Woensdag 24/07/2019

Handleiding tot het theater volgens STAN

Tsjechov-bewerking 'Point Blank' is retrospectieve voorstelling

In navolging van zijn grote inspiratiebron Maatschappij Discordia maakt nu ook tg. STAN school, in binnen- zowel als buitenland. Dat is de opmerkelijkste vaststelling na de Belgische première van Point Blank, een bewerking van Anton Tsjechovs jeugdwerk Platonov. De voorstelling die het Antwerpse collectief afgelopen zomer in Portugal realiseerde, leest als een handleiding tot het soort acteurstheater dat in de Lage Landen sinds Discordia en STAN bijna gemeengoed is geworden.

Bij het zien van Point Blank moest ik denken aan Luk Perceval en Jan Lauwers, die vorig seizoen met respectievelijk Ten Oorlog en The Snakesong Trilogy de balans opmaakten van meer dan tien jaar werk. Vreemd, omdat STAN er een totaal andere benadering van het theater op na houdt en wat jong lijkt voor een retrospectief. Minder verrassend, als je bedenkt hoe de voorstelling tot stand kwam. Op vraag van het Centro Cultural de Belém, in Lissabon, maakte STAN de productie met vier van de Portugese spelers die het vorig jaar tijdens een workshop had leren kennen. Ook vier gastacteurs uit Vlaanderen en Nederland namen aan het project deel, met als gevolg dat STAN in Point Blank met elven op het toneel staat, wat meer is dan ooit tevoren.

Ligt het workshopstadium van de samenwerking al een tijd achter de rug, in deze voorstelling biedt STAN niet alleen het publiek, maar ook zijn medespelers een overzicht van de manier van werken die het sinds zijn ontstaan heeft ontwikkeld. Minder uitgebalanceerd dan Tsjechovs latere stukken ligt die mogelijkheid in het nooit afgewerkte Platonov (1881) ingesloten. Elk van de bedrijven vraagt om een andere sfeer, een ander klimaat.

STAN vertelt het verhaal van de dorpsonderwijzer die door vrouwen belaagd wordt op drie verschillende wijzen. Het openingsbedrijf, dat herinneringen oproept aan hun enscenering van George Bernard Shaws Heartbreak House (1995), vlot het minst. Ten huize van de generaalsweduwe Anna Petrovna (Sara De Roo) is het een zoete inval van mensen met dromen en idealen, maar zonder de wilskracht hen ook te realiseren. Bij Tsjechov lopen de personages elkaar voor de voeten. Bij STAN is dat, bij afwezigheid van mise-en-scène, eveneens het geval. In de twee daaropvolgende bedrijven gaat het almaar kluchtiger toe: In een berg van meubelen gaan de personages naar elkaar op zoek, de drank doet zijn werk, het hoogtepunt van de avond moet het ontsteken van vuurwerk worden. In de laatste twee bedrijven sluit het net zich rond de ongelukkige Platonov (Frank Vercruyssen). Hij is niet langer in staat te revolteren tegen een maatschappij die hem vleugellam heeft gemaakt door hem een huwelijk met Alexandra Ivanovna (Jolente De Keersmaeker) op te dringen: hij capituleert, legt er het bijltje bij neer. Knap hoe STAN hier met een reeks indringende dialogen kiest voor de figuur Platonov en uit meerdere intriges een dramaturgisch heldere verhaallijn distilleert.

De veelheid aan tempo's en invalshoeken in Point Blank ontkracht de mythe als zou STAN één welomschreven speelstijl hanteren. Met uiteenlopende temperamenten als Sara De Roo en Frank Vercruyssen was dat nooit het geval. Deze voorstelling maakt echter meer dan ooit duidelijk dat het een spelfilosofie is die STAN verworven heeft en die het nu aan een jongere generatie kan doorgeven. Dat geldt voor Tine Embrechts en Adriaan Van den Hoof, die met even weinig preoccupaties ten aanzien van stuk en personage het toneel opstappen als de eigenlijke leden van STAN, maar er een anekdotischer invulling aan geven. Dat gaat ook op voor de vier Portugese acteurs, die zich goed vinden in een voor hen nieuwe theatercode en zich, opvallend introvert voor Latijnen, vooral manifesteren als fijnproevers van de taal. Probleem is dat met name de van oorsprong Nederlandstalige acteurs, op Vercruyssen en Günther Lesage na, scherpte inboeten door in het Engels te spelen. Een gezelschap dat er zich toe engageert meer en meer Engelstalige voorstellingen te produceren, zou daar best werk van mogen maken, bijvoorbeeld door te leren dat 'love' met een andere o-klank wordt uitgesproken dan 'cloth'. Bijna lachwekkend wordt het bij de Nederlander Gillis Biesheuvel, die om de haverklap zijn zinnen met het achtervoegsel 'hè' besluit, beslist origineel, dat wel, maar ongehoord in het Engels. Dat is jammer omdat ook de bewerking die het gezelschap van Platonov maakte, op basis van zowel een Engelse vertaling van Tsjechovs stuk als Michael Frayns Wild Honey, naast taalvondsten heel wat inhoudelijke rijkdom in zich draagt. Peter Anthonissen

Tg. STAN speelt Point Blank: van 14 tot 17 oktober in het Kaaitheater (Brussel); van 4 tot 6 november in STUC (Leuven); van 18 tot 21 november in Minard (Gent). De voorstelling wordt in het Engels gespeeld.

(Foto Thomas Walgrave)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden