Woensdag 18/09/2019

Hans van der Meer fotografeert het amateurvoetbal, zo ver mogelijk van de Champions League

'De ziel van het amateurvoetbal huist in de strijd van de mens tegen de zuigende klei op het hellende veld. Maar het heeft ook te maken met de bal tussen de koeien vandaan vissen'

Oorlog en vrede op een knollenveld

Van het Britse Warley tot het Tsjechische Krásné Údolí en van Knippla in Zweden tot Beire in Portugal: de voorbije vijf jaar reisde Hans van der Meer door Europa, de ziel van het amateurvoetbal achterna. 'De voetballers gaan niet alleen op in het spel maar ook in het landschap', zegt de Nederlandse fotograaf. Zijn Europese velden worden vanaf vandaag tentoongesteld in het Rotterdamse Museum Boijmans Van Beuningen. De Belgische velden ontbreken niet. Door Ward Daenen

Eén ding wil Van der Meer (°1955) duidelijk stellen. "Ik ben geen voetbalfan. Ik wens niet verward te worden met de in oranje uitgedoste Nederlander. Die behoort, ik durf het te zeggen, tot een ander volk." Supporters hebben het makkelijk, vindt de fotograaf. "Die moeten zich enkel richten op hun club, niet op hun eigen tekortkomingen. Ik behoor echter tot het volk der amateurvoetballers. Ik ben zo'n jongen die, ook al is hij intussen vijftig, blijft foebelle. Niet omdat hij het zo goed kan, maar gewoon omdat hij het graag en van kindsbeen af doet. Elke zondagochtend komen we met vrienden bijeen in het Martin Luther Kingpark in Amsterdam."

Zo beroerd die partijtjes voetbal in het Kingpark mogen zijn, zo geslaagd zijn de foto's die Hans van der Meer van de voetbalwedstrijden in de laagste regionen van het amateurvoetbal maakt. Wat in 1995 begon met een reeks over Hollandse velden - het gelijknamige boek verscheen in 1998 met een tekst van Jan Mulder - is inmiddels uitgedijd tot een Europees project. Het leidmotief daarbij: zo ver mogelijk van de Champions League wegblijven. Stadions met verwarmde grasmat liet hij links liggen; Van der Meer ging op zoek naar de knollenvelden achter het dorp of de stoffige terreinen ingeklemd tussen raffinaderij en zee.

In 2000 belandde Hans van der Meer ook in België. Hij bezocht Mater, Nederzwalm, Elversele, Hamme en andere plekjes in de regio rond Aalst. Het was liefde op het eerste gezicht. "Die half weggezakte houten palen achter het doel, die betonnen omheining, het liefst met mos begroeid: dat is België. Bij ons zijn de hekwerken achter het doel akelig gelijkvormig en de velden uitgekiend; bij jullie zijn ze spontaan ontstaan. Ze zijn nog niet aangeraakt door de modernisering en versportcomplexisering die in Nederland oprukt. Je schrikt je dood als je ziet hoe in Europa, vooral in Duitsland, het kunstgras oprukt. Ik moet er niet aan denken dat ik over vijf jaar in Nederzwalm kunstgras tegenkom. Dan is het echt afgelopen met de ziel van het amateurvoetbal."

Die ziel huist in de strijd tegen de zuigende klei op het hellende veld, zegt Van der Meer. "Maar het heeft ook te maken met de bal tussen de koeien vandaan vissen. En met verhalen die oude mannen in de bestuurskamer oprakelen. 'Ik weet het nog goed', beginnen ze steevast, 'dat Pierre de lat doormidden schoot.' Of wat ik met m'n eigen ogen heb gezien: een paard dat minutenlang met zijn poot op de bal bleef staan, tot wanhoop van de man die de bal moest gaan halen. Dat zijn van die idiote dingen die alle amateurvoetballers meemaken."

Ook binnen de lijnen neemt Van der Meer vaak dezelfde taferelen waar. "Je ziet het als de stadsjongens op verplaatsing bij de pottenstampers van de boerenbuiten moeten voetballen. In Champions Leaguetaal: Real Madrid moet uit bij Sjakhtar Donetsk, een club diep in Oekraïne. De stadsjongens hebben meer talent, maar kunnen toch niet winnen. Achteraf verklaren ze dat het veld er slecht bij lag en de tegenstander afbraakvoetbal speelde, maar in feite kwamen ze alleen maar zichzelf tegen."

Langs de zijlijn moest de fotograaf al eens aan Tolstojs Oorlog en vrede denken. "Voor de Slag bij Austerlitz werd destijds ook gewoon afgesproken op een veld. Voetbal is daar een wat minder gewelddadige variant van." Maar meer nog dan slagvelden zijn voetbalpleinen openluchttheatertjes. "De kleurrijk verklede acteurs maken het kaartengebaar - van geef 'm rood - of rollen over de grond roepend om hun moedertje. Een minuut later hossen ze weer over het plein. Vooral in Frankrijk en Portugal gaat het vlug van 'aaaaa', terwijl ze ter aarde neerstorten. Als je dat in Engeland riskeert, word je voor wanker versleten. Het zijn clichés, maar ze zijn waar. Fransen praten veel, Duitsers schreeuwen vooral tegen elkaar. Engeland is het land van kick and rush. Als je daar in een Arnold Mührenachtige pose gaat staan, zo met je voet op de bal, weten ze op slag dat je geen Brit bent."

Het vijftigtal foto's dat Van der Meer tentoonstelt in Rotterdam laat voetballers zien die niet alleen opgaan in hun strijd op het veld, maar bovendien nietige poppetjes gaan lijken tegen het landschappelijke decor. Stiekem tonen zijn foto's de condition humaine van de kleine mens en de grote natuur. Door ruimte overvloedig toe te laten in zijn foto's worden de kleine tragikomedies van dit spelletje van 22 er alleen maar mooier op. De voetbalfotografen met hun lange telelenzen en eeuwige close-upbeelden kunnen er wat van leren.

Europese velden, tot 7 mei, Boijmans Van Beuningen, Museumpark 18/20, Rotterdam. www.boijmans.nl. Tegelijk verschijnt de publicatie Europese velden/Landschap van het amateurvoetbal, uitgeverij De verbeelding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234