Woensdag 28/07/2021

Hebben we niet met z'n allen hartelijk meegewerkt aan het dieselschandaal?

null Beeld AP
Beeld AP

Yoni Van Den Eede is FWO-onderzoeker filosofie aan de VUB en auteur van Vanzelf. Tegen het efficiëntiedenken en de doelmatigheidscultuur (Acco, 2015).

Autoconstructeurs overschrijden en masse uitstootnormen. Daar bovenop komt, in de woorden van Bart Eeckhout (DM 5/10), een 'tweede ongemakkelijke waarheid': onze overheid wist al langer van iets, maar deed niks. Consternatie! Wij burgers worden alweer in het ootje genomen.

Tegelijk hoor je optimistische stemmen opgaan: dieselgate maakt ons tenminste bewuster van de problematiek. Misschien verandert er nu eindelijk wat. Striktere opvolging, betere controles. Dat bedrijven en openbare instanties maar eens de goederen leveren zoals overeengekomen. Alsof we een contract afsloten. En het een haast exclusief rationeel-juridische kwestie betreft. Maar: who's fooling who?

De grootste fout die we op dit zogenaamde keerpunt kunnen maken, is blijven vastzitten in dat klant-leveranciermodel. Waarin de burger de gedupeerde consument is. En de rechtzetting van 'de ander' moet komen, niet van ons. Hebben we niet allen hartelijk meegewerkt aan het schandaal? Door een blitse kar op onze oprit te willen. Waarmee we enkele straten verder bij de bakker gaan winkelen. De kinderen aan de schoolpoort afzetten. Of gedachteloos onze ritjes richting de kust ondernemen - 't is toch van het werk!

Yoni Van Den Eede. Beeld rv
Yoni Van Den Eede.Beeld rv

Is een consument mee verantwoordelijk voor de wijdere repercussies van zijn verbruik? Jazeker. Maar dat idee wringt. Individuele verantwoordelijkheid heeft een slechte naam gekregen, door uitentreuren herhaalde oproepen tot meer ondernemerszin, of allerhande pogingen tot 'responsabilisering'. Persoonlijk initiatief wordt bij voorkeur top-down opgelegd. Echte burgerinitiatieven daarentegen zijn in de ogen van het establishment verdacht; getuige nog Rik Torfs' recente uithaal naar Hart boven hard. In zo'n atmosfeer krijg je het idee dat je maar best niet te veel hooi op je vork neemt. Handig. Op die manier hoef je evenmin verantwoording af te leggen.

Maar hoe pijnlijk ook, we zullen onze verantwoordelijkheid - bottom-up - moeten terugclaimen en opnemen. Dat vereist zelfkritiek. Want weet u, een leverancier zal misschien altijd een beetje proberen zijn klant om de tuin te leiden. Zolang die laatste het product maar hartstochtelijk genoeg wil. Laten we eens stilstaan bij hoe hardnekkig we blijven vastklampen aan 'onze auto', aan het bedrijfswagensysteem, aan die zelotische zoektocht naar een zogezegd écht milieuvriendelijke wagen (profeet Elon Musk bracht onlangs nog de blijde boodschap naar België). Zou er waarlijk een remedie bestaan zonder prik? Gewoon maar even een technologisch innovatietje hier, een extra wetje daar, en klaar is Kees.

Het spijt me, maar hier is een derde ongemakkelijke waarheid: bedrijven verknoeien het, de overheid verknoeit het, maar wij verknoeien het eveneens. We hebben jarenlang de carrousel mee draaiende gehouden, door te doen wat we doen. En nu gedragen we ons zoals die Club Brugge-supporters die uitleg eisen omdat hun ploeg onvoldoende presteert. Dat is toch raar: kun je jezelf wel supporter noemen als je je team niet door dik en dun steunt? Net zo: kun je jezelf eigenlijk consument noemen als je niet mee de verantwoordelijkheid wil opnemen voor je aankoop?

Betere opvolging en controle moeten er komen, natuurlijk. Europa alvast 'slaat terug' (DM 6/10) met nieuwe strenge meetvoorwaarden. Ook de fabrikanten zullen nu allicht hun goede wil betonen. Maar wanneer slaan wij burgers terug? Vaak kan dat het effectiefst... door niet langer te doen wat je doet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234