Maandag 22/07/2019

Harde schijf versus twee ouders

'De harde schijf van de zaak-Dutroux? Dat ben ik.' Wie eind 1996 dacht dat Marc Dutroux het bedoelde als een grap, kwam bedrogen uit. Toen al liet de hoofdverdachte verstaan dat hij en niemand anders het onderzoek leidt. Tientallen speurders in Neufchâteau legden er inmiddels, gedwongen of niet, het bijltje bij neer. Onderzoeksrechter Connerotte verdween, procureur Bourlet werd lange tijd geparalyseerd door de druk vanuit Luik. Soms lijkt het alsof Dutroux nog slechts twee opponenten heeft, twee mensen die net zo hard - en zo mogelijk nog harder - met het dossier bezig zijn als hijzelf. Carine en Gino Russo blijven het onderzoek met argusogen volgen. 'Zo geven we tenminste nog érgens een betekenis aan het verlies van Mélissa.'

Douglas De Coninck

'U moet beter opletten met de vragen die u mij stelt. Het zou wel eens kunnen dat u daarmee poorten sluit die u daarna nooit meer open zult krijgen." De verbaasde ondervragers noteren de zinsnede hors audition, onderaan op het zoveelste proces-verbaal. Marc Dutroux verhoren is een slopende bezigheid. Hij beleeft zo te horen een grenzeloos genot aan zijn teasers. Nog één: "De dag dat ik u zal vertellen over de seksuele fantasieën van Michelle Martin, dán zult u pas lachen."

Dutroux heeft meer geduld dan de ondervragers. Zij kwamen en gingen, de een al wat meer gefrustreerd dan de ander. Hij, master of the game, bleef. Te gepasten tijde stelt hij nieuwe "onthullingen" in het vooruitzicht. Maar eerst wat lekkers. Cola, Nutella, camembert ("maar dan wel échte, hé"). En daarna praten. Als hij zin heeft. Zo kabbelt het onderzoek voort, al vijf jaar lang. Onthullingen zijn er na 1996 niet meer gekomen, volgens zijn advocaat Julien Pierre om de doodeenvoudige reden omdat er allang niets meer te onthullen valt.

Carine en Gino Russo denken daar anders over. Zij zijn niet de enigen onder de burgerlijke partijen die in Neufchâteau toegang hebben tot het gerechtelijk dossier, maar wel de enigen die Dutroux na al die jaren inzake dossierkennis nog kunnen bijbenen. Met dat ene verschil dat zij zich aan het onderzoeksgeheim moeten onderwerpen en het aan zichzelf verplicht zijn om uit te gaan van de waarheid. Die er zelden is.

Carine Russo: "Neem de datum waarop de meisjes gestorven zijn. Het enige wat wij weten, is dat ze op 24 juni 1995 verdwenen en dat hun lichamen op 15 augustus 1996 werden teruggevonden in de tuin van Michelle Martin. Voor de overlijdensdatum, die wij als ouders toch wel zouden willen kennen, moeten wij ons baseren op wat Dutroux vertelt. Un menteur comme ça! Het team van onderzoeksrechter Langlois gaat veel te veel uit van de verklaringen van Dutroux. Driekwart van het dossier is gebaseerd op wat hij vertelt. Er worden nauwelijks nog materiële verificaties verricht. Onderlinge of interne tegenspraak wordt niet verder uitgeklaard. Men laat Dutroux begaan en men vergeet dat hij een verdachte is, die volgens de Belgische rechtspraak het volste recht heeft om te liegen." Marc Dutroux is niet aan zijn eerste slijtageslag toe. In de aanloop naar zijn eerste proces over kinderontvoeringen, in 1989, dreef hij net zo consequent speurders en magistraten tot wanhoop. Met aan de onderzoeksrechter gerichte brieven waarin elk tegen hem pleitend detail uit de getuigenissen van zijn slachtoffers een paar keer ondersteboven werd gedraaid, stijl: "Hoe kan Deborah N. nu beweren dat ik gestopt ben om mijn nummerplaat te veranderen, als de speurders zelf hebben vastgesteld dat de schroeven verroest waren?" Of: "De bestelwagen die de getuige zag was de mijne niet. Bij mij plakken er geen stickers op de achterruit." Talloos zijn ook de verhalen over medegedetineerden die zich herinneren hoe Dutroux hen geld aanbood om een van hun vrienden te bewegen tot een of andere valse verklaring, die dan via een ondoorgrondelijk kluwen van feitjes en data moest resulteren in een alibi voor een van de ten laste gelegde feiten. Zo gaat het ook in het nu al vijf jaar aanslepende onderzoek in Neufchâteau. Dutroux en in zekere mate ook Martin, die het spel in 1989 vrolijk meespeelde, zijn er in hoge mate de oorzaak van dat er vijf jaar na hun arrestaties nog geen sprake kan zijn van een proces. Net als toen blijft Dutroux op chirurgicale wijze zijn dossier beheersen en manipuleren.

