Zondag 22/09/2019

Kernkabinet

"Halveer het budget voor de Kerk, ­verdubbel dat voor de islam"

Het aantal doopsels in ons land daalt zienderogen. Beeld AFP

Er worden nu meer kinderen niet dan wel gedoopt. De secularisering van onze samenleving gaat sneller dan ooit. Tijd om de onevenredig grote subsidiëring van de rooms-katholieke kerk in vraag te stellen, vindt Patrick Loobuyck.

Uit een jaarrapport van de rooms-katholieke kerk, het eerste in bijna tien jaar, blijkt dat minder dan de helft van de geboren kinderen nog gedoopt wordt. Tussen 2010 en 2016 is het aantal kinderdoopsels in de bisdommen Brugge, Gent, Antwerpen, Hasselt en het aartsbisdom Mechelen-Brussel met een kwart gedaald van 45.657 naar 33.875. Patrick Loobuyck, moraalfilosoof UA en UGent, vindt dat de cijfers aanleiding kunnen zijn om de Kerkfinanciering in vraag te stellen.

Hoe wordt de Kerkfinanciering nu berekend?

Patrick Loobuyck: “Veel mensen denken dat de subsidies afhankelijk zijn van het ­aantal doopsels, en dus ook zouden dalen, maar dat is een misvatting. Sommigen denken dat ze de Kerk financieel pijn doen door zich te ontdopen, maar dat klopt niet. De berekening van de subsidie gebeurt nog altijd op basis van het aantal inwoners per parochie – ook al zijn die dus nu méér seculier of zijn ze jood, hindoe, sikh of moslim…. Voor de andere levensbeschouwingen geldt deze stelregel niet. Er wordt een schatting gemaakt van hun aanhang en dan wordt bepaald op hoeveel ze recht hebben. Dat is unfair. De criteria zouden voor iedereen gelijk moeten zijn.”

Patrick Loobuyck. Beeld Wannes Nimmegeers

Weten we hoeveel de Kerksubsidie bedraagt?

“Het hangt ervan af wat je er in onderbrengt. De financiering van erediensten is complex in België. Wij hebben een systeem, waarin sinds 1831 grondwettelijk is vast­gelegd dat de bedienaren van de erkende levensbeschouwingen betaald worden door de overheid. Daarnaast financieren onze ­overheden ook godsdienstonderwijs, katholieke scholen, een stukje media zoals uitzendingen van eucharistievieringen, vrijdagsgebeden, het patrimonium, aalmoezeniers… Als je puur kijkt naar lonen, betaalt het ministerie van Justitie 108 miljoen euro per jaar , waarvan 75 procent gaat naar rooms-katholieke priesters.

“Er is één nuance: de Kerk is nu de firma met de meeste vacatures. Ze heeft recht op 7.000 priesters, maar er worden er volgens de huidige subsidiëring slechts minder dan 3.000 betaald, onder hen heel wat op hoge leeftijd en één op zes uit het buitenland. Ze doen dus al geen beroep meer op de financiering voor de andere 4.000.”

Welke financiële gevolgen zou een gelijkwaardige behandeling hebben?

“Laten we er even van uitgaan dat 40 procent van de bevolking rooms-katholiek is en 7 procent moslim. Met een evenwichtige verdeelsleutel zou het budget voor de Kerk meer dan halveren, en de enveloppe voor de islam zou verdubbelen.”

Hoe kun je de aanhang van een levens­beschouwing betrouwbaar meten?

“Je zou tijdens de gemeenteraadsverkiezingen een extra biljet kunnen bijdrukken waarop je vraagt wat de levensbeschouwing is van een inwoner en aan wie ze geld willen geven. Je zou het ook kunnen doen via een belastingsysteem of academici dit laten vaststellen.”

Hoe pakken andere landen dit aan?

“Duitsland kent de Kirchensteuer, waarbij belastingbetalers op hun aangifte kunnen aankruisen of en welke levensbeschouwing ze willen betalen. Als je bijdraagt, betaal je 8 procent meer belastingen. Bij ons betaalt iedereen mee, of je dat nu wilt of niet. Ook in Duitsland is er discussie, omdat de inkomsten door de secularisering dalen. In Italië is er ook een systeem via belastingen. Iedereen betaalt evenveel, 8 promille. Daar hangt het af van welke afspraak de levensbeschouwing heeft met de overheid. Opmerkelijk: in Duitsland en Italië wordt de islam er niet bij gerekend, bij ons wel.”

Bij ons is de islam erkend. Toch is hun ­financiering een janboel. Hoe komt dat?

“De islam werd bij ons al erkend in 1974, maar toch zou het nog tot 2007 duren voor de eerste imam door Justitie werd betaald, omdat de islam niet gemeenschappelijk georganiseerd is. Ze hebben zich pas twintig jaar geleden moeizaam verenigd in de Moslimexecutieve.

