Maandag 24/02/2020

Harde heelmeester voor New York

De flamboyante oud-burgemeester redde zijn verloederde stad van armoede, corruptie en raciale conflicten. Na zijn dood wordt de 'progressief met gezond verstand' door vriend en vijand geprezen. Arie Elshout

Rumoerig, brutaal, eigengereid, rusteloos, theatraal, onorthodox, ongepolijst, ongedurig - de op 88-jarige leeftijd overleden New Yorkse oud-burgemeester Ed Koch was als de stad en haar bevolking. The New York Times somde op wat hij naast het burgemeesterschap allemaal heeft gedaan. Hij was televisierechter, radiohost, schrijver, advocaat, krantencolumnist, recensent van films en restaurants, professor, standwerker in reclamespots en politieke onruststoker. Vrijdagochtend begaf zijn hart het. Het trok het niet langer meer, na een 'leven als een wervelwind'.

Crack en aids

Koch werd burgemeester in 1978, toen New York een heel andere stad was dan nu. De metropool zat financieel aan de grond. Bruggen en wegen lagen er slecht bij. Er waren raciale spanningen en corruptieschandalen. Velen leefden in angst vanwege de misdaad, de crackverslaafden en de opkomende aidsepidemie.

Onder Koch begon New York uit het dal te kruipen. Hij bezuinigde, trotseerde de ambtenarenbonden en sneed in armoedeprogramma's waarvan het geld niet altijd in de juiste zakken terechtkwam. Er was kritiek: hij zou te traag hebben gereageerd op het aidsprobleem. Ook zou zijn beleid hebben geleid tot een toenemend aantal daklozen en de verhoudingen met de zwarte bevolking onder druk hebben gezet. Zo sloot hij een ziekenhuis in de zwarte wijk Harlem, dat volgens hem de stad veel geld kostte maar slechte zorg bood. Later erkende hij een fout te hebben gemaakt "omdat zwarte artsen in die tijd geen werk kregen in andere ziekenhuizen".

Over het algemeen wordt er redelijk positief teruggekeken op Koch' burgemeesterschap.

Michael Bloomberg, de huidige burgemeester, prees hem vrijdag. "Door zijn harde ingrijpen, doortastende leiderschap en verantwoordelijk financieel beheer, hielp Ed de stad een eind te maken aan haar donkerste dagen en bereidde hij de weg voor een ongelooflijke comeback." Lof was er ook van de zwarte dominee Al Sharpton, ooit een van zijn tegenstanders. Koch, aldus Sharpton, "was nooit een huichelaar. Hij zei wat hij meende. Hij meende wat hij zei."

Koch was Democraat, maar niet eenkennig. Hij noemde zichzelf een "progressief met gezond verstand". Hij ontwikkelde zich tot een pragmatische conservatief. Hij steunde de Republikein Rudolph Giuliani, toen deze zich kandidaat stelde voor het burgemeesterschap. Later noemde hij hem een "naargeestig man". Het was typisch Koch: hij maakte van zijn hart geen moordkuil. "Ik ben zo iemand die nooit een maagzweer zal krijgen. Waarom? Omdat ik precies zeg wat ik denk."

Tijdens een staking in het openbare vervoer verscheen hij op de Brooklyn Bridge om pendelaars aan te moedigen die lopend naar het werk moesten. "Die schooiers zullen ons er niet onder krijgen!", riep hij hen toe. In 1990 vertrok hij als burgemeester. Corruptieschandalen werden hem fataal, al was hij er niet zelf bij betrokken. Maar de zoon van joodse immigranten uit Polen en eeuwige vrijgezel verdween nooit uit beeld. Vragen of hij homo was, weigerde hij te beantwoorden, op één keer na, toen hij zei hetero te zijn.

Verder was niets hem te min. Als televisierechter behandelde hij de zaak van een man die een schadevergoeding eiste omdat de borsten van een toplessdanseres hem een whiplash zou hebben bezorgd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234