Zaterdag 19/06/2021

Heeft 'Russisch-Belgische plutoniumconnectie' een toekomst?

Rusland heeft plannen om met het plutonium uit zijn ontmantelde kernkoppen een heuse nucleaire economie uit te bouwen. Een nieuw rapport schetst een scenario waarin het wapenplutonium onder meer via de Belgische centrales van Doel en Tihange wordt gerecycleerd, in ruil voor het terugnemen van ons kernafval. Electrabel is naar eigen zeggen 'geen vragende partij'.

Brussel

Eigen berichtgeving

Sybille Decoo

Het scenario 'Westerse optie' staat in een rapport van het Nuclear Disarmament Forum (NDF), een in Zwitserland gevestigd 'wetenschappelijk adviesbureau', dat het Russische ministerie van Atoomenergie bijstaat in zijn ontwapeningsprogramma.

Volgens het akkoord van 1 september 2000 gaan Russen en Amerikanen elk 34 ton wapenplutonium uit hun kernkoppen ontmantelen. In plaats van het definitief als afval te bergen opteren de VS en Rusland ervoor het plutonium te recycleren tot mox-brandstof voor kerncentrales. NDF schetst een scenario voor een leasingoperatie, waarin de Russische mox in westerse kerncentrales wordt verwerkt in ruil voor het terugnemen van het kernafval. Rusland heeft nog geen mox-fabriek maar hoopt er een operationeel te hebben tegen 2008, gelijktijdig met de VS.

Er wordt vooral gekeken naar België, Duitsland en Zwitserland. In ons land zou Rusland via de verscheping van mox naar reactoren van Doel en Tihange in theorie tot 16 ton wapenplutonium kunnen recycleren tussen 2009 en 2023. Doordat Belgonucléaire uit Dessel niet langer mox mag opwerken voor de Belgische centrales, komt daar over enkele jaren capaciteit vrij, is de redenering.

NDF beseft dat het moeilijk zal zijn de Belgische regering over te halen opnieuw in zee te gaan met mox en het te verwachten protest tegen het transport van kernafval te trotseren. Het ziet kans om de regering over de streep te trekken met de argumenten dat het over een ontwapening gaat en een middel is om radioactief materiaal uit handen van terroristen te houden. Greenpeace verzet zich tegen die 'vredesargumentatie'. "Door het tot mox om te vormen en achteraf op te werken, komt er plutonium bij in plaats dat er weggewerkt wordt. Door de extra schakels zal het gevaar toenemen dat het in handen komt van dieven of terroristen. Rusland dreigt ook de vuilnisbak van de wereld te worden voor radioactief afval", zegt Jan Vande Putte van Greenpeace. Volgens de milieuorganisatie moet het wapenplutonium verglaasd en geborgen worden om van echte ontwapening te kunnen spreken. Het Russische ministerie van Atoomenergie maakt geen geheim van zijn plannen om op grote schaal een industrie voor kernenergie uit te bouwen op basis van de recyclage en opwerking van (wapen)plutonium. Aangezien het NDF met de Russische autoriteiten gelieerd is, moet het rapport ernstig worden genomen, vindt Greenpeace.

Bij Electrabel ligt het NDF-scenario "niet ter studie voor", zegt woordvoerster en nucleair ingenieur Françoise Vanthemsche. De optie is "vandaag niet aan de orde" omdat de import van buitenlandse splijtstoffen of mox wettelijk verboden is. "Indien de Belgische overheid zou willen meestappen in dit ontwapeningsproces, dan zal Electrabel zijn steentje bijdragen. Maar de mox-filière dooft over enkele jaren uit en Electrabel is geen vragende partij om nieuwe recyclagecontracten aan te gaan," zegt Vanthemsche.

Staatssecretaris voor Energie Olivier Deleuze (Ecolo) twee jaar geleden, en premier Verhofstadt vorige zomer, toonden zich nog voorstander van de deelname van Europese bedrijven aan het Russisch-Amerikaanse ontwapeningsproces. Intussen is Greenpeace de boer opgegaan met de uitleg dat er bij 'recyclage' plutonium bijkomt in plaats van weggewerkt, en daar lijkt het enig gehoor mee te vinden.

Zo lijkt de regering de beslissing over het verzoek van de Amerikanen om een testpartij van 150 kilo wapenplutonium tot mox te laten omvormen bij Belgonucléaire in Dessel, voor zich uit te schuiven. Belgonucléaire toonde zich daarover ontgoocheld.

Intussen verdenkt Greenpeace de Niras ervan discreet het pad te effenen voor 'de westerse optie', door te lobbyen voor de berging van radioactief afval in Rusland. Dat is immers de wortel waarmee NDF de westerse regeringen wil doen toehappen.

De Niras is in België belast met het beheer van kernafval en stond in februari mee aan de wieg van Arius, een vereniging die is opgericht om te lobbyen voor een internationale berging van radioactief afval. Rusland is volgens Greenpeace het enige land dat daarvoor in aanmerking komt.

"Ik ontken categorisch", reageert directeur-generaal Decamps van de Niras op de verdenking van Greenpeace. "Wij doen aan nobel lobbywerk op internationale fora. Wij bepleiten dat landen met een kleine nucleaire industrie de krachten bundelen om economische en om veiligheidsredenen", zegt Decamps, die de Niras in Arius vertegenwoordigt. Andere deelnemers in Arius zijn Hongarije, Tsjechië, Bulgarije, Zwitserland en Japan. Volgens Decamps is Arius "nog helemaal niet naar een bergingsplaats op zoek. Ook niet in Rusland." Of dat er in de toekomst van komt, liet hij in het midden.

Staatssecretaris Deleuze heeft de deelname van de Niras aan Arius niet tegengehouden maar wel voorwaarden gesteld. De deelname mag geen voorwendsel zijn om de berging in eigen land "terug te schroeven of af te remmen", schrijft hij 10 september 2001 aan de Niras. De instelling mag wel een "tweesporenbeleid" volgen maar de ultieme beslissing om kernafval uit te voeren zal bij de regering liggen. Van uitvoer kan voor Deleuze enkel sprake zijn "indien er op veiligheidsvlak een objectief aantoonbaar voordeel bestaat" ten opzichte van berging in eigen land. Vladimir Tsjoeprov van Greenpeace-Rusland waarschuwt de Europese regeringen intussen "maar beter geen zaken te doen met het Russische ministerie van Atoomenergie". Volgens hem is het "corrupt".

Electrabel: 'Geen vragende partij'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234