Zondag 20/10/2019

Heel wat speelgoed weerspiegelt de realiteit niet

Dat viel ook Lyn Mikel Brown en Sharon Lamb op. De twee Amerikaanse universiteitsproffen psychologie publiceerden in 2006 het boek Packaging Girlhood: Rescuing Our Daughters from Marketers’ Schemes. Onlangs verscheen het vervolg: Packaging Boyhood: Saving Our Sons from Superheroes, Slackers, and Other Media Stereotypes. Is het dan zo erg gesteld met die stereotypes, vroegen we Brown. “Ja. Ouders van jonge kinderen vragen me vaak waar hun zonen stereotiepe ideeën over mannelijkheid vandaan halen en waarom meisjes vrouwelijkheid associëren met lang haar en roze. Dat heeft niets met biologie maar alles met cultuur te maken. Kijk eens rond in een speelgoedwinkel. Je ziet nog amper ‘genderneutraal’ speelgoed. Bijna alles is ofwel op jongens ofwel op meisjes gericht. Meisjesfietsen heten Bliss of Glitter Express, jongensfietsen Overdrive of Hulk. En jongens spelen met een Cars-bal, meisjes met een Prinsessenbal.”

En dat is niet goed?

Lyn Mikel Brown: “Het is te beperkend. Als ik op een gemiddeld verjaardagsfeestje acht van de tien meisjes in soortgelijke roze prinsessenjurken zie verschijnen, dan stel ik me vragen. Ook omdat veel speelgoed de realiteit niet reflecteert. Vrouwen zijn geen machteloze, passieve wezens meer.“Maar kijk eens naar het typische meisjesspeelgoed. Daarin staan meisjes meestal aan de zijlijn, te supporteren voor de actieve jongens. Typisch meisjesspeelgoed draait om het gezin, aantrekkelijk zijn en consumeren. Barbie, uiteraard, maar ook de Bratzpoppen. Polly Pocket biedt je zelfs de kans om je eigen shopping mall te bouwen. En dan is er de prinsessenrage, waarbij grootogige zandloperbeauty’s niets anders doen dan verlangen naar een prins. Meisjes worden aangemoedigd om sexappeal boven sport te verkiezen en liefjes boven hun vriendinnen. Al die beelden vernauwen het perspectief dat meisjes krijgen van hun mogelijkheden. “Jongens zijn niet beter af. Jongensspeelgoed is vaak overdreven macho. Denk maar aan die Transformers, zwaarden of brandweermankostuums. Jongens moeten stoer en gespierd zijn. Ze worden aangemoedigd om competitie boven teamwerk te verkiezen en cool te zijn in plaats van zichzelf. Emoties zijn uit den boze, en dan is er nog het player-aspect. Want ja, ook vierjarigen moeten vrouwenharten veroveren met T-shirts met ‘heartbreaker’ erop.”

Wat met Pippi Langkous, die toch tegen die stereotypes ingaat?

“Pippi Langkous is fantastisch, maar wel stokoud. Kijk naar Dora the Explorer, een kortgeknipt tekenfilmfiguurtje dat er normaal uitziet en avonturen beleeft. Uitstekend. Maar in de speelgoedwinkel wordt dat Prinses Dora, in badpakje en met lange haren. Of neem prinses Fiona uit Shrek. In de film kiest ze ervoor om groen en mollig door het leven te gaan, maar die waardevolle boodschap wordt van tafel geveegd als je in je Magic Box niet de groene, maar wel de betoverde, sexy Fiona vindt. “Onlangs stuurde een moeder een brief naar Pixar. Ze prees hun schitterende films, maar vroeg na twaalf films met mannelijke hoofdrolspelers een vrouwelijke held. Up heeft de avontuurlijke Ellie. Maar het zijn uiteindelijk toch haar verlegen man Carl en de kleine Russel die op avontuur gaan. En als ze een boeiende vogel tegenkomen, noemen ze die Kevin, ook al blijkt het een vrouwtje. Ik wil niet fanatiek klinken, maar dat is geen goede boodschap om te krijgen als je wilt opgroeien tot een vrouw die zich staande kan houden in deze maatschappij.”

Wij hebben Mega Mindy, een superheldin die, weliswaar in roze pak, boeven pakt en alle mannen te slim af is.

“Geweldig! Zoiets hebben wij niet. Ik ben fan van Hermelien uit de Harry Potterboeken. Een slim meisje dat zich wil bewijzen. Ze blijft haar eigenwijze zelf, en hoe langer de reeks duurt, hoe populairder ze wordt. Boeken in het fantasygenre zijn trouwens aanraders wegens niet stereotiep. Er komen stoere meisjes in voor, en veel jongens-meisjesvriendschappen.”

Is dit een conservatief complot tegen veranderende rolmodellen?

“Neen, het is een kwestie van winst. In de jaren zeventig en tachtig leefde het idee dat we ‘mensen’ zouden opvoeden - en niet jongens en meisjes - met veel neutraal speelgoed. Maar speelgoedbedrijven liggen niet wakker van het wereldbeeld dat ze onze kinderen voorschotelen, ze liggen wakker van hun omzet. “Alles draait vandaag om specifieke doelpublieken. Meisjes spelen inderdaad liever met poppen en jongens met auto’s, maar marketeers vergroten die kleine verschillen uit tot karikaturale stereotypes. Wat doet Lego, dat toch bij uitstek genderneutraal speelgoed produceert? Ze diversifiëren. Voor de jongens zijn er ingewikkelde constructies gebaseerd op superhelden, voor de meisjes prinsessenkastelen die een stuk minder ingewikkeld zijn om te bouwen, mét een boek vol verhaaltjes. Bovendien wordt zo de creativiteit ook tot nul herleid. Terwijl je je met Lego net geweldig kunt uitleven. Dat stoort me nog het meest: dat kinderen geremd worden in hun fantasie, omdat er overal mallen en vormpjes bij komen. Soms letterlijk, maar vaak ook psychologisch.”

Hebben de ouders dan geen invloed?

“Natuurlijk wel. Maar ouders zijn ook maar mensen en duidelijkheid is best makkelijk. Mijn dochter is een prinses, mijn zoon voetbalt. Dat is simpeler dan een dochter die Indiana Jones wil zijn of een zoon die juwelen ontwerpt. Ouders van meisjes, bijvoorbeeld, vinden die prinsessenwereld aantrekkelijk, omdat meisjes vandaag al jong geseksualiseerd worden, en die roze wereld nog gepast onschuldig lijkt. Maar dat zachtroze vloeit moeiteloos over in Hannah Montana, met sexy fuchsia en obsessies met uiterlijk, jongens en shoppen.”

Jongens hebben het volgens u nog moeilijker dan meisjes.

“Niemand zal de wenkbrauwen fronsen als een meisje vandaag een boekje met wiskunde-oefeningen leuk vindt, of een microscoop of een voetbal vraagt. Maar een jongen die een minikeuken of een modeontwerpboek wil, moet zich verantwoorden. Om verwarring te vermijden, grijpen jongens vaker dan meisjes naar dingen met een duidelijke boodschap. Transformers, dieren, ridders en auto’s. “Jammer, want uit ons onderzoek blijkt dat ook jongens geboeid zijn door verhalen en emoties. Uit onderzoek naar videospelletjes blijkt dat het niet per se het geweld is dat jongens aantrekt, maar ook de ingewikkelde plots. Daarom dat ook jongens die Twilight-films oké vinden. Ze zijn ook nieuwsgierig naar relaties.”

Is er reden tot paniek?

“Neen, want een van de verrassendste dingen die we ontdekt hebben, is dat kinderen ondanks alle marketing toch hun eigen ding doen. Meisjes gaan basketten in hun prinsessenjurk en jongens spelen met strijkparels. “Voor kinderen is alles nieuw, ze denken niet in stereotypes. Toch niet tot wij of de markt hen dat leren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234