Woensdag 03/03/2021

Hedendaagse kunst f Nieuwe garde verovert musea in binnen- en buitenland

De vliegtuigbouwer mag rustig koekeloeren: de aflossing van de wacht is verzekerd

Het jaar dat Panamarenko met pensioen ging

Terwijl de vermaarde kunst- en vliegtuigenbouwer aankondigde dat hij zich voortaan enkel nog zou bezighouden met het 'koekeloeren naar de sterren op den buiten', verzekerden Tuymans, Fabre, Delvoye en De Bruyckere, die zich in 2005 meer dan ooit internationaal profileerden, de aflossing van de wacht. Ook de nieuwe garde, met Borremans, Robijns, Honoré d'O en De Cock, rukte met rasse schreden op. Een overzicht van een boeiend en booming kunstjaar.

Brussel

Eigen berichtgeving

Nica Broucke / Ward Daenen

De Zwitserse tentoonstellingsmaker Harald Szeemann, die in februari overleed, leverde met Visionair België. C'est arrivé près de chez nous in maart een even bevlogen als eigenzinnige selectie Belgische kunst af in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten. Naast coryfeeën als Ensor, Magritte en Broodthaers werden Paul Otlet van het Mundaneum en de vergeten utopist Paul Garcet, die steen per steen een surrealistisch bouwwerk optrok, opgenomen in het rijke Belgische kunstpatrimonium. Szeemanns ruimdenkendheid werd helaas niet gedeeld door een aantal inwoners van fruitstad Sint-Truiden: Delicious... ontpopte zich tot de meest gecontesteerde tentoonstelling van 2005. Het opgezette hondje van Gert Robijns smeekte om gestreeld te worden, maar werd het mikpunt van vandalen. Lara Almarcegui's puinhoop haalde zelfs het VTM-programma Recht van antwoord.

Hedendaagse kunst nestelde zich werkelijk overal in Vlaanderen, al dan niet in het kader van een ruimer stadsfestival. Sint-Truiden had Delicious..., Hasselt het (te) bonte Super! Mechelen viel in goede Vrouwenhanden, met onder meer de videobiënnale Contour. Brugge zette met Corpus het lichaam te kijk. De expo's Tussen huid en orgasme, Boost in the Shell en Soul waren niet alleen kwalitatieve hoogstandjes, ook de talrijke bezoekers konden de hedendaagse kunst in de middeleeuwse stad waarderen.

En dan zijn er de drie grote steden, te beginnen met Antwerpen. Opmerkelijkste evolutie daar is dat Extra City op 't Eilandje amper dertien maanden na de opening met tentoonstellingen als Dedicated to a Proposition en Information/Transformation tot de vaste waarden kan worden gerekend. Het MuHKA ging door een moeilijk jaar. Zowel Emotion Pictures als Het Moskous conceptualisme en zijn invloed konden onvoldoende overtuigen. Wat niet gezegd kan worden van Francis Alÿs' imposante When Faith Moves Mountains, Lima, Peru, April 11, 2002 (de performance waarin Alÿs met vijfhonderd vrijwilligers in één namiddag een enorme zandduin in de sloppenwijken rond Lima 10 centimeter verplaatste), dat te zien was op Ensemble. Er waren daarnaast nog twee opstekers van formaat: het MuHKA kreeg de topcollectie van de Middelburgse Vleeshal in langdurige bruikleen en de expo met Canadese kunst Vancouver Art & Artists staat zonder meer op hoog niveau. Nog in Antwerpen krijgt het nog te bouwen Museum aan de Stroom (MAS) van de Vlaamse Gemeenschap een subsidie van 21 miljoen euro.

In Gent deden de schilderijen en tekeningen van Michael Borremans in februari de pijnlijke aftocht van S.M.A.K.-directeur Peter Doroshenko een beetje vergeten. Philippe Van Cauteren, die als crisismanager was binnengehaald, werd tijdens de zomervakantie stilletjes aangesteld als artistiek directeur. In de Vlaamse kunstwereld kreeg Van Cauteren de bijnaam een handspreekpop van Jan Hoet te zijn (vanwege de dubbelexpo Barrio-Beuys), maar anderzijds kreeg hij naar aanleiding van de tentoonstelling van de Russische fotograaf Sergej Bratkov internationale aandacht met een interview in Flash Art. Benieuwd of en welke nieuwe wegen het S.M.A.K. de komende jaren verkent.

Brussel dan. In uitvoering van het kunstendecreet kende minister Bert Anciaux een startsubsidie toe aan Wiels, een nieuw centrum voor hedendaagse kunst op de voormalige site van brouwerij Wielemans-Ceuppens. Directeur Dirk Snauwaert vroeg Simon Starling, de winnaar van de Turner Prize 2005, een installatie te maken tijdens de renovatiewerken die volgend jaar afgerond moeten zijn. In december krijgen de plannen voor het Magrittemuseum op het Koningsplein hun definitieve vorm. De groep Suez zorgt voor de financiering van het project.

2005 is ook het jaar van Europalia. De expo Avant-garde in Rusland in het PSK werd door onze recensent de hemel in geprezen. Die van The Financial Times was helemaal lyrisch: "Dit is mijn favoriete expo van dit jaar en een van de baanbrekendste van het laatste decennium."

Boven alles is 2005 het jaar van Panamarenko geworden. In mei werden drie vroege werken van de Belgische Leonardo geveild bij Christie's in Londen. Het S.M.A.K., dat de werken allang in bruikleen had, liep de Prova-car mis: de Vlaamse Gemeenschap telde er 350.000 euro voor neer en besloot de wagen onder te brengen in de verzameling van het MuHKA. In de Antwerpse Luchtschipbouw toonde Panamarenko drie nieuwe, dansende, archaeopterixen. Het waren Panama's laatste nieuwe kiekskens. Bij de opening van zijn retrospectieve in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel (KMSKB) kondigde hij immers aan met pensioen te gaan. "Nu ik al die dingen bij elkaar zie, vind ik dat het tijd is om te stoppen", aldus de 65-jarige kunstenaar. "Ik wil de rest van mijn tijd doorbrengen met koekeloeren naar de sterren op den buiten."

Belgen in het buitenland

In januari presenteerde kunstpotentaat Charles Saatchi in Londen zijn favoriete schilders in het driedelige The Triumph of Painting. Luc Tuymans beet, samen met onder meer Marlène Dumas en Peter Doig, de spits af. Het doek Sculpture werd in mei bij Christie's in New York geveild voor een recordbedrag van 1,1 miljoen euro, de hoogste prijs ooit voor een nog in leven zijnde Belgische kunstenaar. In november stelde hij ten toon in zijn New Yorkse galerie David Zwirner, waar het MoMA Demolition en Secretary of State aankocht, het portret van een verbeten Condoleezza Rice.

Jan Hoet begon in Duitsland aan een tweede jeugd. De eredirecteur van het S.M.A.K. opende in Herford (Westfalen) Marta, een nieuw museum voor hedendaagse kunst in een door Frank Gehry ontworpen gebouw. Michael Borremans brak definitief door met solotentoonstellingen in Dublin, Cleveland en Londen. Tijdens de Biënnale van Venetië, die voor het eerst in haar geschiedenis door twee vrouwen wordt geleid en bijna een miljoen bezoekers telde, transformeerde Honoré d'O het Belgische paviljoen met pvc-buizen, piepschuim en een blue-keyruimte om tot een avontuurlijke en boeiende zoektocht naar het Wezen van de Kunst. Souvenirjagers namen een flesje Duvel met hun eigen portret mee naar huis en de Vlaamse vlag zorgt heel even voor opschudding. Op het Festival van Avignon kreeg coartistiek directeur Jan Fabre een solotentoonstelling in het Maison Jean Vilar.

Wim Delvoye ging de boer op in China waar hij, niet gehinderd door Gaia, een Art Farm voor getatoeëerde varkens opzette. In oktober gaf hij een obligatielening uit die inwisselbaar is tegen een stront van zijn Cloacamachine. Johan Grimonprez won de prestigieuze ZKM International Media Award 2005 voor Looking for Alfred, een video die in februari ook in Bozar werd geëxposeerd.

De jonge garde Belgische kunstenaars profileerde zich meer dan ooit in het buitenland. Jan De Cock stelde tentoon in de Schirn Kunsthalle in Frankfurt en palmde met Denkmal 53 de Tate Modern in Londen met 21 sculpturen in vezelplaat in. Maar ook Hans Op de Beeck, Anne-Mie Van Kerckhoven, Gert Robijns, Berlinde De Bruyckere, David Claerbout en talrijke anderen stelden tentoon van Berlijn over Londen tot New York - daarbij geholpen door hun buitenlandse galeries, internationale curatoren van bij ons (Jan Debbaut, Philippe Pirotte...) en het Vlaams steunpunt voor beeldende kunst (IBK).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234