Maandag 28/09/2020

Hamlet met couscous en Rolling Stones

theater

collectief theater hart brengt 'hamlet' met vluchtelingen

Wie dacht dat de theatervoorstelling Lysistrata met zijn zestien acteurs een unicum was, heeft het mis. Deze week staat in de zaal ernaast in de KVS/de Bottelarij zowat het driedubbele op de scène. Collectief Theater Hart bouwt daar Shakespeares Hamlet om tot Het klein kasteeltje, met een ploeg van zowel professionele acteurs als een rist niet-professionele en voornamelijk anderstalige nieuwkomers.

Brussel

Van onze medewerkers

Wouter Hillaert / Liv Laveyne

Er was eens een weduwe genaamd Gertrude, die met haar zoon naar een klein kasteeltje vluchtte nadat haar man was omgebracht. In dat kasteeltje trouwde ze met de directeur Claudius, terwijl haar zoon daar fel tegen rebelleerde. Zo vertaalt Collectief Theater Hart zijn Hamlet naar vandaag. De Deense burcht Elsinor is een opvangcentrum voor vluchtelingen geworden. Fictie scherpt de realiteit: to see or not to see, that's the question.

De Hamlet-interpretatie past binnen een opvallende aandacht in het huidige theater voor het vluchtelingenthema. Zo toert Michaël De Cock nog steeds door Vlaanderen met zijn vrachtwagen vol authentieke verhalen van asielzoekers. Bij het Gentse Victoria Deluxe wordt intussen druk gerepeteerd voor de opvolger van How to live another start, how to start another life, waarin vorig seizoen een tiental anderstalige nieuwkomers hun persoonlijke geschiedenissen artistiek vertaalde. En in Antwerpen bereidt deSingel de doorkomst voor van Peter Sellars' Euripides-bewerking The Children of Heracles, waarvoor het koor gevormd zal worden door onder meer jongeren uit het Open Centrum van Kapellen. Theater blijkt weer een plek te zijn waar de directe werkelijkheid uitgebeeld en bevraagd kan worden. Steeds vaker gebeurt dat ook met de 'werkelijke mensen' mee op de scène.

Collectief Theater Hart is op dat vlak vrij apart, in die zin dat het voluit gaat voor een doorgedreven mix van professionele acteurs en niet-professionele acteurs, 'nieuwkomers op de scène'.

"Als je enkel voor een van de twee categorieën zou kiezen, word je ofwel niet serieus genomen door de vluchtelingen zelf, ofwel niet door de professionele sector. Met deze gemengde cast verplichten we elk publiek om een standpunt in te nemen en in discussie te treden. Het eerste doel is ook altijd om een volwaardig artistiek product af te leveren. Of het is een voorstelling, of het is niet", zegt regisseur Poppe Boonstra.

rebel rebel

Boonstra zakte tien jaar geleden van Nederland naar Vlaanderen af om in Molenbeek klassiekers te komen bewerken met kinderen. Hij wilde "laten zien dat het ook leuk kan zijn om een Marokkaans kind in Brussel te zijn". Een tijd later ontmoette hij in die context Wim Ipers. Samen gingen ze aan de slag met voornamelijk anderstalige volwassenen die Nederlandse les volgen bij Brusselleer, het centrum voor Basiseducatie, waar Ipers werkt. In 2000 kwam het met Johnny & Co. tot een eerste productie. Ze leverde meteen de Vlaamse Gemeenschapsprijs voor sociaal-cultureel werk op. Een jaar later volgde Chez Rachid en werd Theater Hart een feit. Het collectief vond zijn gading in bewerkingen van klassiekers en dompelde vorig seizoen Tsjechovs De Kersentuin onder in een Arabisch bad.

"Zulke transformaties zitten steeds op een dunne grens. Ook voor Hamlet is de basisvraag hoe je er bij wijze van spreken couscous en Rolling Stones rond kunt gooien en toch dat oeroude verhaal kunt blijven vertellen." Waar ziet Boonstra dan de link met de Rolling Stones? "De verdachte omstandigheden waarin ex-Rolling Stone Brian Jones in zijn zwembad om het leven is gekomen, zijn nooit opgehelderd. Feit is wel dat hij het nooit te boven is gekomen dat Anita Pallenberg hem inwisselde voor Keith Richards. Die merkwaardige driehoeksrelatie Brian-Anita-Keith tekent zich ook af in Hamlet. Een koning wordt vermoord en zijn vrouw huwt zijn broer Claudius, die zo de nieuwe koning wordt."

De rest is bekend. Zoon Hamlet wordt door de geest van de oude koning opgeroepen wraak te nemen op zijn moordenaar. Karim, een student Germaanse filologie, doet dat in Het Klein Kasteeltje in het leren jasje van de rebel. Recht voor de raap rockt hij tijdens de repetities op de Stones-covers van rockband Jumpin' Jackass. "Ik denk ook gewoon aan Mick Jagger als ik Hamlet speel."

Waar deze jonge rebel volgens Boonstra op inhakt, is de traditie van zelfbehoud. "Iedereen is bezig met zelfbehoud en overleven, dat is natuurlijk universeel. Maar zelfbehoud kan ook angstige mensen creëren. Claudius is daar een typevoorbeeld van. Het is de angst om zijn positie te verliezen die hem aanzet tot misdaad en leugens. Het is diezelfde angst die koren op de molen is van partijen als het Vlaams Blok."

optimisme troef

Producent Wim Ipers staat een minuut voor de aanvang van de repetitie met de telefoonlijst van alle medewerkers in de hand, de gsm tegen het oor geplakt. "Salut, t'est où, tu viens encore?" Sinds in september de repetities zijn begonnen, is het een ware va-et-vient geweest. "Vandaag loopt het nog goed, er zijn maar twee acteurs niet komen opdagen", zegt Ipers sec. "Ik geloof dat er honderd deelnemers de revue zijn gepasseerd die om diverse redenen hebben afgehaakt. Het zijn natuurlijk mensen die moeten zien te overleven en voor wie de papiermolen vaak nog volop draait. Zo krijg je een groot verloop van deelnemers, maar ook voortdurend nieuwe impulsen. Het is veel geven en ook veel terugkrijgen. Je moet gewoon bereid zijn om voortdurend alles weer los te laten en te herdenken vanuit wat je op de vloer te zien krijgt. We bezondigen ons al zo vaak aan onderschatting van deze 'doelgroep'."

Voor speler Saïd had het weinig gescheeld of hij was de honderd-en-eerste passant geweest. Onlangs nam hij deel aan de hongerstaking in de Brusselse Miniemenkerk, kort na zijn vlucht van Iran naar België. Nu is hij terug op de repetities, om weer zijn hart en ziel in zijn rol te leggen. Als we hem vragen of hij een acteercarrière op het oog heeft, wuift hij dat glimlachend weg: "Ik werk als vrijwilliger in een opvangtehuis, al zou ik best wel filmacteur willen zijn." In welke soort films dan? "Het liefst romantische, want die hebben een happy end."

Het staat allemaal mooi te lezen op Boonstra's Greenpeace T-shirt: "You can't sink a rainbow". Optimisme boven in Het Klein Kasteeltje? "Ondanks het feit dat sommige van onze spelers zwaar in de shit zitten, merk je dat deze samenwerking een onverwoestbare blijdschap genereert. Antonio Gramsci heeft ooit gezegd: 'Het negativisme in mijn denken counter ik met een optimisme in mijn handelen'. Dat is precies wat wij doen. Ik hoef ook niet naar het journaal te kijken om te weten hoe slecht de wereld er aan toe is, maar als hier twaalf nationaliteiten, mannen en vrouwen van allerlei leeftijd en opleiding, samen repeteren en koffie drinken, dan bewijst dat voor mij dat broederlijk samenleven geen geitenwollensokkenidee is."

Theater Hart moet deze werking echter grotendeels zien te rooien met een al met al zeer klein budget. "We blijven afhankelijk van projectsubsidies. Gelukkig komen zowel de Vlaamse Gemeenschap als de diensten cultuur én onderwijs van de VGC met steun over de brug. Ook OPB (Onthaal en Promotie Brussel) is een onmisbare partner. Toch moet Wim om de zoveel tijd zijn beste pak aantrekken om in de privé-sector het nodige krediet zien los te krijgen. Of we daarmee de boel draaiende kunnen houden, weten we nooit op voorhand. Maar je kunt niets anders doen dan verder te blijven repeteren", stelt Boonstra. En terwijl hij daaraan toevoegt dat alles vooral drijft op de goodwill van vrijwilligers, komt iemand trots binnen met een zelfgetimmerde blankhouten draagberrie voor de dode Ophelia. 'Mijn Fredje gemaakt', zegt Nadia trots, terwijl ze een enorme stapel zelfgesmeerde boterhammen klaarlegt.

Als Ophelia even later in de repetitie ten grave gedragen wordt, voegt Ali daar als haar broer Laertes daarbij een authentiek vluchtelingenverhaal aan toe, besluitend met 'dat de zon ondergaat als je zoiets meemaakt'. En intussen zakt door de ramen van repetitiezaal Schoonzicht ook daadwerkelijk een rode schijf over alle daken van Brussel. Het kan niet anders dan theater zijn dat betrokken is op de werkelijkheid.

Theater Hart met Het klein kasteeltje, van 19 tot 21 april in KVS/de Bottelarij, Brussel. Op 19/04 om 19 u. en op 20/04 en 21/04 om 18.30 u.. Info en kaartjes: 02/412.70.70. De voorstelling wordt tevens gespeeld op 25 april in het Klein Kasteeltje, in het kader van Het groot beschrijf. Info op www.hetgrootbeschrijf.be of 02/226.04.56. Daarna op tournee tot 25 mei. Info.www.collectieftheaterhart.be.

Regisseur Poppe Boonstra: 'Ondanks het feit dat sommige spelers zwaar in de shit zitten, merk je dat deze samenwerking een onverwoestbare blijdschap genereert'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234