Deze keer kreeg hij daarbij ook nog de ongevraagde hulp van de hopeloos in twee kampen verdeelde speurders. Meer dan een jaar lang hebben Langlois en zijn mensen zitten zoeken naar een Citroën waarvan werd aangenomen dat die had gediend bij de ontvoering van Julie en Mélissa. Het bleek een vals spoor te zijn, in het leven geroepen door leden van de gerechtelijke politie die de rijkswacht een hak wilden zetten en Martin de gegevens over de Citroën influisterden. Helaas is het slechts een van vele voorbeelden.

"Als je vijf of tien of zelfs twintig jaar moet wachten op het resultaat van een onderzoek waarvan je zeker weet dat het ooit ergens toe zal leiden, is dat psychologisch nog draaglijk", zegt Carine Russo. "Hier hebben we te maken met vijf jaar onderzoek waarvan duidelijk is dat het nergens toe leidt. Elke maand wanhopen we een beetje meer."

Zelfs de eenvoudigste dingen zijn inmiddels vreselijk ingewikkeld geworden. Op de lichamen van Julie en Mélissa is destijds een autopsie verricht. Maar een officiële en objectief vastgestelde doodsoorzaak? Nietes. "Men gaf ons inzage in de expertenverslagen waarin werd uitgelegd hoe ze om het leven kwamen", legt Mélissa's moeder uit. "Maar geen enkele expert kwam tot een formele conclusie. Aan de hand van de eerste verslagen weten we dat de kinderen verschillende malen herhaaldelijk ernstig seksueel misbruikt werden. Men kan ons echter nog steeds niet vertellen door wie."

Dutroux zegt: "pas moi". Volgens hem was Bernard Weinstein het ware monster. En daar houdt het onderzoek zo ongeveer op. Ook al staat inmiddels zo goed als vast dat de twee meisjes verder zijn mishandeld toen Dutroux (van 5 december 1995 tot 20 maart '96) in de gevangenis zat en Weinstein al geruime tijd in zijn tijdelijke graf in Sars-la-Buissière lag.

Carine Russo: "De werkelijke doodsoorzaak kennen we nog steeds niet. Er is ons verteld dat ze zijn gestorven omdat ze tijdens de detentie van Dutroux geen voeding kregen. En inderdaad, ze zijn teruggevonden in een situatie van extreme magerte. Maar terzelfder tijd blijven er enorme twijfels bestaan over de mishandelingen die ze hebben ondergaan. Die hebben zich blijkbaar over die hele periode voorgedaan, zélfs tijdens de gevangenschap van Dutroux. Ook wat de ontvoering betreft is het verwarring troef. Geen enkele verdachte heeft die bekend, ook Dutroux niet. Il n'y a rien, rien, rien! Geen enkel element in het onderzoek laat toe te besluiten dat het eerder Dutroux geweest zou moeten zijn of eerder iemand anders.

En dan is er nog die ene, allerbelangrijkste vraag: waarom? Wat was het motief om Julie en Mélissa te schaken? Ook op dat punt: geen antwoord. "Tenzij het antwoord van Dutroux, dat tot de totale absurditeit leidt", zegt Gino Russo. "Hij wilde aan gezinsuitbreiding doen. Kom zeg. Gaan ze daarmee naar een assisenjury? Het onderzoek heeft geen enkele reden kunnen openbaren waarom Julie en Mélissa ontvoerd moesten worden. De psychiatrische expertises over Dutroux zijn ook al tegenstrijdig. Men legt ons uit dat hij geen pedofiel is, maar aan de andere kant sluit hij kinderen op. Tja." Net als veel andere slachtoffers en nabestaanden zijn de Russo's er nog niet uit of ze naar het proces-Dutroux zullen gaan, wanneer dat er ook komt. Ze ergeren zich dood aan het feit dat de diverse ministers van Justitie die België sinds 1996 had om de haverklap zonder blikken of blozen steeds weer nieuwe procesdata aankondigden om dan, eenmaal ook die datum weer was verstreken, zonder enige uitleg over de vorige deadline een nieuwe te lanceren. "De laatste was juni 2002", merkt Gino Russo op. "Wat ze er niet bij vertellen, is dat dat simpelweg de datum is waarop de aannemer de verbouwingen aan het gerechtsgebouw in Aarlen voltooid zou moeten hebben." Mede door hun strijd, die meer dan zes jaar geleden begon, hebben de Russo's bepaalde rechten afgedwongen. Door de hautaine houding van een aantal magistraten in Luik tegenover hen werd de Belgische strafwet grondig bijgeschaafd. Wanneer onderzoeksrechter Langlois op een goede dag zijn dossier-Dutroux, zoals dat heet, zal "overmaken aan het parket", is het niet langer het uitsluitende recht van de procureur om "bijkomende onderzoeksdaden" te eisen. Dat recht hebben nu ook de burgerlijke partijen.

