Dinsdag 22/10/2019

'Heini' beval executies vlak voor het slapengaan

Hij keek eerst toe hoe vierhonderd Joodse vrouwen werden vergast om later aan te schuiven bij een feestmaal. Slechts één gruwelijke dag uit het leven van SS-leider Heinrich Himmler. Zijn verloren gewaande dagboeken zijn nu teruggevonden.

Een urenlange massage. Daar geniet Heinrich Himmler, leider van de SS en op Adolf Hitler na de machtigste man in het Derde Rijk, van op 3 januari 1943. Enkele uren later zou hij uiterst snel reageren als hij verneemt dat tien Poolse politieagenten gedeserteerd zijn. Waar zij, zo geeft hij zijn ondergeschikten mee, geëxecuteerd moeten worden, daar moeten hun families worden overgebracht naar het vernietigingskamp Auschwitz. Het is slechts één dag uit het leven van het nazikopstuk, zoals die staat beschreven in recent teruggevonden dagboeken waar de Duitse krant Bild uitvoerig over bericht.

In de jaren 90 waren wel al de dagboeken uit 1941, 1942 en 1945 opgedoken. Maar deze documenten, die de jaren 1938, 1943 en 1944 beschrijven en eind volgend jaar worden uitgegeven in boekvorm, leken voorgoed verloren te zijn nadat ze aan het einde van de oorlog geconfisqueerd waren door het Rode Leger. Uiteindelijk werden ze door onderzoekers van het Duits Historisch Instituut in Moskou aangetroffen in het archief van het Russische ministerie van Defensie in Podolsk, een stad ten zuiden van Moskou.

Ideologische overtuiging

Op zo'n duizend pagina's wordt duidelijk hoe Himmler, die in mei 1945 in Britse gevangenschap zelfmoord pleegde door een cyanidecapsule kapot te bijten, zijn dagen vulde. Hij ontmoette geregeld topambtenaren, sprak SS-generaals toe, ontving buitenlandse leiders als Benito Mussolini en bezocht concentratiekampen. Zo gaat Himmler op 2 februari 1943 naar het concentratiekamp Sobibor, waar hij langer zou blijven dan verwacht om toch nog de vergassing van vierhonderd vrouwen en meisjes te aanschouwen. Later die avond woonde hij een speciaal voor hem georganiseerd feestmaal bij.

"Wat hier tot uiting komt, is dat achter zijn daden een sterke ideologische overtuiging schuilging", zegt historicus Rudi Van Doorslaer, eveneens directeur van het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij. "Hij was ervan overtuigd dat er foute elementen aanwezig waren in de maatschappij en dat zij dat zogeheten kwaad wegsneden. Wij gruwelen daar logischerwijs van, maar Himmler was ervan doordrongen dat hij het juiste deed."

Brede plaatje

Het zou de opeenvolging van alledaagse gebeurtenissen gecombineerd met gruwelijkheden verklaren. In de documenten zelf, die zijn opgesteld door zijn adjudanten, wordt nergens ingegaan op Himmlers gevoelens of gedachten. Die werden wel duidelijk uit zo'n zevenhonderd persoonlijke brieven, die tweeënhalf jaar geleden opdoken. "Ik ga naar Auschwitz. Kusjes, jouw Heini", schreef hij bijvoorbeeld aan zijn vrouw Marga. Zulke boodschappen ontbreken dus in de dagboeken. Wel wordt duidelijk dat hij zich ontspande door te kaarten, een film te draaien of naar de sterren te kijken.

"We krijgen hierdoor een beter begrip van de laatste fase van de oorlog", zegt Nikolaus Katzer, directeur van het Duits Historisch Instituut dat de authenticiteit van de documenten vaststelde, in The Times. "De informatie is tamelijk droog en niet bijzonder betekenisvol, maar geeft wel talloze nieuwe details prijs die ons toelaten om het brede plaatje te schetsen. Juist daarom is het een zeer belangrijke getuigenis."

Het laat historici ook toe om sommige betekenisvolle dagen verder in te kleuren. Een van de belangrijkste notities hebben in dat licht betrekking op 4 oktober 1943. Op die dag houdt Himmler in het Poolse Poznan een toespraak op een bijeenkomst van SS-leiders. In de bezette stad spreekt hij expliciet over de Holocaust, iets wat tot dan toe geen enkel nazikopstuk had gedaan. "Onder ons moeten we er openlijk over spreken, maar we zullen het er nooit publiekelijk over hebben. Ik doel nu op de evacuatie van de Joden, de vernietiging van het Joodse volk."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234