Zondag 25/10/2020

Hallo, Occupy?

In 2011 haalde de Occupybeweging de voorpagina's met de bezetting van Wall Street en pleinen wereldwijd. Bij de tweede verjaardag hoor je weinig meer van de indignado's. Wat is er gebeurd met al die verontwaardiging? 'Verandering kost tijd. Hoe lang heeft de strijd voor het stemrecht niet geduurd?'

Ze kwamen uit het niets. Maar plots zag je ze overal op straat, van Wall Street en het Zuccotti Park in Manhattan tot de Antwerpse Groenplaats, soms met tienduizenden tegelijk. Indignado's. Verontwaardigd met een grote V. Over de macht van de financiële wereld, de graaicultuur, de maatschappelijke en economische ongelijkheid. Over hoe de democratie vandaag vorm krijgt. Even waaide de wind van mei '68 weer.

Maar dat was 2011. De tweede verjaardag van de Occupybeweging, zopas nog, ging bijna onopgemerkt voorbij. Slechts een honderdtal demonstranten daagde op in het Zuccotti Park. De krachtige kreet 'wij zijn de 99 procent' lijkt gereduceerd tot een zucht. En dat terwijl de oorzaken van de verontwaardiging onveranderd blijven en de bankencrisis verder woedt.

"Om echt een blijvend verschil te kunnen maken, moet een beweging aan bepaalde voorwaarden voldoen", zegt socioloog Luc Huyse, professor-emeritus aan de KU Leuven. "Dat Occupy zich niet heeft kunnen verankeren, heeft onder meer met het gebrek aan organisatie te maken. Het mooie aan de beweging is dat iedereen kan meedoen, dat er geen echte leiders zijn, maar je hebt wel nood aan duidelijke aanspreekfiguren."

Ook de sociale media, die in eerste instantie een voedingsbodem waren, hebben Occupy uiteindelijk de das omgedaan. In een virtuele wereld verzamel je snel veel aanhangers. Alleen raak je ze vaak ook even snel weer kwijt. De drempel om af te haken is klein. 'Easy come, easy go.' Na een tijdje trad er een soort moeheid op, zowel bij de media als bij veel betogers. Weinigen die het zien zitten om jaren aan een stuk pleinen en straten te bezetten. Een mens raakt dat beu.

Obama

Sommigen beweren dat het Occupy ook ontbreekt aan een eenduidige boodschap om echt door te wegen op de politiek. Te vage, niet onmiddellijk realiseerbare eisen. Niemand die kon zeggen hoe dat alternatief voor de huidige, ontoereikende democratie er dan wel moest uitzien.

"Logisch, niemand heeft daar een blauwdruk van", zegt politiek filosoof Thomas Decreus (KU Leuven), die de Occupybeweging van meet af aan steunde. Dat er geen concrete eisen zijn, vindt hij net de kracht van Occupy. De beweging laat zich niet in een hokje steken. "Wel zijn er praktische en realiseerbare maatregelen om Europa transparanter en gelijker te maken, zoals een Europese kieskring of een Europees minimumloon. Alleen moet de politiek dan wel luisteren. Dat het openlijke protest is gaan liggen, houdt zeker een gevaar in. Dat er gewoon boosheid achterblijft zonder hoop. Negativisme en defaitisme. Waar ook slechte krachten, zoals neofascistische partijen in Europa, op kunnen inspelen."

Maar dat Occupy geen impact zou hebben gehad, vindt Decreus niet kloppen. "Er is uit het niets een publieke stem gecreëerd, een debat dat er voordien niet of te weinig was. Een bewustwording dat er een groot probleem was. Met de banken, met hoe de crisis is aangepakt, met onze democratie." Hij verwijst onder meer naar een speech van Amerikaans president Obama, in de race om zijn tweede ambtstermijn. Een speech voor minder sociale en economische ongelijkheid, waarin hij bijna letterlijk verwees naar het pamfletIndignez-vous. En heeft onze regering niet net een plafond voor topverdieners ingesteld?

Graaicultuur

Akkoord, de graaicultuur is er nog steeds. Maar je mag geen onrealistische verwachtingen koesteren, zegt schrijver Jeroen Olyslaegers. Hij sloot zich aan bij Occupy Antwerpen. "Verandering kost tijd. Hoe lang heeft de strijd om het vrouwenstemrecht niet geduurd? Als de bewustzijnsrevolutionair over één deugd moet beschikken, is het wel geduld. Het bilan van een bewustzijnsrevolutie na amper twee jaar opmaken is, met alle respect, bullshit."

Het protest is ook niet dood, verzekeren aanhangers van Occupy. Het mag dan wel onzichtbaar geworden zijn, de onvrede sluimert verder. Pleinen mogen dan niet langer bezet worden door duizenden tegelijk, er wordt wel degelijk actie ondernomen. Het protest heeft zich vertaald in eerder kleinschalige initiatieven. Van soepbedelingen in Antwerpen en de oprichting van de coöperatieve bank NewB tot Occupy Sandy, dat slachtoffers van de orkaan bijstaat.

Olyslaegers: "Ook acties tegen de moord op de bijen, de mars tegen multinational Monsanto en de ruil- en geefeconomie zijn gelinkt aan Occupy. Ik zie meer 'good citizenship', een grotere actiebereidheid bij de burger."

Al wil niemand er flauw over doen, voor grote veranderingen heb je ook overheden en politici nodig. Alleen bestaat de vrees dat het daarvoor eerst nog erger moet worden. "De voedingsbodem is er nog steeds", vertelt Decreus. "Misschien duurt het jaren vooraleer er weer grootschalige protesten komen, wellicht onder een andere naam dan Occupy. Met de kans dat die dan meteen een stuk radicaler of grimmiger zullen zijn."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234