Carine Russo: "Wanneer men dan een procesdatum lanceert, vrees ik dat men een beetje vergeet dat wij misschien ook wel eens behoefte zouden kunnen hebben aan bijkomende onderzoeksopdrachten. Want Dutroux als pervers isolé... kom hé, zeg. Laat ons een beetje ernstig blijven."

Gino Russo: "Wat we eigenlijk van dit onderzoek verwachten, is dat men álle mensen ontmaskert die hebben meegewerkt met Dutroux. Ook al diegenen die Julie en Mélissa hebben misbruikt. Dutroux zal noodzakelijkerwijze veroordeeld worden tot de zwaarste straf. Maar wat ons interesseert, is het ontmaskeren van de hele organisatie rond hem. En dan heb ik het niet alleen over pedofielen, maar ook over die hele polycriminele wereld rond hem: wapenhandel, drugshandel, autozwendel, prostitutie... Dat maakte in het begin, in de periode-Connerotte, allemaal deel uit van een enorm crimineel dossier. Nu probeert men ons te sussen met de melding dat ze Dutroux levenslang zullen geven. Nee, we weten echt nog niet of we naar het proces gaan. We kennen de inhoud van het dossier al. Er zal op het proces geen coup de théâtre komen."

Carine Russo: "Er zullen geen antwoorden komen op de evidente vragen. Hóé heeft een Dutroux in België kunnen bestaan? Dankzij wiens medeplichtigheid? Voor welke opdrachtgevers? Dankzij welk netwerk?"

De Russo's aarzelen niet om de door de politiek-justitiële klasse weggehoonde thesis nog steeds als de meest waarschijnlijke aan te houden. Maar wie het dossier met iets meer dan gemiddelde aandacht volgt, zit algauw met tientallen vragen. "Om er maar één te noemen", zucht Gino Russo. "De rijkswacht observeert in augustus 1995 Dutroux, zodat ze hem op heterdaad kunnen betrappen. En wat doet Dutroux? Hij gaat twee tienermeisjes schaken aan de kust. Pal in het midden van de observaties! De scenarist die dat had willen bedenken, had zijn tekst nergens kunnen verkopen wegens te onwaarschijnlijk. En toch is het waar..."

Andere door Dutroux getroffen ouderparen getroosten zich nog geen fractie van de energie die de Russo's zich na al die jaren blijven getroosten. "Behalve Paul Marchal dan", corrigeren ze meteen. Ze ergeren zich aan wel meer dingen, zoals de media die de verhalen over Dutroux' comfortabele gevangenisregime breed uitsmeren. "Altijd die fixatie voor die ene man, alsof het allemaal alleen om hem draait. Het leidt de aandacht af van wat er echt is gebeurd."

Opgeven doen ze niet. Carine Russo somt op: "Eerst, in 1995, was er het onrecht toen de kinderen verdwenen en justitie niet zocht. Nadien was er het onrecht over wat hen overkwam. (fel) Dat hebben de meisjes écht niet verdiend. Toen was er het onrecht voor ons, omdat wij hier verder mee moesten zien te leven. Dit zal ons nooit loslaten. En nu is er het onrecht omdat we gewoon nérgens een tastbaar beeld kunnen krijgen van de verantwoordelijkheden voor wat de kinderen is overkomen. Ik denk dat als men erin kan slagen een zo immense zaak als deze in de doofpot te krijgen, alle pedo-criminele dossiers hetzelfde lot dreigen te ondergaan. Men zal altijd zeggen: 'Begin niet over netwerken, kijk maar naar de zaak-Dutroux.' Men wil niet aantonen dat het netwerk er is, men wíl het niet aantonen, want dan moet men dat ook doen voor al die andere affaires."

Gino Russo: "Dit is ook de enige manier om het verlies van Mélissa ergens nog een betekenis te geven."

De citaten van Carine en Gino Russo komen uit een interview dat werd afgenomen voor een tv-documentaire over de zaak-Dutroux. Zembla, donderdag 23 augustus, Nederland 3, 21.15 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden