Vrijdag 06/12/2019

Happy Birthday

Een nieuw jaar is altijd onvoorspelbaar en dat is maar goed ook. Maar sinds de tijd en de dagen zijn uitgevonden heeft ieder jaar zijn eigen houvasten. Verjaardagen en herdenkingen, ze zijn in 2008 overvloedig aanwezig. We kozen er dertig uit, om nu al aan te stippen.

door an bogaerts

De draaiende wasmachine

Dat we de vuile was niet meer over nog vuilere stenen hoeven te schuren , hebben we onder meer te danken aan Hamilton Smith. Hij nam op 26 oktober 1858 een patent op de draaiende wasmachine. Het ging om een ijzeren cilinder met gaten waarin een houten frame vastzat. Door aan een hendel te draaien werd de was in de cilinder rondgezwierd. Een tof gadget, maar echt veel properder werden de 19de-eeuwse plunjes daar niet van. De geschiedenisboeken melden immers dat pas in 1874 een zekere William Blackstone de allereerste wasmachine maakte die effectief vuil kon verwijderen. Toch wordt Smith's uitvinding binnen het wasmilieu elk jaar op 26 oktober herdacht met een 'laundry day'.

Bier in een flesje

In 1568 liet Alexander Nowell, decaan van de Londense St.Paul's Cathedral, een van de eerste experimenteel gebottelde biertjes per ongeluk aan de oever van de Thames achter. Toen hij ze daar een paar dagen later terugvond, plofte hij de flessen open en ondervond dat het bier nog verbazend goed smaakte. Die ontdekking zou geleid hebben naar het commercieel bottelen van bier. Dit jaar mag u dan ook zelf een fles heffen op de 440ste verjaardag van bier in een flesje.

De afstandsbediening

Het voorwerp van heel wat huiselijk gekibbel én verwarring (wie de digibox wil aanzetten, zet de dvd-speler af en omgekeerd) wordt 110 jaar. De allereerste afstandsbediening werd in 1898 gepatenteerd door Nikola Tesla, een specialist in elektromechanica. Zijn uitvinding zorgde ervoor dat al in 1932 het eerste vliegtuig met afstandsbediening rondvloog. Die techniek werd op haar beurt gretig gebruikt tijdens de daaropvolgende wereldoorlogen.

Nelson Mandela

Hij was de eerste zwarte president van Zuid-Afrika en 's werelds bekendste strijder tegen de apartheid. Nelson Mandela bereikt dit jaar op 18 juli de gezegende leeftijd van 90 jaar. Dat wordt in het Londense Hyde Park gevierd met een '46664 concert' ten voordele van aidsbestrijding. Mandela verloor in 1969 een zoon aan die ziekte en gebruikt zijn gevangenisnummer als naam voor zijn anti-aidsvereniging. Mandela werd in 1964 veroordeeld voor betrokkenheid bij de antiblanke Rivonia-bende. In februari '90 werd hem onder luid applaus gratie verleend na 27 jaar gevangenis.

Het cellofaan

Hoe zou het leven eruitzien zonder cellofaan? Redelijk hetzelfde eigenlijk. Toch was het in 1908 revolutionair om iets te maken dat volledig waterdicht was. De Zwitser Jacques E. Brandenberger kwam op het idee toen hij iemand in een restaurant rode wijn zag morsen op het tafelkleed. Het tafelkleed moest vervangen worden en dat vond Brandenberger nogal omslachtig. Cellofaan werd dus in eerste instantie ontworpen om op restauranttafels te leggen. Gelukkig is dat er nooit echt doorgekomen.

Ian Fleming

Als de Britse Ian Fleming vandaag nog had geleefd, dan kon hij dit jaar niet alleen zijn eigen 100ste verjaardag vieren (28 mei), maar ook de 55ste verjaardag van zijn allereerste James Bondroman Casino Royale. Over die geheimagent met code 007 zou hij in zijn verdere leven nog twaalf romans en negen kortverhalen schrijven. Hij kon daarbij rekenen op de ervaring die hij zelf als oorlogscommandant had opgedaan tijdens WO I. Tijdens de laatste jaren van zijn leven werkte Fleming samen met auteur Geoffrey Jenkins aan een nieuw Bondverhaal. Na Flemings dood vroeg zijn uitgever Glidrose Productions aan Jenkins om het verhaal te vervolledigen, maar Per fine ounce werd nooit uitgegeven.

