Maandag 19/08/2019

Verkiezingen VS

Heeft Facebook de Amerikaanse kloof vergroot?

Journalist Joshua Benton schrok zich rot, toen hij maandag op de Facebookpagina van de burgemeester van zijn geboortedorp in Louisiana keek.

Donald Trump. Beeld AP

'Hillary Clinton Calling for Civil War If Trump Is Elected', 'Pope Francis Shocks World, Endorses Donald Trump for President', 'Barack Obama Admits He Was Born in Kenya', 'FBI Agent Who Was Suspected Of Leaking Hillary's Corruption Is Dead.' 

Het zijn maar een paar van de nieuwskoppen die Benton daar aantrof, maar voor de journalist waren het er genoeg om een felle aanklacht tegen Facebook te schrijven. Door dit soort nepnieuws te verspreiden zou het sociale netwerk burgers hebben misleid, en de kloof tussen conservatief en progressief Amerika nog verder hebben vergroot.

En Benton is niet enige die er zo over denkt. De afgelopen dagen wees de ene na de andere Amerikaanse journalist naar Facebook na Clintons onverwachte verlies. Hun voornaamste kritiek: het sociale netwerk was in de aanloop naar deze presidentsverkiezingen zeer bepalend in de nieuwsvoorziening, en dus ook de meningsvorming, maar nam nooit de verantwoordelijkheid die daarbij hoort.

Bubbels

De journalisten noemen het schadelijk dat het sociale netwerk de nieuwsselectie sinds drie maanden geleden niet meer aan journalisten maar aan een algoritme overlaat, dat serieus politiek nieuws gelijkstelt aan complotberichten van obscure sites. Ze vinden het niet langer acceptabel dat het platform op zulke grote schaal desinformatie verspreidt, die daardoor soms "viral gaat".

Faccebook-CEO Mark Zuckerberg. Beeld AFP

Natúúrlijk zagen veel mensen de winst van Trump niet aankomen, schrijven ze ook. Doordat Facebook onze nieuwsfeed op de voorkeuren van gebruikers aanpast leeft iedereen in zijn eigen 'filter bubbel', waardoor al het nieuws dat ze tegenkomen in hun straatje past en zij alleen maar in hun eigen mening worden versterkt. In een gezonde democratie moet je ook met tegengestelde meningen in aanraking komen, zeggen de critici: "Facebook schaadt onze democratie".

Het Amerikaanse politieke discours speelde zich dit jaar in twee onafhankelijke, nooit overlappende informatiebubbels af, aldus Benton op journalistieksite NiemanLab. "Pas toen beide groepen elkaar in het stemhokje ontmoetten, werd duidelijk hoe ver ze van elkaar afstaan."

Doorgeefluik?

Aan hun kritiek ligt een ietwat filosofische en langslepende discussie tussen journalisten en sociale media ten grondslag, die eigenlijk om één vraag draait: zijn sociale netwerken techbedrijven of mediabedrijven? Facebook is een neutraal platform, een doorgeefluik, geen nieuwsorganisatie, herhaalt oprichter Mark Zuckerberg steeds maar weer, en moet daarom niet worden aangesproken op het nieuws dat het netwerk verspreidt.

Onzin, vinden veel techjournalisten, Facebook maakt immers miljarden redactionele beslissingen per dag. Slechte redactionele beslissingen ook nog eens, zegt nieuwssite Vox, door mensen sensationele, eenzijdige, of simpelweg onjuiste verhalen te sturen. "Dat deze beslissingen tegenwoordig door algoritmes worden gemaakt in plaats van door mensen maakt het netwerk niet minder verantwoordelijk voor de schadelijke gevolgen, zowel voor gebruikers als voor de samenleving." Dat bijna twee derde van de Amerikaanse volwassenen zijn nieuws via Facebook leest speelt ook mee, schrijven ze. Want bij grote macht hoort grote verantwoordelijkheid.

In een reactie op alle kritiek laat Facebook weten dat de algoritmes die het nieuws selecteren inderdaad voor verbetering vatbaar zijn. "Ondanks onze inspanningen, beseffen we dat er nog veel werk te doen is."

Techjournalist Mike Masnick neemt het als een van weinigen voor Facebook op, maar niet omdat hij zo'n fan is van Zuckerberg. Ook hij vindt dat het bedrijf zijn verantwoordelijkheid moet nemen, maar stelt dat Trumps winst niet aan "dat stomme algoritme" ligt. Het is heel simpel, zegt hij: een hele grote groep mensen was klaar met de status quo en Clinton was de kandidaat van de status quo. "Veel mensen hebben op Trump gestemd terwijl ze eigenlijk vonden dat hij niet geschikt was. Bij zulke mensen speelt nepnieuws echt geen grote rol. Ze willen gewoon iets anders, omdat dat wat er nu is niet voor hen werkt."

"De oneerlijkste mensen ter wereld"

Dat de veelal Democratisch gezinde pers na Trumps overwinning om zich heen slaat was ergens ook wel te verwachten. De toekomstige president liet tijdens zijn campagne geen kans ongemoeid om journalisten "de oneerlijkste mensen ter wereld" te noemen en wil dat media makkelijker kunnen worden aangeklaagd.

Trump heeft bovendien weinig tot niets met onderwerpen die Silicon Valley na aan het hart liggen. Zijn standpunten over vrijheid van meningsuiting, massasurveillance en netneutraliteit beloven weinig goeds, schreef journalist Masnick, en over encryptie en innovatie heeft de toekomstige president zich simpelweg nooit uitgelaten. "Het ziet er niet best uit."

Of journalisten Facebook even hard zouden hebben aangepakt als de door hen gewenste én voorspelde kandidaat zou hebben gewonnen, dat blijft de vraag.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden