Zaterdag 29/01/2022

Heerlijke huiselijke geuren

In West-Europa dringen vluchtige oliën langzaam de huishoudens binnen. Via oliebranders, aromatische plug-ins, cosmetische verzorgingsmiddelen, schoonmaak- en wasproducten en allerhande verstuivers garanderen ze wie thuis is een fluïde, ontspannen sfeer. Een kennismaking met het nieuwste antistressmiddel, dat al eeuwen bestaat.

Vluchtige oliën maken deel uit van de Amerikaanse geschiedenis. Toen dokter en apotheker John Pemberton in mei 1886 Coca-Cola uitvond, gaf hij aan zijn nieuwe 'zenuwentonic' smaak met de vluchtige oliën van sinaasappel, citroen, nootmuskaat, kaneel, koriander en neroli. Deze dosis smaakstoffen staat bekend onder de noemer '7X', wat meteen de vraag doet rijzen wat het zevende ingrediënt dan wel was; men suggereerde vanille-extract of limoenolie. Auteurs Mark Pendergast (For God, Country and Coca-Cola) en William Poundstone (Big Secrets) dachten zelfs aan lavendelolie. Aangezien de juiste formule van het drankje geheim is, is niet met zekerheid te zeggen om welke vluchtige oliën het juist gaat. Maar wat wel zeker is, is dat de voedings- en drankenindustrie zonder vluchtige oliën nergens zou staan. Het volstaat om de lijst van ingrediënten te lezen op de etiketten van producten in de supermarkt om te zien dat vluchtige oliën universeel gebruikt worden. Een simpel voorbeeld: pepermunt en groene munt (de zogenaamde 'spearmint') worden in kauwgom verwerkt.

Vluchtige oliën worden voorts gebruikt in de cosmetische industrie en tegenwoordig ook volop in allerlei huishoudelijke producten. Voorbeelden daarvan zijn de recente allesreinigers en wasverzachters met bijvoorbeeld lavendel- en vanillegeur. Waarom vluchtige oliën net nu aan dergelijke producten toegevoegd worden? De consument schijnt steeds meer te vragen naar pure producten met natuurlijke geuren, in tegenstelling tot de chemisch samengestelde geuren die op de markt zijn. Daarom benadrukt de fabrikant tegenwoordig graag dat zijn producten vluchtige oliën bevatten. Niet dat die toepassing nieuw is; evenmin als het nieuw is om vluchtige oliën in het algemeen in allerlei producten te verwerken.

Wellicht is de cosmetische toepassing de oudste. Schoonheden uit de oudheid deden al hun voordeel met aftreksels van planten. Cleopatra wendde ze aan om haar kans op liefde te vergroten. Naar het schijnt liet ze de zeilen van haar koninklijke schuit in rozenessence dopen, zodat het aroma op de wind langs de Nijl zou drijven en aldus haar komst bij Marcus Antonius lang op voorhand aankondigde. Koninklijke vrouwen weten al lang wat vluchtige oliën voor hen kunnen doen. Dankzij hun maatschappelijke status konden ze er ook altijd aan geraken. Cleopatra legde onmetelijke tuinen in uitsluitend met het doel planten te hebben om er vluchtige oliën uit te persen. Elizabeth I, koningin van Engeland, in de zestiende eeuw, en Victoria, dito in de negentiende eeuw, gebruikten reusachtige hoeveelheden lavendelolie. De eerste wellicht om insecten van allerlei slag ver weg te houden; de tweede tegen wat voor ongemakken dan ook gedurende haar regeerperiode van vierenzestig jaar. Beiden hadden trouwens het geluk dat lavendel in Norfolk goed te kweken valt.

Ook wijlen prinses Diana werd regelmatig gesignaleerd terwijl ze op weg was naar een sessie aromatherapie, zoals het gebruik van vluchtige oliën vandaag trendy genoemd wordt.

Van vluchtige oliën wordt al melding gemaakt in de allereerste apothekersboeken. De medische wetenschap maakt nu nog steeds dankbaar gebruik van deze rijke en gevarieerde schat. Terwijl regenwouden en andere habitats verder uitgeput worden, haasten laboratoria zich om onderzoekers naar alle uithoeken van de wereld uit te sturen om er de medische informatie te vergaren die nodig is om in de toekomst geneesmiddelen te maken maar die evenzeer verloren dreigt te gaan.

Vluchtige oliën zijn dus niks nieuws. Evenmin zijn ze een voorbijgaande gril. Vroeger kon men echter niet aantonen dat ze ook echt werkten. Vandaag ligt dat anders: vluchtige oliën worden aan talrijke onderzoeken onderworpen waarvan de resultaten in tal van wetenschappelijke tijdschriften gepubliceerd worden. Door die onderzoerken is vast komen te staan dat vluchtige oliën werken, mits ze juist gebruikt worden.

