Dinsdag 27/07/2021

AchtergrondCoronamaatregelen

Hebben we onze handen al die tijd voor niks gewassen?

In sommige supermarkten staat ondertussen een 'ontsmettingsmachine' voor winkelkarren. Zoals hier in de Delhaize van Maldegem. Beeld Wouter Van Vooren
In sommige supermarkten staat ondertussen een 'ontsmettingsmachine' voor winkelkarren. Zoals hier in de Delhaize van Maldegem.Beeld Wouter Van Vooren

Kan je ziek worden door een besmette winkelkar of liftknop aan te raken? Wellicht niet, zeggen steeds meer wetenschappers. Nederland paste al de communicatie hierover aan. In ons land blijft men liever voorzichtig.

Halfweg maart vorig jaar. In volle eerste lockdown kwam een verontrustend bericht uit Amerika. Uit onderzoek was gebleken dat het nieuwe coronavirus dagenlang kon overleven op plastic en roestvrij stalen oppervlakten. De gevolgen waren groot. Zowel de Wereldgezondheidsorganisatie als lokale gezondheidsdiensten adviseerden prompt om voorzichtig te zijn met onder andere deurklinken, liftknoppen, trapleuningen en winkelkarretjes. Oppervlakten die vaak door veel mensen aangeraakt worden.

Als het virus daarop kan blijven leven, kan het bij aanraking aan onze handen kleven. Als we vervolgens aan mond, neus of ogen komen kan het virus zo ons lichaam binnendringen. En dus worden wereldwijd winkelkarretjes ontsmet en trapleuningen, liftknopjes en deurklinken zoveel mogelijk vermeden en regelmatig ontsmet.

Maar vorige week paste het RIVM in Nederland, de tegenhanger van ‘ons’ Sciensano, plots zijn communicatie op de website aan. Daar staat nu te lezen: “De kans dat het coronavirus zich verspreidt via pakketjes of oppervlakten (bijvoorbeeld een deurklink, winkelwagen of toetsenbord) lijkt klein.”

Het RIVM wijst er op dat het onderzoek, waarmee in maart alles begon, ondertussen genuanceerd is. Vorige zomer al bleek dat de wetenschappers destijds bij hun experiment heel grote hoeveelheden virus hadden gebruikt, bij een constante temperatuur en luchtvochtigheid. Volgens het RIVM is in een laboratorium weliswaar aangetoond dat overdracht via besmette oppervlakten mogelijk is, “maar dat was bij ideale omstandigheden die in de praktijk zelden voorkomen”. Bovendien doken er het afgelopen jaar nauwelijks besmettingen op die via voorwerpen hebben plaatsgevonden.

Op de officiële Belgische website over het coronavirus (info-coronavirus.be) staat wél nog altijd te lezen dat “indirecte besmettingen veroorzaakt kunnen worden door contact met besmette druppeltjes op voorwerpen en oppervlakten (bijvoorbeeld deurklinken)”.

Volgens viroloog Steven Van Gucht van Sciensano moeten we namelijk voorzichtig blijven. “Het klopt dat we het voorbije jaar relatief weinig bewijs gezien hebben van besmettingen via voorwerpen”, zegt professor Van Gucht. “Maar de vraag is ook: hoe bewijs je dat iemand besmet raakte door een smartphone of deurklink? Bovendien kan er nog iets anders meespelen in het feit dat we nauwelijks besmettingen via oppervlakten optekenen: het feit dat we allemaal massaal onze handen wassen en ontsmetten. Als er één regel was van die van in het begin zeer strak wordt opgevolgd, is het wel de handhygiëne. Zo voorkom je ook dat oppervlakten besmet kunnen raken.”

Aerosolen

Al is ook Van Gucht ervan overtuigd dat besmetting via voorwerpen minder belangrijk blijkt te zijn als aan het begin van de crisis werd gedacht. Toen lag de focus van alle experts op de verspreiding via grote druppels door te niezen of hoesten en het aanraken van voorwerpen. Ondertussen is zowat iedereen ervan overtuigd dat vooral die aerosolen de grootste verspreider zijn.

Voortschrijdend inzicht, heet dat. Van Gucht: “Er is inderdaad een duidelijke switch gebeurd. Besmette voorwerpen blijken minder belangrijk bij de verspreiding. We moeten nu vooral inzetten op een goeie ventilatie van onze binnenruimten. Maar we mogen die voorwerpen volgens mij ook niet helemaal uitsluiten. Ik kan me perfect inbeelden dat als iemand die veel virus uitscheidt voor jou een deurklink heeft vastgepakt en jij neemt die meteen daarna ook vast en komt aan je gezicht, dat besmetting zeker mogelijk is.”

Sommige wetenschappers twijfelen daar toch openlijk aan. Ze verwijzen dan naar een studie uit 1987 aan de University of Wisconsin. Onderzoekers lieten verkouden vrijwilligers kaarten en pokerjetons vastnemen en erop hoesten. Die werden dan naar een andere kamer gebracht, waarna gezonde vrijwilligers ermee moesten pokeren terwijl ze voortdurend in hun ogen en neus wreven. De enige mogelijke besmettingsroute waren dus die kaarten en jetons. Maar niemand raakte geïnfecteerd.

Alleen, het experiment ging destijds over een gewoon verkoudheidsvirus. We kunnen met andere woorden niet met zekerheid zeggen dat er geen kans is op besmetting via voorwerpen maar evengoed ook niet dat die kans er wél is. Voorzorg blijft dus gewettigd, maar sommige wetenschappers menen dat overdreven nadruk op het risico door aanraking of uitsluitend handhygiëne het veel grotere risico van besmetting door gebrekkige ventilatie overschaduwt.

Ook Steven Van Gucht geeft toe dat hij zelf niet altijd zijn winkelwagentje ontsmet als hij naar de winkel gaat. “Omdat ik zelf de regel heb dat ik niet met mijn handen aan mijn ogen of mond kom”, zegt hij. “En als ik klaar ben met winkelen, dan ontsmet ik altijd mijn handen. Dat is veel belangrijker dan het ontsmetten van die kar. Die handhygiëne blijft essentieel. Maar voor wie helemaal op veilig wil spelen en niet de discipline heeft om zijn gezicht niet aan te raken, kan de kar onder handen nemen een goeie zaak zijn. We zijn het nu zo gewoon, laat ons daar vooral niet mee stoppen. Dat zou een fout signaal zijn. Al heb je er maar één besmetting mee vermeden, dan is dat toch al iets.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234