Donderdag 25/04/2019

Deelsteps

“Héél hard werk. En moordende concurrentie”: iedereen jaagt ’s avonds op deelsteps

Charger Aman scant de stepjes van Bird, die hij bij hem thuis weer zal opladen. Beeld Eric de Mildt

De elektrische steps die je in Brussel en Antwerpen kunt huren, moeten ook weer opgepikt én opgeladen worden. Onze reporter racete een avondje mee als ‘charger’. “Dit is héél hard werk. En de concurrentie is moordend.”

Antwerpen-centrum, dinsdagavond. “Ken je de film Forrest Gump?” vraagt Aman. “Vandaag is het niet Forrest die moet lopen, maar jij. Run, Freek, run!” Een schaterlach vult de chauffeurscabine van de nog nagelnieuwe Opel Vivaro. Hij geeft me zijn smartphone, stuurt me de auto uit en wijst. “Daar staat er eentje.” 

Ik vlieg, als een trouwe soldaat die het bevel van zijn commandant blindelings opvolgt, de bestelwagen uit naar de elektrische step die Aman aanwees. Ik veeg het regenwater af dat de QR-code op het stuur vertroebelt en houd de telefoon boven de code. Ik klik op de grote paarse knop ‘Vangen’, waarna er een melding verschijnt die me vertelt dat de vangst gelukt is.

Dat is nog maar het begin. Ik stop de telefoon in mijn zak, rijd de step tot aan de achterkant van de wagen, open de deuren en schik de step bij de rest van de vangst. Ik steek nog even mijn hand op naar de chauffeur achter ons om hem te bedanken voor zijn geduld. Ik zie hem denken: “Wat bezielt die gast om rond 10 uur ’s avonds in het centrum van Antwerpen trottinettes in een bestelwagen te laden?”

Deel­steps ophalen om ze op te laden, dat is wat ik aan het doen ben. Chargen, zoals dat heet in het milieu. De deel­steps die aan het einde van de dag kriskras over de stad verspreid staan (en liggen), worden door vrijwilligers tegen betaling weer verzameld en opgeladen. Aman Tanweer, een 44-jarige vluchtelingenzoon uit Pakistan, doet het elke avond. Meestal samen met zijn vrouw, nu met mij. Een nachtje chargen levert hem ongeveer 90 euro op. Bruto.

Sinds kort zijn ze overal in Brussel en Antwerpen: elektrische steps om te delen, te gebruiken en weer achter te laten. Iedereen die over een smartphone en kredietkaart beschikt kan de tweewielers ontgrendelen en ermee door de stad rijden. Het kost 1 euro om de steps te ontgrendelen en dan betaal je 0,15 euro per gebruikte minuut. Stalplaats zoeken hoeft niet, je mag de steps overal in de stad achterlaten. Als er maar geen andere mensen over vallen.

Achter de deelsteps schuilen multinationale start-ups, zoals Bird (actief in Antwerpen) en Lime (actief in Brussel). Zij beweren dat ze een belangrijke factor zullen spelen in het ontwarren van de mobiliteitsknopen over heel de wereld. De elektrische steps zullen mensen helpen om hun auto links te laten staan.

De app van Bird toont aan waar de stepjes in de stad staan. Beeld Eric de Mildt

“Dit hoort gewoon thuis in onze stad”, reageerde Antwerps schepen van Mobiliteit Koen Kennis (N-VA) enthousiast toen Bird in oktober zijn eerste honderd steps in ’t Stad dropte. Ook investeerders zijn dol op het plan van de mobiliteitsbedrijven. Bird, de moeder der bedrijven van elektrische stepjes dat opgericht werd in 2017, is het lichtend voorbeeld. Geen enkel bedrijf ter wereld werd zo snel gewaardeerd op 1 miljard dollar als Bird.

Geliefd bij hipsters

Zelf ben ik een enthousiast gebruiker van de deel­step. Geen gedoe met aparte deelfietskaarten per stad meer. Als ik als Gentse Brusselaar in Antwerpen moet zijn, vind ik aan de De Keyserlei bij het Centraal Station altijd wel een Bird-step om ’t Stad in te duiken. Op zondagochtend leen ik een elektrische step om niet naar de dichtstbijzijnde, maar naar de lekkerste bakker in de buurt te rijden. Maar telkens vroeg ik me af: wie laadt die dingen op? Wie zorgt ervoor dat ik op zondag zorgeloos een brood kan halen?