Maar hoe werken ze dan? Hoe kan het dat ze invloed hebben op het menselijk lichaam? Op twee manieren: via de neus en via de huid. De aroma's van deze oliën zijn dus vluchtig. De aromatische moleculen zweven de neusgaten binnen en komen zo in contact met de zenuwen van het reukorgaan. Wanneer ze de receptoren van die zenuwen bereiken volgt er een reactie die de hersenen aan het werk zet. Worden de oliën door de mond ingeademd, dan komen ze in de bloedsomloop, de luchtpijp en de longen. Omdat de moleculen van vluchtige oliën zo klein zijn, kunnen ze ook via de huid het lichaam binnendringen. Het staat vast dat ze dat doen; het bewijs daarvan werd gevonden door een wetenschappelijk onderzoek van zweet, faeces, urine en adem. Men ontdekte ook dat de ene vluchtige olie anders uitgescheiden wordt dan de andere: sandelhout kan in urine gevonden worden, wat kan betekenen dat deze olie inwerkt op het urinesysteem, inclusief de blaas. Look daarentegen wordt letterlijk uitgeademd en uitgezweet.

Vluchtige oliën hebben tientallen toepassingen. In de Verenigde Staten is het gebruik al enorm gepopulariseerd en dus ook wijd verspreid. Je kunt er geen gebouw of winkel meer binnenstappen of er hangt wel een lekker geurtje; in hotels gebruikt het personeel vluchtige oliën in verstuivers om bedlinnen en tapijt (!) rijkelijk een ontspannende fragrance mee te geven. De bekendste toepassing hier is voorlopig de cosmetische: massageoliën zijn de duidelijkste voorbeelden, crèmes en bad- of douchegels met een of andere verwijzing naar aromatherapie op het etiket zijn een ander voorbeeld. Het bekendste cosmeticamerk dat met vluchtige oliën werkt is Aveda, een naam waarin niet zonder reden verwezen wordt naar Ayurveda. (De Ayurveda, of de leer van het volledige leven, werd neergeschreven in 900 voor Christus in het oude Indië en bevat zowel beschrijvingen van ziektes als informatie over kruiden en planten. De Ayurveda benadert gezondheid als een holistisch gegeven en combineert psychologische, lichamelijke en spirituele therapieën in een gezonde levenswijze. Vluchtige oliën maken daar al eeuwenlang een onderdeel van uit.) Maar Aveda, net als de Body Shop, heeft ook producten voor huiselijk gebruik: kaarsen bijvoorbeeld en vluchtige oliën voor branders. The Body Shop biedt inmiddels keuze uit tien oliën: lavendel, geranium, pepermunt, eucalyptus, sandelhout, ylang ylang, kamille, rosemarijn, limoen en bergamot.

Het thuisgebruik van vluchtige oliën heeft zo zijn voordelen. Veel oliën hebben bijvoorbeeld ook antiseptische eigenschappen. Wanneer ze toegevoegd worden aan warm water kunnen ze gebruikt worden als schoonmaakmiddel voor keuken en badkamer. Ze ruiken niet alleen lekker: lavendel bijvoorbeeld verheft de geest en geneest snijwonden op handen; geranium werkt ontspannend op het gemoed en reguleert de bloedsomloop.

Luchtverfrissers met vluchtige oliën zijn derwijze gemaakt dat het volstaat ze toe te voegen aan lauw (lichtjes dampend) water waarmee de planten bespoten worden. Een papieren tissue of een watje met luttele oliedruppels besprenkeld, geeft kleerkasten en lades een frisse geur; lavendel houdt daarbij ook motten op afstand. Sommige mensen druppelen zelfs overdag een beetje pure vluchtige olie op hun kledij; in de zomer houdt lavendel zo muggen weg. Pure vluchtige olie van pepermunt in kleine recipiënten bij deuren zetten houdt dan weer de muizen buiten.

De oliën kunnen ook in tal van andere zaken in het huishouden verwerkt worden. Bijvoorbeeld in zelfgemaakte geurzakjes of reukbollen die dan aan kleerhangers kunnen worden bevestigd. Of in een kaars, zodat een favoriete geur de hele dag in huis kan hangen. Of het postpapier en de enveloppes in huis kunnen ermee besprenkeld worden, zodat de geadresseerde later ook mee kan genieten.

Een van de meest gewaardeerde aspecten van het gebruik van vluchtige oliën thuis is in elk geval dat ze de gelegenheid bieden om de woonomgeving te herscheppen in een plaats waar je je goed kunt voelen, en dat zowel lichamelijk als geestelijk. Voor wie van de natuur houdt, is het eigenlijk net alsof die binnenshuis gehaald wordt. Vooral stadsmensen zullen deze gewoonte zeker op prijs stellen. Het wordt immers steeds meer onmogelijk om, wanneer stress de bovenhand neemt, even in een lavendelveld te gaan lopen om de stimulerende geur op te snuiven. Een dergelijk gebruik van de natuurlijke omgeving behoort wellicht voorgoed tot het verleden. Toch verlangen veel mensen naar en hebben ze behoefte aan wat de natuur hen te bieden heeft. Vluchtige oliën helpen dat verlangen alleszins gedeeltelijk vervullen. Ze thuis gebruiken is niet alleen gemakkelijk en heilzaam, het is ook gewoon leuk.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234