kiezen voor de expo Iconisch in Maison Particulière", zeggen Pierre & Gilles in koor. In het private kunstencentrum in hartje Brussel hangen hun werken tussen hedendaagse kunstwerken, foto's, striptekeningen en oude meesters. "Het enige wat we maken, zijn iconen, al bijna 39 jaar lang. Onze beelden overschrijden religies, culturen, leeftijden en gender."

Het woord 'icoon' is stilaan uitgehold. Het wordt te pas en te onpas gebruikt. Wat is een icoon nog voor jullie?

Pierre: (lange stilte) "Een geïdealiseerd portret dat het hele levensverhaal van één persoon in één beeld vertelt."

Gilles: "Eerst waren iconen zuiver religieus. Maar later gold de term ook voor modeontwerpers, mannequins, zangers, stripfiguren, superhelden en sportlui. Nu zijn zelfs doodgewone Parijse bedelaars of Roma-straatmuzikanten het icoon van hun eigen leven."

Pierre: "We fotograferen zulke armetierige figuren in onze studio als goddelijke personages. Het gaat ons om dat contrast, die kitscherige tristesse.

"Onze fascinatie voor iconen hebben we te danken aan onze christelijke opvoeding, denk ik. Sint-Sebastiaan is zo'n aantrekkelijke heilige. Hij wordt naakt vermoord door pijlen, omdat hij christen is. In één beeld zie je zowel lijden en pijn als extase en schoonheid."

Gilles: "Tijdens onze eerste reis naar India, in 1979, zagen we totaal andere iconen: heiligenbeelden met felle kleurtjes. Heel naïef, maar veel minder zwaar beladen dan bij ons. Het leken bijna sterren uit Bollywood, een filmgenre dat we ook tijdens die reis ontdekten. Die mengeling van religie en populaire cultuur heeft onze beeldtaal enorm beïnvloed."

In jullie foto's lijkt de wereld wel een ideale plek, vol mooie, glamoureuze mensen met perfecte lijven. De waarheid is helaas anders. Zijn jullie daar blind voor?

Gilles: "Kijk maar eens goed: in onze geïdealiseerde versie van Hollywood is niet iedereen altijd gelukkig. Onze versie van Batman toont de sporen van geweld op zijn gespierde rug. Zijn masker valt af: hij is ook maar een fragiele superheld die geconfronteerd wordt met zijn angsten. De wereld is keihard, wij tonen net zo goed het lijden als de liefde en de tederheid."

Pierre: "Ons werk zit vol contradicties, net als de mens zelf. We zijn allemaal heel breekbaar en fake. En als het erop aankomt, is iedereen alleen."

Zegt het glamourkoppel dat al sinds 1976 samen is.

Gilles: "Juist ja, we ontmoetten elkaar bij de opening van de Parijse Kenzo-boetiek. Ik kende veel volk in de modewereld, Pierre was een artistieker type. Na een paar maanden begonnen we samen te werken. Ik gaf ideeën voor zijn foto's, hij voor mijn decors en installaties. Sindsdien zijn we een onafscheidelijk duo."

Pierre: "Er hebben er al veel geprobeerd om ons uit elkaar te rukken. Ze wilden altijd met een van ons beide samenwerken. Zulke aanvragen hebben we altijd geweigerd. We voelen ons goed samen. Waarom zouden we dat moeten veranderen?"

Gilles: "Alle shoots gebeuren bij ons thuis. Dat stelt onze modellen ook op hun gemak, merk ik. Ze zien dat onze stijl bij onze leefwereld past. Wij wonen letterlijk in onze decors, hè. Onze kelder staat propvol dozen met de gekste rekwisieten. Van plastic bloemen, tot matrozenkostuumpjes en blinkende pailletten.

"Tijdens elke reis kopen we decorstukken. Prachtige flashy kralensnoeren kun je bijvoorbeeld vinden in Bangkok. Die kwamen bijvoorbeeld perfect van pas voor onze foto met Stromae."

Al in 1977 kregen jullie de eerste grote opdrachten:

portretten van Andy Warhol, Salvador Dalí en Iggy Pop. Hoe flikten jullie dat?

Pierre: "Dat was in opdracht van het blad Façade. In die tijd waren er in Parijs heel wat underground modebladen, die grote namen voor hun lens kregen. Nu zou dat niet meer kunnen, maar toen waren die sterren heel toegankelijk.

"Warhol hing in de jaren 70 veel rond in Parijs. Omdat hij, net als wij, van cowboys hield, wou hij ons absoluut eens ontmoeten. Tijdens de fotosessie was hij heel meegaand. Dalí's vrouw was dan weer onuitstaanbaar jaloers, toen we haar man moesten fotograferen met een prachtig model. En Iggy Pop, die was poedelnaakt."