Het antwoord: mensen zoals Aman Tanweer. Twee maanden geleden besloot hij om naast zijn hoofdberoep als bewakingsagent in de Grand Bazar in Antwerpen charger te worden. Kort door de bocht komt dat hierop neer: hij verzamelt vanaf 9 uur ’s avonds elektrische steps van Bird, laadt ze bij hem thuis op en zorgt ervoor dat ze voor 7 uur ’s ochtends weer in de stad gedropt worden.

Chargers worden betaald voor elke step die ze oppikken, thuis opladen en ’s anderendaags op de juiste plek terugzetten. Dat terugzetten doen ze in zogenoemde ‘nesten’: zones die Bird aanduidt op een digitale kaart waar de chargers de opgeladen steps mogen achterlaten. Bedrijven als Bird en Lime testen constant nieuwe zones uit om te kijken waar de steps het meest gebruikt worden.

Veel tijd om me te briefen voor mijn eerste jacht op ‘birdies’ is er niet. “Normaal doe ik dit samen met mijn vrouw, nu moet jij haar rol overnemen.” Ik lijk wel een scouts­jongetje dat tussen angst en opwinding zijn eerste dropping afwacht.

Wanneer we Antwerpen binnenrijden, moet ik de Bird-app openen. Daar verschijnt een digitale kaart van ’t Stad die te vergelijken is met Google Maps. Alleen staat deze map vol logo’s van Bird. Die vormen onze prooi.

“Ga eens door de app en zoek een plek waar er zes of zeven heel dicht bij elkaar staan. Dat is de ideale plek om te beginnen. Let wel op, ze moeten haast op elkaar plakken, anders zit er al snel honderd meter tussen.”

Na een vijftal minuten scrollen, stel ik voor om in de buurt van de hippe Marnixplaats te starten. Dat leid ik niet alleen af uit de bolletjes op de kaart. De laatste keer dat ik er was, viel ik haast over een exemplaar dat midden op het trottoir lag. “De hipsters gebruiken die birdies inderdaad graag”, grinnikt Aman. Maar het risico op een valse start is hem aan de Marnixplaats te groot. “Er zijn daar te veel restaurants. Het is goed mogelijk dat er net voor 9 uur nog een paar mensen wegrijden op steps.”

Reporter Freek heeft weer een ‘birdie’ te pakken. Beeld Eric de Mildt

Aman neemt de smartphone over. Na een keer of vier inzoomen op verschillende buurten, toont hij me een trosje Bird-logo’s ter hoogte van Bizie Lizie, een brasserie op de Vlaamsekaai. Het plan lijkt logisch: we vangen de zes steps voor de brasserie, en zetten dan onze jacht voort langs de Schelde.

Om 19u50 parkeren we zo dicht mogelijk bij onze doelwitten. Helaas. De Birds die we wilden vangen, zijn al ten prooi gevallen aan een concurrent. Een dame met kort haar en lange groene jas ziet ons naderen en zegt: “Te laat.” Ik heb niet meteen door wat ze bedoelt, maar Aman wel. Zij is ook een charger en heeft haar terrein al afgebakend. Ik schat haar een jaar of veertig.

Mocht ’t Stad de savanne zijn, dan had de vrouw geen schijn van kans tegen Aman. Hij had haar makkelijk kunnen wegjagen van het interessante plekje. Maar onder de chargers geldt een ongeschreven wet: wie eerst komt, eerst maalt. Aman maakt van de gelegenheid gebruik om zijn concurrentie te monsteren.

“En, hoe is het voor u?”

“Zwaar”, antwoordt ze kort. “Zwaar.”

“Hoeveel vang je er per keer?”

“Joa...”, de vrouw wikt haar woorden. “Een twintigtal.”

Aman knikt en wenst haar succes. Op de terugweg naar de wagen sakkert hij wat over de gemiste kans. “Maar we gaan vriendelijk blijven, hè.”

Hoeveel chargers er actief zijn in Antwerpen is niet duidelijk (Bird belooft die vraag nog te beantwoorden), maar dat het gloednieuwe beroep aantrek heeft, is niet overdreven. Ik vergezelde Aman twee­maal op zijn tocht. We botsten op vijf concurrenten. Van mensen die net als Aman met de wagen Birds oppikken, tot studenten die alles te voet proberen te regelen. Zo zag ik een jongeman die drie steps op elkaar stapelde en ermee vandoor reed. Hij zag me als een concurrent en wilde liever niet met me praten.

In andere Europese landen en in de VS zijn er grote online­fora gegroeid waar chargers hun ervaringen met elkaar delen, maar in België bestaan die groepen nog niet. Ik ontmoette Aman uiteindelijk via Facebook; hij probeert een Facebook­groep uit de grond te stampen om contact te leggen met andere chargers.

Gekleurde bolletjes

Terug naar onze jacht in Antwerpen. Iets verderop toont de app een aantal steps; zo moeten we ons initieel plan om de Schelde te volgen niet helemaal in de vuilbak gooien.

En dan is het wachten bij de steps. Wachten tot de neutrale Bird-logo’s veranderen in euroteken­tjes. Gebruikers kunnen tot 21 uur een step openen en gebruiken. Vanaf 21u01 sluit de dienst en verdwijnen de steps voor modale gebruikers van het scherm. Om 21u02 verschijnen er op de app plots allerlei gekleurde bolletjes. Het startsein voor Aman om de steps te scannen via de QR-code op het stuur. “Waarom werkt dat nu niet?” We proberen de tweede. Ook niet.

Dan valt Amans euro. “Er staan alleen oranje en rode eurotekens op. Bird probeert chargers in eerste instantie naar die steps te sturen.” Dat lijkt op het eerste gezicht ook interessant. De prijs om een oranje of rode step op te laden varieert tussen de 7 en 20 euro. “Maar die vind je heel moeilijk”, weet hij uit ervaring. Om 21u03 verschijnen er plots nog meer bollen, nu ook groene, waaronder de twee exemplaren waar we staan te wachten. De groene steps zijn elk 4 euro waard. “Die prijzen kloppen niet”, bromt mijn kompaan, “4 euro is in werkelijkheid 3,50 euro.”

Hij scant beide steps. Ik spring zoals afgesproken op mijn exemplaar en rijd richting de Schelde. Daar wacht ik mijn partner op bij de eerste steps die ik vind. Hij verzamelt eerst nog enkele exemplaren in de buurt. Het principe is eenvoudig: zodra Aman een Bird scant, is die in zijn bezit. Wanneer een concurrent de step nadien scant, krijgt die een melding dat het exemplaar al veroverd is. Het is belangrijk dat we alles volgens de regels doen die Bird oplegt. Zeker omdat Aman in de Bird-app onder verhoogd toezicht staat. Hij heeft al eens een step mee naar huis genomen die een concurrent had gescand.

“En ik heb ook al eens geprobeerd om voor 21 uur een aantal steps in de buurt bij elkaar te zetten, zodat ik ze vanaf negen uur gemakkelijk kon scannen.” Dat mag niet. Chargers die de regels overtreden, krijgen een waarschuwing en worden onder verhoogd toezicht gezet. Als ze zich dan nog misdragen, ontzegt Bird hen de toegang tot de app.

Aman speurt in zijn nieuwe bestelwagen naar ‘vrije’ deelsteps. Beeld Eric de Mildt

Dat wil Aman niet riskeren. Hij gelooft dat zijn nieuwe extra job veel toekomst heeft. Tot voor kort gebruikten hij en zijn vrouw een gewone wagen om Birds te vangen. “Daar konden maximaal zeventien steps in, in mijn nieuwe bestelwagen kan ik er nu zo’n dertig kwijt.” Hij kocht een bestelwagen ter waarde van 30.000 euro – die kost hem 300 euro per maand, verzekering niet meegerekend. “Maar als zelfstandige in bijberoep kan ik een deel van dat bedrag aftrekken en komt het totaal op ongeveer 17.000 euro. Mijn vrouw kan goed rekenen, we hebben dat allemaal goed bekeken.”

Ik moet ervoor zorgen dat mijn gastheer niet te veel vertraging oploopt door mij. Zodra hij komt aangereden, ga ik op zoek naar de volgende step en houd daar de wacht. In totaal scannen we een vijftiental steps. “Nu keren we best terug naar de wagen, dan kunnen we ze één voor één oppikken.”

Aman glijdt elegant door de kleine straatjes en weet elke bocht perfect aan te snijden. “Mijn vader had hier in de buurt een nachtwinkel”, legt Aman uit, “maar als je in de winkel zit, leer je de buurt niet kennen. Dankzij Bird doe ik dat wel.”

Aman gooit de portieren van de laadruimte open. “Op termijn bouw ik een systeem zodat je de steps er maar in moet schuiven. Voorlopig komt het erop neer slim te schikken.” Na mijn zevende of achtste step, begrijp ik waarom hij voor mij een flesje water heeft meegebracht. Hij biedt me plots ook handschoenen aan: “Hier, om uw schrijverspollekes te beschermen.”

Dit is zwaar werk. Niet alleen fysiek, ook mentaal. Aman moet constant zijn aandacht verdelen over vier zaken: de Bird-app die de prooien toont, de Waze-app die hem naar de aangeduide plek op de kaart brengt, het nog drukke verkeer in Antwerpen (vooral fietsers!) en zijn compagnon, die bij elke Bird uit de auto stuift en hem inlaadt.

En de Bird-app maakt het er niet gemakkelijker op. Er zweven veel ghosts rond in de applicatie, steps waarvan de app zegt dat ze er zijn, maar die je niet kunt vinden. Chargers verliezen er niet alleen tijd mee, het frustreert ook enorm. “Soms zie je dat mensen de steps thuis mee naar binnen nemen”, zegt Aman. “Ik bel weleens aan om de step terug te vragen.” Maar in vele gevallen is het niet in te schatten in welk gebouw de aangeduide step zich zou bevinden.

Zelf initiatief tonen

Van een charger in Brussel leren we dat onvindbare steps niet toevallig verstopt zitten. Hij vertelt ons in een chatgesprek dat hoarders, of vals­spelers, steps in een gebouw plaatsen. Zodra de Bird door een gebruiker of een andere charger niet gevonden wordt, kan je die in de app als onvindbaar aanduiden. Op dat moment stijgt de prijs van 4 naar 12 of zelfs 20 euro.

De Brusselse charger, die anoniem wenst te blijven, vindt dat de mensen achter Bird te weinig doen om zulke valsspelers eruit te halen. “Dit bedrijf wil enkel geld verdienen, wat de gevolgen ook zijn. Ofwel accepteer je de werkomstandigheden, ofwel stop je ermee. Er zal altijd iemand anders zijn die de job wil doen. Bird moedigt relaties tussen chargers niet aan. Iedereen is op zichzelf aangewezen.”

Aman wordt op straat constant aangeklampt door mensen die willen weten wat hij precies aan het doen is. Zo stopt er plots een Deliveroo-koerier aan de bestuurderszijde die Aman vraagt wat hij moet doen om zijn job te krijgen.

“Simpel, app downloaden, je gegevens ingeven samen met een btw-nummer en je krijgt aanwijzingen over hoe je verder te werk moet gaan.”

Net als maaltijden bezorgen is deelsteps verzamelen een typische micro­baan uit de nog nieuwe deel­economie. De mini-jobs trekken een divers publiek aan van studenten die een zakcent willen, avonturiers en semi­professionele ‘freelancers’ zoals Aman, die er echt geld mee willen verdienen.

Na de vangst worden de steps opgeladen bij Aman thuis. Vroeg in de ochtend moeten ze weer terug naar de stad. Beeld Eric de Mildt

Het is hard labeur voor een karig loon, maar zelf zit Aman daar niet zo mee. “Als je niet voor jezelf opkomt en zelf initiatief neemt, tel je niet mee in deze samenleving.” Zijn vader opende als eerste een nachtwinkel in Antwerpen die 24 uur op 24 open was, hij zelf is een van de eerste Bird-chargers van het land. Zijn ogen verraden trots wanneer hij het vertelt.

Op zich is hij niet ontevreden met zijn loon als bewakingsagent, maar Aman en zijn vrouw hebben een droom: de benedenverdieping van hun huis verbouwen. En dat kost veel geld.

“De birdies moeten op termijn mee die verbouwing betalen. Ik zou liever hebben dat mijn vrouw voor onze drie kinderen kan zorgen, maar ook zij werkt nu via dienstencheques om onze spaarpot te vullen.”

Het is ondertussen 22u30 en er zitten een dikke twintig steps in de laadruimte. Aan de Vlasmarkt zou er een exemplaar ter waarde van 12 euro staan. De opportunist in Aman kan het niet laten om toch eens te gaan kijken, maar we vinden niets. “Misschien staat hij in de voetgangers­tunnel”, opper ik. Na wat dralen aan de lift – gaan we naar beneden of niet? – besluiten we het op te geven. Mijn gids is teleurgesteld. “Kom, we gaan naar huis. We moeten ze ook nog allemaal uitladen. Het is schandalig dat Bird zo met de voeten van zijn chargers speelt.”

Die teleurstelling smelt als ijs voor de zon wanneer we bij toeval nog een viertal steps op onze route naar huis passeren. Het is gek hoe je ogen de straten constant scannen op vormen in de straat die een step zouden kunnen zijn.

Hopen op lime

Onderweg naar zijn huis in Hofstade vertelt hij hoe zijn vader in 1974 vanuit Pakistan naar Europa vluchtte. Toen hij aankwam in Duitsland, stuurde het ministerie hem naar België. Daar waren nog extra krachten nodig om in de mijnen van Charleroi te werken. Maar zijn vader vergiste zich, hij stapte af in Machelen. “Hij had enkel nog een brik karton en een appel”, vertelt Aman. “Hij was radeloos. Tot iemand van de Makro hem vroeg of hij daar wilde komen werken. Toen groeiden de jobs nog aan de bomen.”

Zijn vader werkte zich de pleuris om de vlieg­tickets van zijn vijf zussen, vrouw en oudste zoon te kunnen betalen. Toen Aman in België aankwam, was hij zes maanden. “Mijn vader klom al snel op in de Makro. Hij was kapitein bij de luchtmacht en goed met cijfers. Die man kon rekenen! Hij zou geen smartphone nodig hebben om te berekenen dat ik 20 dagen per maand minstens 13 steps per dag moet vangen om uit de kosten te komen.”

Eens aangekomen in Hofstade, is het opnieuw tijd om de mouwen op te stropen. We rijden de Birds door de living en de keuken naar Amans tuintje. Daar sluit hij de steps aan op zijn elektriciteitsnet om ze op te laden. Dat kost tussen de 10 en 20 cent per birdie. “Met sommige is nauwelijks gereden, die zijn snel opgeladen.” Ook in de living wordt een zestal steps in het stopcontact gestopt.

Tegen 23u30 zit de tweede werkdag van Aman binnen 24 uur erop. In enkele uren tijd verzamelden we 26 steps ter waarde van 3,50 euro, of 91 euro. Haal de stroomkosten eraf, dan kom je uit op 85 euro. Daar moeten ook nog de brandstof en kosten voor de bestelwagen af. Rijk word je niet van deelsteps opladen.

Beeld Eric de Mildt

Maar de toekomst lacht de charger toe, meent Aman. Nu steden steeds vaker de auto weren, kan het aantal steps alleen maar toenemen. “Ik hoop tegen de zomer dat ook Lime naar Antwerpen komt. Dan kan ik twee types opladen.”

Om 4u30 gaat de wekker alweer af. Dan staan zijn vrouw Yasmeen en hij op om de Birds terug in de bestelwagen te laden, en alle exemplaren in Antwerpen te droppen. Dat is minder hectisch, maar het moet wel vooruitgaan. Een paar uur ­later wordt Aman gewoon weer op zijn werk verwacht als bewakingsagent.

De reactie van Bird

Volgens de terms & conditions van Bird die chargers onder­tekenen, kunnen zij per dag maximaal 20 elektrische steps ­vangen en opladen. “We vragen van onze chargers dat ze dat op een verantwoordelijke manier doen. Het is de bedoeling dat ze de Birds op een veilige manier transporteren. Op meerdere steps ­tegelijkertijd rijden hoort daar niet bij.”

Op dit moment zijn er 300 mensen geregistreerd als charger bij Bird. Hoeveel er elke nacht actief zijn, varieert. Hoe de prijzen precies bepaald worden die aan chargers worden uitbetaald, wil Bird liever niet communiceren. Het bedrijf bevestigt wel dat hoe verder een step buiten de stad staat, hoe meer een oplader kan ­verdienen. Ook de status van de batterij speelt een rol.

Over de ghosts, steps die wel in de app staan maar niet te vinden zijn, zegt Bird het volgende: “Helaas kan de gps beïnvloed worden door de omgeving waar de step staat. Denk aan hoge gebouwen of elektriciteitsleidingen. We bekijken hoe we dat kunnen verbeteren.”

Bird blijft vaag over hoe chargers onder verhoogd toezicht komen te staan: “Als een charger onze terms & conditions regelmatig overtreedt, zullen we verder ­onderzoek doen. ­Indien nodig, zetten we de samenwerking stop.”

Tot slot vroegen we Bird waarom het zijn chargers tegen elkaar uitspeelt in plaats van alles te ­organiseren. ­“Chargers zijn ­onafhankelijk en ­kunnen steps ­opladen wanneer ze dat zelf willen. Indien we een zone aan één charger zouden ­toewijzen en die werkt een avond niet, zullen de steps niet opgeladen zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.