Zaterdag 20/07/2019

Heelalspecialisten krijgen Nobelprijs natuurkunde

De Nobelprijs natuurkunde 2011 gaat naar astronomen die met metingen hebben aangetoond dat het heelal steeds sneller lijkt uit te dijen.

De Amerikaanse astronoom Saul Perlmutter ontvangt de helft van de prijs voor zijn theoretisch onderzoek naar de uitdijing van het universum, die volgens meetwerk van de Australiër Brian Schmidt aan sterexplosies steeds sneller verloopt. Schmidt deelt de helft van de prijs met de Amerikaan Adam Riess, die onder meer nauw betrokken is bij de Hubble-ruimtetelescoop.

Perlmutter (1959), verbonden aan het Lawrence Berkeley-laboratorium, leidde in 1988 een eerste team onderzoekers die de bewegingen bestudeerden van zogeheten type Ia-supernova's in verre melkwegstelsels. Zulke sterontploffingen hebben in theorie een vaste helderheid, zodat hun schijnbare helderheid bruikbaar is als afstandsmaat in het heelal. Tientallen sterrenstelsels bleken zo verder weg te staan dan verwacht.

'Alles is mogelijk'

Perlmutters eerste resultaten kunnen worden uitgelegd door aan te nemen dat het heelal met name de laatste miljarden jaren steeds sneller uitdijt. Onder astronomen was er eerst veel scepsis over de technisch zeer lastige metingen en hun interpretatie. Een kleine meetfout of verkeerde analyse zou ook de illusie van een versnelling kunnen wekken.

Begin jaren '90 zette de Australiër Brian Schmidt (1967), van de Australian National University, met onder meer Adam Riess van Johns Hopkins University (1969) een concurrerend onderzoek op. Ook zij besloten dat het uitdijen versnelt. In 1998 was die eerste bevestiging wereldnieuws. De laatste jaren is er steeds meer bewijs voor gevonden.

Volgens het Nobelcomite is de ontdekking van Perlmutter, Schmidt en Reiss nauwelijks te overschatten, aangezien kennelijk 95 procent van alle energie in het heelal tot nog toe over het hoofd was gezien. "Alles is weer mogelijk", stelde de toelichting dinsdag.

Nederlands astronoom Heino Falcke noemt de toekenning een volkomen logisch. "Hun werk heeft het wereldbeeld in de wetenschap fundamenteel veranderd", zegt hij. Hij noemt de implicaties bovendien ronduit intrigerend. Falcke: "Uiteindelijk zullen we in een heelal eindigen waarin we alleen nog ons eigen melkwegstelsel zien en verder een lege hemel. De ironie wil dat je dan geen spoor meer ziet van de oerknal."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden