Woensdag 25/11/2020

AnalyseFederale formatie

Heeft Bart De Wever zijn afspraak met de geschiedenis gemist?

N-VA-voorzitter Bart De Wever.Beeld Tim Coppens

N-VA maakt zich op voor een federale oppositiekuur. De grote institutionele hervorming die voorzitter Bart De Wever deze zomer bijna kon ruiken, is daarmee verder af dan ooit. Of misschien niet. Het akkoord met Paul Magnette is van tafel, maar de geest van een verregaande staatshervorming is wel uit de fles.

Hoe anders kan de wereld eruitzien in enkele weken. Maar een maand geleden begon het besef in te sijpelen dat Bart De Wever (N-VA) en Paul Magnette (PS) een akkoord bij elkaar timmerden dat de institutionele toekomst van dit land in een beslissende plooi zou leggen. De partijvoorzitters speelden met het idee om een rits bevoegdheidsdomeinen – zoals Justitie, Werk en Gezondheidszorg – federaal te houden, maar in het beleid de facto te regionaliseren. Zo’n voorlopige defederalisering moest een voorafname zijn op een grote staatshervorming in 2024.

Er zijn kanttekeningen te maken bij wat op tafel lag. Zoals de nogal cruciale hindernis dat voor zo’n staatshervorming een tweederdemeerderheid nodig is. Of dat de twee kopstukken gas moesten terugnemen om andere partijen te overtuigen van hun akkoord. Maar de vaststelling blijft dat de grootste partijen van dit land elkaar konden vinden in een deal die de federale staat flink zou uitkleden. Het confederalisme van N-VA kwam erg dichtbij.

Bittere pil

Van die gesprekken blijft zo goed als niets meer over. Tenzij Vivaldi alsnog struikelt, belandt N-VA tot 2024 federaal in de oppositie. Voor Bart De Wever moet het een bittere pil zijn. De N-VA-voorzitter wordt al langer aangewreven dat hij het grote electorale overwicht van zijn partij nooit echt heeft kunnen verzilveren. Dat is maar half waar. Onder De Wever heeft N-VA de CD&V afgelost als de bepalende Vlaamse centrumpartij. Maar het klopt wel dat De Wever zijn grote machtsbasis nooit heeft kunnen vertalen in een institutionele omwenteling. 

In die zin had het akkoord met Magnette het orgelpunt op zijn politieke loopbaan kunnen zijn, waarbij De Wever staatkundig zijn stempel zou drukken op de politieke geschiedenis van dit land. Heeft  De Wever zijn kans verkeken? Nog niet – maar het eventuele moment waarop de macht in dit land definitief naar de regio’s kantelt, is weer een heel eind uitgesteld. 

De N-VA moet zich nu vier jaar terugplooien op Vlaanderen. Binnen Vlaams-nationalistische kringen leeft het idee dat net daar mogelijkheden voor het rapen liggen. De redenering gaat als volgt: als N-VA en Vlaams Belang in 2024 een meerderheid hebben in Vlaanderen, kunnen ze samen de onafhankelijkheid afkondigen.

Watertanden

Dat scenario doet radicale flaminganten watertanden, maar is weinig waarschijnlijk, zegt politicoloog Bart Maddens (KU Leuven). Hij ziet wel een geloofwaardig alternatief. “Een Vlaams-nationale meerderheid in het parlement kan als hefboom gebruikt worden om institutionele hervormingen af te dwingen, bijvoorbeeld door belangenconflicten in te roepen of veto’s te stellen in het overlegcomité. Die mogelijkheden zijn er.”

Historicus Bruno De Wever (UGent) gelooft niet in een grote institutionele clash. “In Catalonië zijn er brede massabewegingen die het separatisme vragen. Dat is bij ons wel even anders. In 75 jaar na-oorlogse geschiedenis is er nooit één noemenswaardige manifestatie geweest voor een onafhankelijk Vlaanderen.” De enige weg om Vlaanderen richting zelfbestuur te duwen, is volgens Bruno De Wever die van het oer-Belgische compromis. Precies wat zijn broer deze zomer geprobeerd heeft dus.

In zekere zin anticipeerde het confederalisme van N-VA al op die strategie. De Vlaamse onafhankelijkheid staat ingeschreven in het eerste artikel van de partijstatuten. Maar doorheen de jaren vervelde onafhankelijkheid in de praktijk tot confederalisme. Die ontwikkeling kan gelezen worden als een kanteling van een revolutie – Vlaanderen dat zich afscheurt – naar een compromis: de onderhandelde boedelscheiding, waarbij enkel een kern van bevoegdheden federaal blijft.

Buitenspel

Nu N-VA federaal buitenspel staat, lijkt die piste minstens enkele jaren onbegaanbaar. Alhoewel. De plannen van De Wever en Magnette zijn misschien opgeborgen, de geest is wel uit de fles. De Franstalige socialisten zijn blijkbaar te overhalen tot een verregaande regionalisering. Het akkoord van deze zomer kan daarbij ook in de toekomst de basis vormen.

“Het Egmontpact is nooit uitgevoerd. Maar het is wel de blauwdruk geweest voor de volgende staatshervormingen. Uiteindelijk is 85 procent van het Egmontpact toch gerealiseerd,” weet professor staatsrecht Hendrik Vuye, die een verleden heeft bij N-VA. “De Wever zou in aanloop naar 2024 discreet contact kunnen onderhouden met de Franstaligen en hen warm maken voor wat op tafel lag.”

Discrete contacten opbouwen aan de andere kant van de taalgrens is evenwel nooit het sterkste punt geweest van De Wever, noch van N-VA. Bovendien stelt zich de vraag hoe lang De Wever, die zijn partij al zestien jaar leidt, voorzitter blijft. Dit jaar nog zijn er voorzittersverkiezingen. Nu N-VA federaal in de touwen hangt, is het niet denkbeeldig dat De Wever het stokje doorgeeft – ook al gaf hij deze week aan een verlenging van zijn mandaat te ambiëren.

“Ik denk niet dat iemand staat te springen om over te nemen,” zegt Maddens. “Het retorisch talent van De Wever is nog steeds enorm. Als N-VA haar verkiezingsoverwinning van 2014 wil herhalen, is hij mogelijk de komende jaren nog altijd onmisbaar.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234