Donderdag 24/09/2020

Nationale betoging

Heeft betogen wel nog zin?

Beeld rv

Onverwacht veel volk, maar tegelijkertijd ligt de regering-Michel niet meteen wakker van de betoging. Het lijkt het nut van het protest te ondergraven, maar uiteindelijk hoeft invloed op de politieke besluitvorming niet het doel van vakbonden te zijn. 'Zij willen vooral hun kracht demonstreren en stoom aflaten.'

Waren het nu 80.000 of 100.000 betogers? De vakbonden en de politie spreken elkaar traditiegetrouw tegen. Maar uiteindelijk doet het precieze aantal er weinig toe. Het staat immers vast dat de betoging van woensdag tegen de regering-Michel een mensenmassa op de been bracht. Weliswaar minder dan in november vorig jaar, toen er 120.000 betogers door de straten van Brussel trokken, maar nog altijd onverwacht veel.

Rudy De Leeuw, voorzitter van de socialistische vakbond ABVV, meent dan ook dat de volkswoede niet is gestild. Hij ziet zich gesterkt in zijn strategische keuzes. Ook zijn collega-voorzitter Marc Leemans (ACV) geeft aan dat "veel mensen" nog altijd heel kwaad zijn. Toch lijkt ons land nauwelijks wakker te liggen van hun boodschap. De regering gaf geen krimp - vicepremier Kris Peeters (CD&V) gaf kort aan begrip te hebben voor de grieven - en de werkgeversorganisaties hielden zich koest. Aan het einde van de week lijkt de mensenzee van woensdag niet meer dan een rimpeling en is het voor de centrumrechtse coalitie al lang weer business as usual.

"Het effect van een betoging hangt sterk af van het moment", zegt politicoloog Stefaan Walgrave (UAntwerpen). "Vandaag is het momentum verdwenen. Er moet eerst een grote schok, denk aan nieuwe besparingen, komen of verdeeldheid binnen de regering ontstaan. Voor de zomer profileerde CD&V zich nog als het linkse gelaat van deze regering. De vakbonden richten zich nu nog op die partij, maar de laatste maanden is het christendemocratisch geluid van enkele maanden geleden niet meer hoorbaar."

Geheel onlogisch is dat niet. Eind augustus trok CD&V-voorzitter Wouter Beke een streep onder de discussie over de tax shift. Andere grote symbooldossiers waar de vakbonden op zouden kunnen blijven hameren, bijvoorbeeld de indexsprong of de verhoging van de pensioenleeftijd, zijn door het parlement gesluisd. Een betoging, zelfs eentje met een naar omstandigheden grote opkomst, kan daar geen verandering in brengen.

Beeld BELGA

Sloopwerk

Die conclusie, waartoe de vakbondsvoorzitters ook zullen zijn gekomen, werpt een pertinente vraag op. Heeft een betoging zonder impact op beslissingen van de centrumrechtse regering nog wel zin? Het ABVV meent van wel en geeft de regionale afdelingen de vrijheid om de komende tijd eigen acties te ontplooien. Het ACV beseft dat hierdoor het debat kan verschuiven naar de rol van de vakbonden zelf. Zij hopen dit te voorkomen door te focussen op overleg en gerichte acties.

Leemans spreekt daarbij van sloopwerk en meent dat zijn vakbond hard moet blijven drukken op de "blauwe plekken van het neoliberale beleid". Vroeg of laat zouden burgers dan een andere politieke keuze maken.

Walgrave is daar niet van overtuigd en blikt terug naar 1983. Toen gingen 400.000 Belgen, tot vandaag een recordaantal, de straat op om te betogen tegen de plaatsing van Amerikaanse kernraketten in West-Europa. "De indruk leefde dat de christendemocraten het konden tegenhouden. De publieke opinie dacht in hen een medestander te kunnen vinden. Dat bleek uiteindelijk niet het geval te zijn. Toch werd de CVP niet afgestraft bij de verkiezingen van 1985, integendeel zelfs."

Beeld PHOTO_NEWS

Dilemma

De wetenschappelijke literatuur geeft in dat opzicht geen eenduidig antwoord. Volgens Stan De Spiegelaere, onderzoeker bij het Europees Vakbondsinstituut (ETUI), toont recent Europees onderzoek wel een verband aan tussen betogingen en de electorale voorkeur van de kiezer. "Er is gekeken naar de gevolgen van de economische crisis en de daaruit voortkomende betogingen. Als de mobilisatie bijzonder groot was, kregen de regeringspartijen vaak klappen in het stemhokje. Er bestaat dus een behoorlijke kans dat Leemans in zijn opzet slaagt, al hoeft dat niet noodzakelijk zo te zijn."

Het plaatst de vakbonden voor een dilemma: verder actievoeren, zoals ABVV wenst, of eerder de mening van het volk proberen te sturen? De Spiegelaere geeft aan dat zulke discussies ook binnen de vakbonden worden gevoerd. Daarbij mag een betoging niet te zeer gereduceerd worden tot een gebeurtenis met louter potentiële politieke gevolgen. De buitenwacht gaat er immers vaak van uit dat invloed op het beleid het voornaamste doel is, maar dat hoeft lang niet altijd het geval te zijn.

"De vakbondsvoorzitters zijn verstandige mensen met strategisch inzicht", zegt Walgrave. "Zij willen vooral hun kracht demonstreren en zullen van tevoren ook hebben geweten dat het nauwelijks impact zou hebben. Het is voor hun achterban een vorm van stoom aflaten, waarbij het minder belangrijk is of die stoom iemand schaadt. Dat betekent niet dat blijven betogen zinvol is als er geen momentum ontstaat. De vakbonden moeten hun militanten tevreden houden, maar moeten ook opletten dat de steun bij de publieke opinie niet afkalft. Als dat gebeurt, hebben ze op lange termijn een probleem."

Beeld BELGA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234