Maandag 21/06/2021

Handen af van de partijkas

De Belgische partijen mogen in de aanloop naar de verkiezingen 54 miljoen euro uitgeven. Ze halen amper 1 euro op 200 uit crowdfunding. 'Het grootste deficit van onze democratie', zegt G1000-voortrekker David Van Reybrouck. De subsidies zijn te riant, vinden N-VA en Groen.

Affiches, flyers, banners: drie maanden voor de verkiezingen gaan politici diep in het rood voor uw stem. 54 miljoen euro mogen de Belgische partijen besteden aan hun kiescampagne, of 600.000 euro per dag. Dat blijkt uit een studie van politicoloog Bart Maddens (KU Leuven) in De Tijd. Maar waar halen de partijen dat geld vandaan? Het antwoord is simpel: bij Vadertje Staat.

De vetpotten van de partijen worden voor 85 procent gevuld door de overheid. In het boekjaar 2012 haalden ze 75 procent van hun middelen rechtstreeks uit de staatskas, 10 procent uit de bijdragen van hun verkozen politici. "In ruil voor hun mandaat staan politici zo'n 10 procent van hun loon af aan de partij. Dat varieert wel sterk. De LDD-vertegenwoordigers staan niets af, de socialisten en groenen het meest", vertelt Maddens.

De overige 15 procent schrapen de partijen zelf bijeen, de ene al creatiever dan de andere. Zo slaan partijen munt uit abonnementen op het partijblad, de opbrengst uit evenementen of uit de lidgelden. De meeste partijen halen ook geld uit aandelen en rentes. Wat opvalt: amper 0,5 procent van het budget komt uit giften van burgers. Ter vergelijking: de Amerikaanse president Barack Obama haalde in 2008 62,5 miljoen euro op tijdens zijn verkiezingscampagne.

Krijgen de Belgische partijen te veel geld van de overheid? Schrijver en G1000-trekker David Van Reybrouck vindt van wel. "De rijkelijke partijfinanciering is het grootste deficit van ons democratisch bestel. Partijen krijgen enorm veel geld, zonder dat daar voorwaarden aan worden gekoppeld. Het vergroot de kloof tussen de burger en de politiek", vindt Van Reybrouck. De schrijver pleit voor een systeem waarbij de partijfinanciering wordt teruggeschroefd en politici meer beroep doen op crowdfunding. Dat laatste is een systeem waarbij kleine investeringen van gewone burgers worden samengebracht.

Ontradend effect

Tot 25 jaar geleden was crowdfunding een normale inkomstenbron. Dure studieopdrachten, miljoenengiften en anonieme geldenveloppes waren dagelijkse kost. Tot 1988, toen het Agustaschandaal, de corruptiezaak rond de Italiaanse helikopterbouwer, de Wetstraat op haar grondvesten deed daveren. Sindsdien zijn de regels aangepast. Onder het motto: hoe kleiner de gift, hoe kleiner de kans op corruptie.

België heeft nu een van de strengste financieringsregels ter wereld. Bedrijven mogen geen politieke giften doen, privépersonen wel. Maar ook dat is beperkt: je mag maximaal 2.000 euro per jaar schenken, waarvan 500 euro per kandidaat. Bij giften van meer dan 125 euro moet de identiteit van de schenker overigens worden doorgegeven aan een controlecommissie. De gift is niet fiscaal aftrekbaar. "Al die maatregelen hebben een ontradend effect op crowdfunding. In ruil krijgen de partijen riantere overheidssubsidies", zegt Maddens.

Te riant, zeggen N-VA en Groen. Zij vinden dat er gesnoeid mag worden in de partijfinanciering. "Het kan natuurlijk lager", zegt Groen-voorzitter Wouter Van Besien. N-VA vindt dat er bij de zesde staatshervorming "een cruciale kans" is gemist om te besparen. "Het geld dat in de Senaat werd bespaard, vloeit gewoon terug naar de Kamer", klink het.

Of lagere partijdotaties dan ook gecompenseerd kunnen worden door meer politieke giften? Nee, dat niet. Sp.a, Groen, N-VA, Open Vld en CD&V zijn het erover eens: de regels rond giften hoeven niet te worden versoepeld. "De geschiedenis heeft haar rechten", zegt Alain André, nationaal sp.a-secretaris. "De strenge regels zijn er gekomen om situaties zoals in de pre-Agustaperiode te voorkomen. Ik denk dat geen enkele partij terug wil naar die periode."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234