“De islam is voor onze politici ook nooit een sexy thema geweest, hè. De radicalisering gooide extra olie op het vuur. Eigenlijk moet minister Liesbeth Homans (N-VA), bevoegd op Vlaams niveau, bijkomende lokale moslimgemeenschappen die aan de huidige criteria voldoen erkennen. Naar die criteria laat ze echter al een tijd onderzoek doen waardoor nog nergens moskeeën worden erkend. Dat komt haar partij ongetwijfeld goed uit in de aanloop naar de lokale verkiezingen.

“Het resultaat van dit alles is dat van de 300 moskeeën in België slechts 69 imams betaald worden, van wie maar 18 imams in Vlaanderen.”

Is Kerkfinanciering überhaupt nodig?

“Het is een discussie die gevoerd moet worden. Een argument om het niet af te schaffen is dat, als wij het niet doen, andere staten de financiering kunnen overnemen. Maar dat gebeurt nu ook al. Denk aan een grote groep van Diyanet-moskeeën, afhankelijk van het Turkse geloofsministerie. Of kijk naar de Grote Moskee in het Brusselse Jubelpark die door de Saoedi’s werd geleid.

“De Kerkfinanciering is een gevolg van het monsterverbond tussen katholieken en liberalen, in 1830. De liberalen kregen toen de godsdienst- en gewetensvrijheid in onze kersverse grondwet. Ook negatief geformuleerd: niemand kan gedwongen worden om aan religieuze activiteiten deel te nemen die hem niet zinnen. Voor de katholieken werd de Kerkfinanciering in de grondwet ingeschreven, een idee gestoeld op een concordaat uit 1801, waarin Napoleon de Franse priesters betaalde en ze eeuwig gebruiksrecht gaf voor gebouwen als Wiedergutmachung voor de schade die ze leden in de Franse Revolutie.”

Frankrijk schafte dat napoleontisch systeem toch al lang af?

“Ja, in 1905 stemden zij al een Wet op de Laïciteit die de scheidslijn maakte tussen Kerk en Staat. De staat moet wel ­godsdienstvrijheid vrijwaren, maar geeft nooit geld aan godsdiensten, behalve voor patrimonia, onderwijs en sociale werken.”

Ziet u zo’n drastische keuze ook hier mogelijk?

“Persoonlijk vind ik dat als eerste stap de Kerkfinanciering uit de grondwet gehaald moet worden, al zijn niet veel politici geneigd dit te ­veranderen. Gwendolyn Rutten (Open Vld) en Meyrem Almaci (Groen) hebben ooit samen een voorstel gedaan om de financiering te veranderen. Maar daar hoor je niets meer over.

“Men had ook al kunnen putten uit de aanbevelingen van twee academische commissies, die in 2005 en 2010 het al eens werden dat het financieringssysteem aangepast moet worden aan de reële aanhang van de levensbeschouwingen. Ook betalingsmodaliteiten zouden gelijkgeschakeld moeten worden. Zo verdient een moreel consulent nu meer dan een priester, die dan wel weer recht heeft op een woning. Ook deze wanverhoudingen zijn oneerlijk.”

Stel dat de financiering naar Duits model wordt hervormd. Blijft de Kerk dan niet in het voordeel omdat ze leden werft in haar gesubsidieerd onderwijsnet?

“Dat is nog een andere discussie. Ik ben niet tegen vrij onderwijs als dusdanig, en het effect van godsdienstonderwijs op aanhang is marginaal. Vlaanderen is geseculariseerd hoewel hier 83 procent van de leerlingen rooms-katholieke godsdienst volgt. Het systeem dat hier historisch is gegroeid, staat wel steeds meer op gespannen voet met de sociologische realiteit. Zo is er in het officieel on­derwijs een toenemende groep mensen die zich niet meer in het aanbod levensbeschouwelijke vakken herkent. Daarom moeten we de discussie over het recht op vrijstelling van gods­dienst­on­derwijs beter voeren. Nu maken weinig leerlingen daar gebruik van omdat ze tijdens die lesuren apart komen te zitten zonder dat er iets met hen gebeurt.

“In de Franstalige Gemeenschap heeft men de vrijstelling nu ingevuld. Interessant. In de plaats van godsdienst of niet-confessionele zedenleer kan men kiezen voor een vak filosofie & burgerschap, wat het onafhankelijk, kritisch denken aanmoedigt. In Vlaanderen is de overheid nalatig omdat ze deze optie niet mogelijk maakt, waardoor het recht op vrijstelling een lege doos is. En wat mij betreft zou de overheid nog verder moeten gaan. De overheid moet in de eindtermen levensbeschouwelijke geletterdheid formuleren, zodat jongeren zelf hun keuzes kunnen maken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234