Gilles: "We hadden 's ochtends een afspraak op zijn hotelkamer. Toen we aanbelden, lag hij dronken in bed met een groupie. Hij trok snel een wit hemd aan en greep de lederen das van Pierre. We fotografeerden hem tot aan zijn middel. Want daaronder had hij helemaal niks aan. Rock-'n-roll à fond."

Pierre: "Het is waar dat we snel grote namen konden fotograferen. Maar het succes hebben we niet gratis gekregen. Vergeet niet dat de beeldende kunst eind jaren 70 heel conceptueel was. Fotografie bleef klassiek, vaak zelfs nog zwart-wit. En wij kwamen af met onze beschilderde portretten in knalkleuren. Het regende kritiek, maar dankzij een paar modemensen die in ons geloofden, waaronder Thierry Mugler, konden we overleven."

Vanaf medio jaren 80 kwamen de filmsterren, zangers, modefiguren en gay-iconen aan de lopende band bij jullie over de vloer. Madonna, Marilyn Manson, Jean-Paul Gaultier, Naomi Campbell... Hoe krijg je Kylie Minogue in een nonnenpakje op een schommelpaard?

Gilles: "Het zijn vaak onze modellen zelf die met het idee komen. Als we geen creatieve klik voelen, dan maken we geen portret. Ook al is die persoon zeer beroemd.

"Een foto is altijd een avontuur from scratch. We doen ook alles zelf, van decorbouw tot belichting en styling. Er komt altijd een dosis improvisatie aan te pas. Als we op voorhand zouden weten waar we zullen eindigen, zouden we er wellicht nooit aan beginnen."

Pierre: "De grootste sterren zijn bij ons gepasseerd. Maar we hebben er ook een paar gemist. Zo mochten we een cd-hoes voor zangeres Dalida fotograferen, maar twee dagen voor de portretshoot pleegde ze zelfmoord."

Onlangs nodigden jullie Stromae uit in jullie studio. Hoe verliep de sessie?

Gilles: "Un type adorable."

Pierre: "Et très aimable. Wat een fascinerende kop heeft hij toch: een perfect volwassen kind. Aan zijn videoclips te zien, leek hij zwaar gemaquilleerd. Maar toen hij in onze studio aankwam, had hij zo'n prachtige huid dat we niks moesten maskeren.

"Hij is de hele dag bij ons gebleven, hij was blij te ontdekken hoe wij samenwerkten, zei hij. Super dat hij ook echt zijn tijd nam, sommige sterren zijn veel gehaaster tijdens de shoots."

Gilles: "We dachten hem te portretteren met zijn alom bekende strikje. Maar hij wou per se zijn Hawaï-hemd van zangeres Césaria Évora dragen. Hij houdt zo van haar Kaapverdische treurmuziek, dat hij zelfs een song naar haar vernoemde. Césaria stierf in december 2011, vandaar dat Stromae glycerinetranen huilt. Al refereert zijn verdriet ook naar zijn moeilijke jeugd. Je voelt die zoetzure clash ook in zijn muziek: zijn songs klinken heel positief, maar hebben tegelijk heel trieste teksten."

Op de bovenste verdieping van Maison Particulière, eigenlijk een herenhuis waar kunst uit privécollecties in huiselijke sfeer wordt geëxposeerd, hangen jullie hilarische zelfportretten. Een vleugje zelfspot tussen al die serieuze kunst?

Gilles: "In het midden van dat ensemble hangt een vals zelfportret dat we onlangs maakten: we huurden twee acteurs om te poseren zoals we er in 1978 uitzagen. Het portret van een koppel dat de eeuwige jeugd niet meer heeft."

Pierre: "Rond dat portret hangen allemaal foto's die we van onszelf lieten maken op reis. Meer bepaald in van die aftandse portretstudios. Die kun je nog wel vinden in Marokko, India of Thailand. We steken dan ons hoofd door een gat of poseren als een getrouwd koppel in een auto van karton.

"We schilderden achteraf niks bij op die foto's, de bijkleuringen gebeurden ter plaatse in de studio. Het zijn reissouvenirs uit onze privécollectie, die normaal gewoon in onze woonkamer hangen."

Gilles: "Ja, daar is nu een lelijke kale plek aan de muur, zeg."

Pierre: "Kijk maar eens in de kelder, we vinden heus wel iets om op te hangen."

'Iconisch', nog tot 5 juli in Maison Particulière, Kasteleinstraat 49 in Elsene, maisonparticuliere.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234