De Wurlitzer jukebox

De concerthallen van de kleine man, zo werden de eerste Wurlitzer-jukeboxen in de jaren dertig genoemd. Farny Wurlitzer, opvolger van Wurlitzer-peetvader Rudolph, verzamelde in 1933 de nodige technologie en expertise om de allereerste jukebox te vervaardigen. De muziekmachines met munten bleken een enorm succes en tegen het einde van de jaren dertig produceerde Wurlitzer meer dan 45.000 jukeboxen per jaar.

Gesneden brood

Eigenlijk ontwikkelde de Amerikaan Otto Rohwedder al bijna 90 jaar geleden de allereerste broodsnijmachine. Maar toen dat prototype tijdens een brand werd verwoest, moest Rohwedder opnieuw beginnen. Het duurde tot 7 juli 1928 eer het eerste gesneden brood over de toonbank ging. Dat gebeurde in de Chillicothe Baking Company of Chillicothe in Missouri. Of deze uitvinding ook onmiddellijk aanleiding gaf tot kaas en worst in plakjes is niet bekend.

Chaise Longue LC4

Naast Le Corbusiers activiteiten als gerenommeerd architect, was de man ook een begenadigd meubelontwerper. Getuige daarvan deze wereldbekende Chaise Longue LC4. Hij ontwierp deze stoel, die qua vorm perfect is afgestemd op het menselijk lichaam, samen met architect Charlotte Perriand en zijn neef Pierre Jeanneret. De LC4 is één van de meest nagemaakte ontwerpen in de designwereld. De officiële licentie van de Fondation Le Corbusier voor het maken van deze ligstoel, is eigendom van het Milanese Cassina.

Andy Warhol

Andy Warhol, de man die erin slaagde van kunst een massaproduct te maken, zou dit jaar op 6 augustus tachtig jaar geworden zijn, ware het niet dat hij 21 jaar geleden een hartstilstand kreeg in zijn slaap. Andrew Warhola was de zoon van een Slovaaks immigrantenkoppel en zal vooral herinnerd worden voor zijn zeefdrukken van oer-Amerikaanse symbolen als Campbellsoep, Coca-Colaflesjes en Marilyn Monroe. Zelf was de man eerder een onzeker type te noemen: hij droeg dag in dag uit een zilverwitte pruik en liet zich het liefst omringen door supersterren.

Karl Lagerfeld (of was het 70?)

Karl Otto Lagerfeldt (later liet hij de 't' weg, dat zag er wat commerciëler uit) werd geboren in Hamburg op 10 september 1933, hoewel de bekendste ontwerper ter wereld zelf beweert dat hij in 1938 het levenslicht zag. In 1953 emigreerde hij met zijn moeder naar Parijs, waar hij twee jaar later stage deed bij Pierre Balmain. Het begin van een droomcarrière: hij werkte bij huizen als Jean Patou en Chloé, in 1972 begon hij bij Fendi - waar hij nu nog altijd werkt - en 25 jaar geleden bracht hij het in slaap gevallen modehuis Chanel terug tot leven. Naast zijn werk bij Fendi en Chanel heeft hij ook zijn eigen lijn 'K Karl Lagerfeld'. Nog enkele weetjes: Lagerfeld zou de bezitter zijn van 70 iPods, 2.400 witte hemden en verloor 42 kilo in dertien maanden om zich in de smalle pakjes van Hedi Slimane te kunnen hijsen.

Velcro

Een bescheiden eurekagevoel overviel de Zwitserse George de Mestral toen hij op een dag thuiskwam van een fikse wandeling met zijn hond. De kleine zaadjes die met minuscule haakjes aan de vacht van de hond en de stof van zijn broek hingen, intrigeerden de man zodanig dat hij ze onder de microscoop legde en besloot het systeem te kopiëren. De velcro (samentrekking van velours en crochet) zou de rits volledig bannen als het op het sluiten van textiel aankwam. Velcro heeft de rits echter nooit kunnen vervangen, maar in de auto-industrie, de dans- en toneelwereld en de kampeerbusiness herdenkt men dit jaar terecht het zestigjarig bestaan van dit nuttig kleinood.

Hell's Angels

Hoewel de leden van de beruchte motorbende Hell's Angels het letterlijk in alle talen ontkennen, zou de groepering een spin-off zijn van de Amerikaanse 303de bombardementsgroep die vroeg tijdens WO II onder de naam 'Hell's Angels' werd gevormd. Er bestaat met andere woorden heel wat discussie over de precieze achtergrond van de bende. Wat wel algemeen wordt aangenomen, is dat de stoere motards voor het eerst verzamelden op 17 maart 1948 in het Amerikaanse Fontana. Sindsdien hangt er een waas van mysterie en controverse rond deze in leer en metalen pinnen gehulde easy riders.

La Chaise

La Chaise werd in 1948 door het legendarische designerspaar Charles en Ray Eames ontworpen voor een wedstrijd van het Museum of Modern Art in New York. De vorm van de stoel is geïnspireerd op de sculptuur 'Floating Figure' van beeldhouwer Gaston Lachaise. De stoel wordt nog steeds verkocht bij Vitra. 2008 houdt voor de familie Eames nog een andere verjaardag in. Op 21 augustus zal het dertig jaar geleden zijn dat Charles Eames het leven liet, exact tien jaar later gevolgd door zijn vrouw Ray.

Wereldtentoonstelling

Vrijheid en vooruitgang. Dat waren de waarden die de wereldtentoonstelling in Brussel 50 jaar geleden overheersten. Op 17 april werd ze geopend. Al in de openingsspeech van wijlen koning Boudewijn werd opgeroepen tot wereldvrede en socio-economische vooruitgang. Maar liefst 15.000 arbeiders bouwden op de Heizel een voor die tijd futuristisch decor voor dit grootse evenement. Het Atomium was eigenlijk maar een tijdelijke publiekstrekker en zou na het einde van de wereldtentoonstelling op 19 oktober 1958 met de grond gelijk gemaakt worden. Dat de bollen nog steeds boven Brussel prijken, dankt het Atomium aan de vele 'oh's' en 'wauws' tijdens Expo 58.

NASA

Toen Rusland op 4 oktober 1957 de eerste spoetniksatelliet de ruimte inzond, voelde Amerika het warm worden onder de voeten. Minder dan een jaar later, op 29 juli, was de NASA (National Aeronautics and Space Administration) een feit. Doel van dit agentschap is het verzekeren van het Amerikaanse leiderschap op het gebied van ruimtevaart. Het officiële motto klinkt zo: 'Shaping the future: launching new endeavors to inspire the next generation of explorers'. Ondanks een paar katastrofale mislukkingen en financiële perikelen, kondigde Michael D. Griffin van NASA een paar maanden geleden aan: "In 2057 vieren we de twintigste verjaardag van de eerste man op Mars." We onthouden het alvast voor de DMM-kalender van 2057.

Laser

Albert Einstein filosofeerde er al langer over, maar pas in 1958 slaagde het duo Charles Townes en Arthur Schawlow erin een zichtbare laser te ontwikkelen. Laser staat voor Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation en het was indertijd de opvolger van de maser, wat dan uiteraard staat voor Microwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation. Op hetzelfde moment was ook een zekere Gordon Gould bezig met de lasertechnologie, hij was trouwens de eerste die het woord laser gebruikte. Maar of het nu Gould was of het tweetal Townes en Schawlow dat eerst met de laser op de proppen kwam, dit jaar staan we even stil bij dit straf staaltje licht.

Hoelahoep

In 1958 werden maar liefst 20 miljoen hoelahoeps verkocht in een half jaar tijd. Een hype dus, die stilletjesaan is uitgedoofd maar nooit echt verdwenen. Het was de firma Wham-O die de hoelahoep commercialiseerde, net zoals ze dat precies tien jaar eerder met de frisbee hadden gedaan. De naam Hula Hoop® werd een trademark en het speelgoed zette jong en oud aan tot zwierige heupbewegingen. De kunst bestaat erin de hoepel niet op de grond te laten vallen maar hem urenlang op de taille te laten botsen. Deze vijftigste verjaardag is de ideale gelegenheid om uw hoepelactiviteiten te hervatten.

Madonna

Ze huppelt nog vrolijk rond in gewaagde outfits, schrijft kinderboeken en maakt succesvolle cd's. Niemand zou het haar aangeven maar dit jaar, op 16 augustus, wordt Madonna Louise Veronica Ciccone Ritchie 50 jaar oud. In één moeite vieren we ook de 25ste verjaardag van haar debuutalbum Holiday met onder andere hits als 'Holiday', 'Borderline' en 'Lucky Star'. Madonna zou haar verjaardag naar verluidt vieren met een spectaculaire wereldtournee. Kwestie van iedereen te tonen dat ze nog steeds haar fantastische zelf is.

Michael Jackson

De King of Pop ziet Abraham op 29 augustus van dit jaar. Volgens de Amerikaanse pers is het een klein wonder dat Wacko Jacko zijn verjaardag in één stuk en in vrijheid kan vieren. De man komt de laatste jaren immers meer met zijn schamele gezondheid en schandalen in de pers dan met zijn muziek. Jackson's grote muzikale doorbraak kwam er in 1982 met het album Thriller waarop enkele van zijn grootste megahits - 'Billie Jean', 'Beat it' en 'Thriller' - prijkten.

Sharon Stone

De benen uit de beruchtste benenwissel ooit worden op 10 maart 50 jaar oud. Sharon Stone, die in de jaren zeventig aan haar glamourcarrière begon als model, wist in 1992 de wereld met verstomming te slaan met haar sexy rol in Basic Instinct. Nog steeds is Stone in de film- en reclamewereld een begeerd rolmodel, zij het intussen voor vrouwen van middelbare leeftijd.

Mei 68

Het begon allemaal met een algemene staking in Parijs. Blank, zwart, jong en oud kwamen samen op straat en sloegen zelfs de hele boel kort en klein terwijl slechts een fractie wist voor welke (vooral linkse) overtuigingen men eigenlijk ijverde. Die revolte dijde langzaam uit over heel de wereld. In Vlaanderen, en meer bepaald Leuven, wist men maar al te goed waarvoor men streed. Vlaamse intellectuelen raasden als 'wildemannen' door de stad tegen het behoud van de Franstalige afdeling in Leuven. Die actie heeft uiteindelijk geleid tot het opsplitsen van de Katholieke Universiteit Leuven en de Université Catholique de Louvain. Nog in de nasleep van mei 68 splitste de Vrije Universiteit Brussel zich af van de Université Libre de Bruxelles.

Martin Luther King

De man die met de legendarische woorden 'I have a dream' de bevolking van Amerika en ver daarbuiten deed nadenken over mensenrechten, is op 4 april precies 40 jaar dood. Op 39-jarige leeftijd werd Martin Luther King jr. koelbloedig neergeschoten op het balkon van het Lorraine Motel in Memphis, dat later werd omgedoopt tot burgerrechtenmuseum. In Amerika is Martin Lutherdag een officiële feestdag, telkens op de derde maandag van januari.

Calvin Klein

Calvin Klein bracht zijn eerste collectie uit in 1968, samen met zijn beste vriend en zakenpartner Barry Schwartz. Die bestond uit heren- en vrouwenmantels. Vandaag brengt het Amerikaanse label jaarlijks 5 miljard dollar op, dankzij designerjeans, ondergoed en parfums. Calvin Klein is een lifestylemerk: het maakt zowel brillen als avondjurken en interieurspullen. Zowel de glitterati van Hollywood als de literati uit New York houden van zijn strakke, moderne en minimalistische stijl. Het label is ook bekend van zijn gewaagde campagnes: wie herinnert zich niet Brooke Shields in een strakke jeans, een naakte Kate Moss die het parfum Obsession aanprijst en Mark Wahlberg in zijn witte slip. Ook na de verkoop aan Phillips-Van Heusen in 2003 blijft het merk een internationale topper.

Garfield

Striptekenaar Jim Davis groeide op in een kleine boerderij in Indiana te midden van maar liefst 25 katten. Geen wonder dus dat de man aan de tekentafel gestalte gaf aan een kat. Hij maakte er een dik, lui, lasagne-etend exemplaar van dat hij vervolgens naar zijn grootvader noemde, James A. Garfield Davis. De allereerste Garfieldstrip verscheen op 19 juni 1978 in 41 Amerikaanse kranten. Vandaag verschijnt de kat in meer dan 2.600 kranten wereldwijd.

Versace

Eenvoudig is een woord dat het Italiaanse huis Versace niet kent. Bij het huis, dat opgericht werd door wijlen Gianni Versace in 1978, draait het allemaal om seks, glamour en decadentie. Vele actrices hebben hun carrière aan de creaties van Versace te danken, denk maar aan Elizabeth Hurley die in 1994 bij de première van de film Four Weddings and a Funeral op de rode loper verscheen in een strakke zwarte jurk die bijeen gehouden werd door veiligheidsspelden. Na de moord op Gianni in 1997 nam zus Donatella zijn plaats in. Ze behield de typische esthetiek: felle kleuren, sensuele materialen en aan het lijf plakkende silhouetten.

Diesel

Het Italiaanse denimmerk Diesel werd opgericht door Renzo Rosso in 1978. In de beginjaren reed Rosso zelf Europa rond in zijn Ford Transit volgepropt met jeans om ze aan de man te brengen. Ondertussen is er een echte Dieselplaneet ontstaan: Rosso creëerde niet alleen jeansbroeken maar een totale wereld. Diesel is meer dan een broek, het is een manier van leven. In de loop der jaren heeft het merk een modebewust publiek aangetrokken dat houdt van de edgy maar draagbare designs. De flashy details - opvallende ritsen en uitgerafelde zomen - zijn perfect voor de urban, feestminnende jonge fans. Rosso is intussen uitgegroeid tot een modemagnaat: enkele jaren geleden nam hij ook enkele merken onder zijn hoede waaronder het huis Martin Margiela, Sophia Kokosalaki en DSquared.

Viagra

Hoewel het begon als een middel tegen hartziektes, werd één bepaalde (positieve) bijwerking van het medicijn Viagra al snel duidelijk. Mannen aller landen waren farmaceuticabedrijf Pfizer op die bewuste 27ste maart 1998 dan ook ontzettend dankbaar voor deze erectiebevorderende pil met wetenschappelijke naam sildenafilcitraat. In het eerste jaar werden voor meer dan 1 miljard dollar aan blauwe pillen verkocht. Toch is het niet allemaal potente vreugde voor Pfizer. Zo deed een autohandelaar uit New Jersey Pfizer een proces aan omdat Viagra er volgens hem voor had gezorgd dat hij met zijn auto op twee geparkeerde wagens crashte na een date met zijn vriendinnetje. De man verklaarde dat er blauw licht uit zijn vingertoppen kwam.

Frank Sinatra

Hoewel jazz-zanger en acteur Frank Sinatra met nummers als 'My way', ' New York, New York' en 'Strangers in the Night' nooit echt uit het collectieve geheugen zal verdwijnen, is het in 2008 al tien jaar geleden dat hij op 14 mei in een Californisch ziekenhuis het leven liet. Sinatra maakte in de jaren vijftig en zestig deel uit van The Rat Pack, een groep populaire entertainers waaronder ook Dean Martin en Sammy Davis jr. Sinatra werd alom geprezen voor zijn muzikale en filmische prestaties - hij kreeg zelfs een Oscar voor zijn rol in From Here to Eternity - en ook over de vrouwelijke aandacht kon de charmante zanger niet klagen. Op zijn veroveringslijstje prijken onder meer Ava Gardner, Mia Farrow en Lauren Bacall. n

Prozac

Ja, het wiel was tof. En ook het vuur is handig gebleken. Maar vraag de volledige wereldbevolking naar de uitvinding die hun leven het meest heeft beïnvloed en prozac zal een belangrijk antwoord blijken. Prozac is al 20 jaar lang het geregistreerde handelsmerk van fluoxetine hydrochloride, een stof die de hoeveelheid serotonine verhoogt en zo ook het algemene welbehagen. Dit populair antidepressivum kwam in januari 1988 op de Amerikaanse markt. Twee jaar later was het al het meest voorgeschreven medicijn. Prozac heeft heel wat voor- en tegenstanders want de mogelijke bijwerkingen van het zogenaamde wondermiddel - misselijkheid, diarree, slapeloosheid en libidoverlies - zijn niet min.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234