Donderdag 21/01/2021

Analyse

Helaas overleeft IS ook zonder kalief

Beeld AP

Abu Bakr al-Baghdadi (43), leider van Islamitische Staat, zou ernstig gewond zijn geraakt bij een Amerikaanse luchtaanval. Het Pentagon onderzoekt of de man mogelijk al dood is. Als dat het geval is, dan betekent dat niet meteen het einde van IS. De rigide structuur van de organisatie kan tegen een stootje, zelfs een decapitatie. Voor even toch, en zeker als de politieke situatie in Irak niet verbetert.

Sinds de anti-IS-coalitie begon met luchtaanvallen op Irak, was het slechts een kwestie van tijd voor ook Abu Bakr Al-Baghdadi, het belangrijkste doelwit, werd getroffen. De eerste keer dat de IS-leider dood werd verklaard na een aanval, in september, bleek vals alarm. Of de luchtaanvallen van afgelopen vrijdagnacht wel doel hebben getroffen, is nog de vraag. Volgens het Amerikaanse leger was de operatie gericht tegen een bijeenkomst van IS-leiders. Bij de operatie werden tien gepantserde voertuigen vernietigd nabij het Iraakse stadje al-Qaim, aan de grens met Syrië. Het Amerikaanse leger bevestigde de bomaanslag, maar zei ook voorlopig nog niets te kunnen zeggen over de mogelijke verwonding of dood van IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi. De nieuwszender Al Arabiya citeerde lokale bronnen die verklaarden dat Al-Baghdadi in 'kritieke toestand' was. Wel zou volgens sommige media, Abu Suja, een belangrijke raadgever van Al-Baghdadi, zijn gedood.

IS zelf houdt vol dat de grote leider nog leeft. De woordvoerder van IS, Abu Mohammed al-Adnani, stuurde gisterenavond een tweet waarin hij Al-Baghdadi een spoedig herstel toewenste. Daarmee laat hij uitschijnen dat de topman niet dood maar wel gewond is. Dat zou, hoe bizar dat ook klinkt, een nog groter probleem kunnen leveren dan zijn dood. Volgens de islam moeten kaliefen gezond zijn, vrij van enige handicap. Dat was Al-Baghdadi ook toen hij zich in juni tot kalief verklaarde. Maar wat moet er gebeuren als Al-Baghdadi een been verliest en dus fysiek gehandicapt geraakt in de strijd? Mag je een kalief opzijzetten als hij nog niet dood is? Als dat de situatie is, zal menige moslimgeleerde zich hierover het hoofd breken. Want duidelijke antwoorden zijn er niet.

Beeld New York Times/Daily Mail
Beeld AP

Wraak voor dood van leider

Voor het Westen zou de dood van IS-leider en zelfverklaarde kalief Al-Baghdadi goed nieuws zijn, toch voor even. Net zoals de dood van Osama bin Laden zorgde voor een zucht van opluchting, zou de druk op Obama's schouders wat afnemen. Maar wat zou dat betekenen voor IS? Welke implicaties zouden zijn dood hebben op de strijd van de terroristen in Syrië en Irak? Als Al-Baghdadi vrijdagnacht gedood werd, zou er een strijd om zijn opvolging kunnen uitbarsten en die kan leiden tot chaos binnen de organisatie. Waarmee niet meteen gezegd is dat dat het einde betekent van IS. Althans niet op korte termijn.

Immers: de structuur van IS kan wel tegen een stootje, mogelijk zelfs tegen een decapitatie. Is Al-Baghdadi de grote man boven alles, dan ligt de operationele gang van zaken vast in een netwerk van adviseurs en adjuncten. De meesten daarvan hebben zich de afgelopen maanden ook bewezen in de strijd. Terwijl de kalief het geheel bewaakt, is de strijd in Irak en in Syrië in handen van respectievelijk Abu Muslim al-Turkmani en Abu Ali al-Anbari. Onder hen zijn er telkens twaalf 'IS-provinciegouverneurs' actief. Bekend is ook dat zowel in zijn Oorlogsraad als in zijn Raad van adviseurs mannen zitten die een verleden hebben in het Iraakse leger en die hun kennis en kunde op strategisch militair vlak ook meenamen toen ze overliepen naar IS. Meer onderaan de organisatie zijn er een pak mannen die ervaring hebben in andere conflicten, van Tsjetsjenië tot Afghanistan en Libië, en die zullen blijven mobiliseren en de strijd mogelijk zelfs opvoeren. Het motief van hun strijd zou dan, naast de expansie van het kalifaat, de wraak op Al-Baghdadi's dood zijn.

Wat meespeelt, is ook dat het IS-verhaal het verhaal van een islamitisch kalifaat is, en niet zozeer dat van het individu Al-Baghdadi. Hijzelf gaf zijn vervangbaarheid al aan toen hij het kalifaat aankondigde: "Ik ben verkozen boven u, maar ik ben niet de beste of moreel de meest excellente onder u."

De vele kleinere en grotere terreurorganisaties die intussen trouw zwoeren aan IS, deden dat in de eerste plaats aan het kalifaat en niet zozeer aan Al-Baghdadi. Wordt IS de gevaarlijkste terreurorganisatie ter wereld genoemd, dan heeft de IS-leider niet dezelfde invloed (gehad) als een Osama bin Laden. Zijn dood heeft amper invloed gehad op Al Qaida: toen hij door Navy Seals werd doodgeschoten, was het netwerk nog maar een fractie van vroeger. Maar Bin Laden zelf blijft, meer dan drie jaar na zijn dood, inspireren en nieuws genereren. Of Al-Baghdadi zo lang zal herinnerd worden en inspireren? De kans is klein. Van charisma konden we hem tot nu toe niet verdenken, eerder van zelfopgelegd enigma. Niemand kent de man. Hij figureerde een keer in een video, en dat was toen hij een vrijdaggebed voorging, begin deze zomer. Een interview heeft hij nog nooit gegeven en er zijn hoop en al drie foto's beschikbaar van de man: twee waarop hij eruitziet als een pas gearresteerde boef en een waarin hij zijn kalifaatsverklaring aflegt, met lange baard en zwart kleed.

Verse terroristen

Abu Bakr Al-Baghdadi kwam zelf trouwens aan het roer van IS na een decapitatie. De organisatie die vroeger ISI (Islamitische staat in Irak) heette, had in 2006 een andere leider, met name de charismatische Abu Mussab al-Zarqawi. Die kwam in 2006 om nadat de VS twee bommen van meer dan 200 kilo dropten op het huis waar hij zich schuilhield. Er volgde een andere leider, die ook werd uitgeschakeld. En vanaf 2010 werd Al-Baghdadi de chef. Hij kon de groei van ISI verzilveren, enerzijds door de onbekwaamheid van het Iraakse leger en anderzijds door de Iraakse regeringspolitiek - die soennieten benadeelde - en gefrustreerde en militante jongeren. Even later zorgde ook de oorlog in Syrië voor nieuw bloed in de vorm van verse terroristen uit heel de wereld.

Dat met de dood van Al-Baghdadi het IS-verhaal niet meteen afgelopen is, vreest ook de Britse stafchef, generaal Nick Houghton. Hij verklaarde dat met de terreurorganisatie pas definitief komaf kon worden gemaakt in een geheel van maatregelen. "Er zullen nieuwe leiders opstaan", zei Houghton aan BBC. "Net omwille van de potentiële aantrekkingskracht van hun kromgetrokken ideologie. Tenzij we de politieke dimensie van de strategie aanpakken, heeft IS het potentieel om te vernieuwen en zeker om haar leiders te vernieuwen."

Houghton wees voor de politieke dimensie op de aanpak van de nieuwe Iraakse premier Haider al-Abadi. Diens regering moet van de internationale gemeenschap een inclusieve politiek voeren en de soennieten ook bij de besluitvorming betrekken. IS kon, onder haar vorige naam ISI, immers floreren in een land waar het Koerdische noorden autonoom was en waar de rest van het land gebukt ging onder de scherpe strijd tussen sjiieten en soennieten. De regering van de vorige sjiitische premier Noeri al-Maliki had, na het vertrek van de Amerikanen, geen enkele poging ondernomen soennieten ook te betrekken in het kabinet. Sjiieten gingen lopen met de invloedrijkste overheidsjobs, zodat soennieten steeds meer gefrustreerd geraakten en de steun voor extremistische soennitische organisaties als ISI kon groeien.

Laatste kans voor Irak

Maar de nieuwe regering heeft met zijn verzoeningspogingen een enorme taak voor de boeg. De gezant die voor de verzoening werd aangesteld, Iyad Allawi, zegt dat hij vreest voor de toekomst en de eenheid van zijn land. "Dit is de laatste kans voor Irak om te overleven als eenheid", zei hij afgelopen weekend in de Britse krant The Guardian. Als zijn pogingen niet lukken, groeit de kans dat Irak volledig uit elkaar valt, met nog meer geweld en bloedvergieten in de regio. En dat is een klimaat waarin een organisatie als IS, of een andere terreurorganisatie, goed in gedijt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234