Donderdag 01/10/2020

Havana aan de Schelde

Ligt Vlaanderen in de Caraïben? Kan nostalgie verfrissend zijn? Net nu de traditie van de grote Latijnse dansorkesten helemaal uitgestorven leek, pareert El Tattoo Del Tigre beide vragen met schetterend koper, hitsige ritmen en bandeloze swing. Als dertig tijgers uit de Antwerpse jungle eensgezind de mambo toeteren, meet zelfs het Belgische klimaat zich plots tropische allures aan.

Brussel / Eigen berichtgeving

Dirk Steenhaut

Passie, sensualiteit, bevrijding van lichaam en geest: allemaal stokpaardjes van Pérez Prado, Machito en Mario Bauzá, Cubaanse orkestleiders uit de jaren veertig en vijftig die voor het dertigkoppige El Tattoo Del Tigre model hebben gestaan. Aanstoker van het project was percussionist Tom Hautekiet: "In een Antwerps café had ik ooit zo'n big band aan het werk gezien. Die trompetten! Dat ritme! Die swing! Ik vond het zo onwijs gaaf klinken dat ik dacht: goh, het moet fantastisch zijn als je zoiets kunt. Mijn vrienden Carlo Mertens en Stoffel Verlackt (respectievelijk trombonist en percussionist, DS) dachten er toevallig ook zo over. Naarmate we er met anderen over discussieerden, nam het aantal belangstellenden toe en voor we het goed en wel beseften hadden we een heel sterk orkest bij elkaar. Ik ben geen echte latin-kenner, maar ik heb wel een boel oude mamboplaten in huis en zodra ik er eentje hoor word ik meteen goed geluimd. Het is ook een beetje geschifte muziek, hè? Als je de tekst van 'Caballo Negro' letterlijk vertaalt, krijg je zoiets als: 'Zwart paard / zwart paard / je hebt een witte staart.'" (lacht)

El Tattoo Del Tigre omschrijft zichzelf bij voorkeur als een Nedercubaans showorkest. "Als je goede muziek wilt brengen, mag er best een beetje show en glitter bij", zegt trompettist Theo Mertens, met 69 de nestor van de groep. Hautekiet valt hem bij: "Het oog wil ook wat, dus dat Las Vegas-trekje is niet onbelangrijk, maar de show moet ook iets relativerends hebben. We zijn natuurlijk geen echte Cubanen en dat mag best iedereen weten. We zijn geen Zita Swoon die een hele machinerie achter zich heeft. We zijn gewoon een liveorkest uit Havana-aan-de-Schelde."

Het gezelschap bracht zopas zijn eerste cd uit. "Maar", vindt Mertens, "eigenlijk dien je de muziek die wij maken vooral lijfelijk te ondergaan. Je hoort de muzikanten in actie te zien. Als er goed wordt gespeeld en iedereen zich amuseert is het een overweldigende ervaring. Mambo is aanstekelijke muziek: ze hoeft niet technisch perfect te klinken, zolang je ze maar voelt. Mambo is ritme, een onweerstaanbare ambiance. Voor jongeren mag die muziek dan al nieuw lijken, zelf speel ik ze al haast een halve eeuw. Tegenwoordig spitst een ensemble zich meestal toe op één genre, maar ik heb dertig jaar een dansorkestje gehad en wij maakten álle soorten muziek." Alleen: toen Mertens en zijn gezellen nummers van mambo king Damaso 'Pérez' Prado in hun repertoire wilden integreren, bleken er geen partituren van te bestaan. "Dus zagen we ons verplicht de noten te noteren terwijl we naar zijn 78-toerenplaten luisterden."

Hautekiet: "We vonden El Tattoo Del Tigre zo'n fantastisch project dat we het ook op cd wilden vastleggen, maar eerst wisten we niet goed hoe we daarbij te werk moesten gaan. Uiteindelijk namen we de plaat live op in de grote zaal van de AB, zonder poespas, zoals orkesten dat vroeger plachten te doen. Enkel de vocale partijen hebben we apart ingeblikt. Tijdens optredens hadden we immers gemerkt dat de zangers, wilden ze niet in de herrie verdrinken, veel te hard tegen het orkest op moesten schreeuwen."

El Tattoo Del Tigre bestaat uit muzikanten van verschillende generaties, met verschillende achtergronden. Ze zijn afkomstig uit bands als Flowers for Breakfast, Metal Molly, Wizards of Ooze, Wawadadakwa, De Kakkewieten en het Brussels Jazz Orchestra. Hautekiet: "Da's typisch Antwerps, hè? Iedereen speelt hier omzeggens in vijftien groepen tegelijk." Mertens: "En als de een meedoet, wil de ander niet achterblijven. El Tattoo Del Tigre bestaat uit doorgewinterde muzikanten, maar belangrijker nog dan techniek is bezieling. Je moet bereid zijn je door de muziek mee te laten sleuren."

Wat opvalt is dat ook een aantal mensen uit de televisie- en theaterwereld bij de big band betrokken is. Acteur Peter Van den Begin: "Ik zat toevallig in het café waar Tom en de anderen over hun orkest zaten te brainstormen en ze bleken nog een paar gekken nodig te hebben om de nummers aan elkaar te praten. Als kleine snotneus hing ik vaak rond in Oud België, een zaal waar in de jaren zeventig nog regelmatig van die grote orkesten aantraden. Ik heb er altijd een zwak voor gehad: die sfeer, al dat volk, het was gewoon onvergetelijk. Dus, als er één droom was die ik nog in vervulling wilde zien gaan, dan was het wel eens met zo'n orkest in mijn rug op een podium te kunnen staan. Helaas ben ik niet getalenteerd genoeg om een instrument te bespelen, maar als ceremoniemeester beschik ik over het perfecte alibi om toch mee te doen. Wat me vooral imponeert is het enthousiasme van de muzikanten: telkens weer voel je dat ze er ongelooflijk veel zin in hebben. Zo'n groep van dertig man, met zangers erbij, da's pure power. Daar kan eigenlijk niets tegenop."

Hautekiet: "Ik herinner me nog de eerste repetities. Al die blazers die ineens van leer trokken: ik wist echt niet wat er gebeurde. Van Kobe Proesmans, die in Cuba heeft gestudeerd en de conga's, bongo's en timbales bespeelt, leerde ik dat de ritmen in lagen worden aangebracht. Vaak heeft het heel weinig om het lijf, maar toch swingt het. Voor mij als percussionist was dat een revelatie. Wat me ook is opgevallen, is dat die Cubaanse muzikanten op een heel andere manier tellen dan wij: geen 1-2-3-4, maar 1-2-3-1-2. En naar het schijnt dénken ze ook zo. Cubanen eten, drinken, slapen en maken muziek. Ze doen alles met een vanzelfsprekendheid waar wij nog wat van kunnen opsteken. En naarmate je je meer in hun muziek verdiept, krijg je ook meer inzicht in hun cultuur."

Op het debuut van El Tattoo Del Tigre staan niet minder dan vier nummers van Pérez Prado, de Cubaanse orkestleider die vanaf 1948 met de legendarische zanger Beny Moré, bijgenaamd el bárbaro del ritmo, vooral in Mexico grote successen oogstte en in de loop van de jaren vijftig ook in de Verenigde Staten ontzettend populair werd. Hautekiet: "Ik heb zijn werk slechts per toeval ontdekt. Op zoek naar platen voor mijn mamboverzameling stuitte ik keer op keer op Pérez Prado en daaruit concludeerde ik dat hij heel belangrijk moet zijn geweest."

Mertens: "Ik heb hem ooit nog live aan het werk gezien. In zijn mambo-orkest zaten heel wat muzikanten die geen noot muziek konden lezen. Ze speelden gewoon op het gehoor. En was er eens een die een leuke melodie had verzonnen, dan liet hij die gewoon door iemand opschrijven. Ze werd dan ondertekend door Pérez Prado. Of door de arrangeur, als het een bekende was. De officiële componist was dus niet noodzakelijk de échte. Eigenlijk had het wel iets van een maffiawereldje."

Een ander wereldberoemd nummer op het repertoire van El Tatoo Del Tigre is 'El Manisero', een son die pianist Moises Simon in 1927 schreef voor de Cubaanse diva Rita Montaner. Vier jaar later maakte Don Aspiazu, om tegemoet te komen aan de smaak van de Amerikanen, er een rhumba van die sindsdien, als 'The Peanut Vendor', werd opgenomen door Louis Armstrong, Judy Garland en honderden anderen. Maar de Antwerpse big band zet net zo goed zijn tanden in een lied van de Braziliaanse bossanovacomponist Marcos Valle of een klassiek thema van Rimski-Korsakov. Hautekiet: "Precies. 'The Bumble Bee' heb ik Theo zelfs ooit nog horen spelen tijdens de Night of the Proms." Mertens: "De trompettisten geloofden er eerst niet in, maar intussen is wel gebleken dat het werkt. Je hoeft het natuurlijk niet au sérieux te nemen. Het is veeleer een gag, een circusnummer, een wijsje dat de koorddanser begeleidt. Iemand die meteen perfect over het koord wandelt, sorteert nauwelijks effect. Iemand die er vier, vijf keer bijna afdondert, da's toch veel leuker?"

Valt een band die uit dertig leden bestaat nog wel in banen te leiden? Is het geen enorme klus al die mensen telkens bij elkaar te krijgen met het oog op een optreden of een repetitie?

Hautekiet: "Wel, het valt natuurlijk niet te vergelijken met een vierkoppige popgroep. Een orkest als het onze vergt planning en organisatie, maar tot nu toe lukt het aardig, omdat we de verantwoordelijkheden onder elkaar verdelen. Carlo houdt zich met de blazers bezig en ik heb de zangers en percussionisten onder mijn hoede. Om praktische redenen oefenen we trouwens vaak in kleine, afzonderlijke groepjes."

Ligt het aan de recente herwaardering van loungecore, easy tune en andere kitscherige genres? In ieder geval slaat de muziek van El Tattoo Del Tigre aan, ook bij een jong publiek. Hautekiet: "Toen we vorig jaar op Rock Werchter speelden, waren de toeschouwers door het dolle heen. Volgens mij waren ze, na al die zware dancebeats en gitaren, blij dat ze eens wat anders voorgeschoteld kregen."

Vorige maand was het orkest nog in Frankrijk te gast tijdens le Printemps de Bourges. Hautekiet: "Met zoveel volk op tournee, het doet algauw een beetje denken aan een schoolreis, ja. Met zijn allen naar De Efteling, zoiets. Maar aangezien we één grote familie vormen, zijn het altijd zeer fijne busreizen. Weet je, we spelen liever wat minder vaak, zolang onze concerten maar speciale evenementen zijn. Als we echt mogen kiezen, spelen we dan ook liever in het voorprogramma van Sepultura dan op het hoofdpodium van Sfinks."

El Tattoo Del Tigre treedt vanavond op in de Brusselse AB. Dit concert is uitverkocht. De titelloze cd van de groep is verschenen bij Munich.

'Als je goede muziek wilt brengen, mag er best een beetje show en glitter bij'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234